Tiếp theo Bài 1
Số 809. ngày 18.7.1907.
Tôi đã hỏi số người mua nhật-báo, thì được cả thảy 25 Bà đọc báo. Giá có ít thì tôi cũng chưa dám bàn điều gì riêng với các bà vội, nhưng cứ như số ấy thì chị em ta cũng đã đông rồi đấy, vậy xin phép các ông, kỳ này tôi mượn mấy dòng này, mà bàn riêng một việc với chị em. Các ông có muốn xem thì xem, như hễ xem thì về phải đọc lại để các bà ấy nghe.
Theo Interrnet, bức ảnh chụp phố Mã Mây này được người Pháp thực hiện năm 1902.
Theo cuốn sách “Nguyễn Văn Vĩnh là ai?” được xuất NXB Tri Thức phát hành năm 2013, ở trang 17 cho biết gia đình Nguyễn Văn Vĩnh chính
thức đến ở nhà số 39 phố Mã Mây vào năm 1906.
Các chị em đồng-bào ơi ! Độ này đàn ông họ nình nịnh chúng mình một ít rồi đấy. Có người lại đem Trưng-vương ra mà ví, nói rằng hậu-vận nước Nam này ở trong tay chị em chúng ta. Điều đó thì cũng có khi nịnh quá một tí, nhưng em suy ra thì chúng ta cũng không đến nỗi vô dụng, thực.
Bây giờ thì việc nhớn em nghĩ mãi cũng chửa thấy việc gì mình làm được, mới thấy có điều này, họa may chị em ta có thể tỏ ra rằng: thiên-hạ ưa nịnh, mình cũng ưa nịnh lại biết làm cho đáng được nịnh.
Em nghe sao sác độ này thỉnh thoảng cứ thấy nói đến hai chữ diệt-trùng. Hỏi ra diệt-trùng thì nghĩa là mất giống. Em hỏi cậu nó sao lại mất giống được ? thì thấy cậu nó nói nhiều nhẽ lắm. Tuy em biết ít nhiều chữ thực, song nghe những nhẽ ấy, cũng như vịt nghe xấm cả, duy có một nhẽ này, em tưởng có nó nói không sai.
Độ này giời làm mất mùa mất màng, liền mấy năm, nhiều kẻ đói lắm, mà khó kiếm ăn lắm. Xưa kia kể có ba con, muốn thêm con nữa là bốn, kể có chín muốn cầu lấy mười, mà bây giờ có kẻ đến nỗi có bốn đứa con, đem bán cả bốn đứa lấy một đồng bạc, trước nữa để lấy ăn, sau nữa để mấy đứa trẻ khỏi chết đói.
Năm 1929, báo Phụ Nữ Tân Văn ra đời tại Sài Gòn và đã mở chuyên đề về phụ nữ, trong chuyên mục này, Tòa báo đã đăng nhiều bài viết của Nguyễn Văn Vĩnh về phụ nữ và ngày 23.5.1929 đã đăng bài riêng ca ngợi con người và sự nghiệp của ông
Thực từ thổ bé đến giờ, em không mấy khi khóc, mà thấy cậu nọ nói thế, cứ ứa hai hàng nước mắt ra. Em tưởng rằng: Chết nỗi ! như thế này thì dễ có ngày những kẻ nghèo không muốn đẻ nữa. Thế thì chết ! Thế thì thực nòi giống An-nam ! nghĩa là giống tôi, giống các chị, giống chúng mình. Ai là người nghĩ đến điều ấy, mà chẳng não lòng não ruột.
Có cách nào mà chữa được sự khổ ải này hay không ? thì em không nghĩ được, đấy cậu nó lo và bàn với các ông đàn ông học hành giộng giãi hơn chúng ta. Nhưng chị em mình cũng phải giúp vào một ít mới được.
Em tưởng rằng: những lúc đói, giả thử những kẻ nghèo nàn, còn bận con mọn, có mà cho con thơ nương tựa để đi làm đi ăn, đến lúc no ấm lại mẹ mẹ con con, về mấy nhau, thì không đến nỗi bao giờ vì đói bụng vì thương con, mà phải cầu cho đừng đẻ nữa !
Chỗ nương tựa ấy, em thiết tưởng giả thiết chị em ta mỗi người đem tâm vào một ít, (…) may lập được. Các bà, các chị hẳn đã biết cả nhà Phúc-đường, và cái nhà Dục-anh, là thế nào. Hôm nọ cậu nó đi nghe quan phủ Nguyễn năng-Quốc diễn thuyết ở hội Trí-tri về đã nói truyện lại cho em nghe. Thì em có ý muốn lập một hội tuyền đàn bà cả. Góp nhau mỗi tháng mỗi người độ vài hào, và quyên lấy(…) vốn đầu, để làm một cái nhà lá, ở xa xa thành phố một ít, nuôi lấy vài người vú, để bao nhiêu những trẻ mồ côi, cùng con nhà khó đói, mình có thể nhận lấy mà nuôi cho qua buổi khó khăn, mẹ nó khỏi phải bán cho Khách (1)(…)đem đi mất.
Tốn cũng không mấy đâu ! Các ông ấy làm gì không đưa cho các bà mỗi tháng răm hào đến đồng bạc được.
Xin bà nào muốn lập hội ấy thì cứ viết thơ cho em, mà đề ngoài phong-bì thế này: ( Mad. Đào-thị-Loan aux bons soins du Bureau (…) Đại-nam, Rue la marche neut, Hà-nội). Khi nào được đông, em sẽ xin mời các bà họp hội đồng để bàn thể lệ. Xin đừng ngại (…) đàn ông không cho ai dự đến. Hôm nào hội đồng sẽ mời các cụ đi cho đông. Còn đàn bà thì 50 trở đỡ lên mới được vào dự bàn để (…) việc thể lệ và việc đơn từ xin phép xin tắc.
Xin chị em nghĩ cho chín điều này. Chớ cho là câu nói đùa. Việc nuôi trẻ con, là (…) còn nói đại-khái, nhược bằng các bà, các (…) có nghĩ được điều gì giộng hơn, thì xin đi để em biết.
ĐÀO-THỊ-LOAN.
Ghi chú:
– Những chữ in nghiêng, có gạch dưới, là những từ chỉ đọc được có ½ vì ở mép bị mờ của trang báo. Gạch dưới vì là suy luận của BBT.
– Những chỗ (…) là do mất một chữ cũng vì ở mép của trang báo.
One Response