Thưa các quý vị và các bạn!
Nguyễn Dực (1921 – 2000), nhận danh hiệu Cán bộ Tiền Khởi nghĩa năm 1996, người được các cơ quan chuyên trách, các cơ quan truyền thông toàn xã hội xác nhận, là một trong những người đầu tiên lắp đặt, xây dựng và vận hành Đài Tiếng nói Việt Nam lúc khởi thủy vào 10h00 sáng ngày 25/8/1945, tại Sở Thông tin Tuyên truyền Bắc bộ, số 2 phố Đinh Lễ, Hà Nội (ANTG cuối tháng 8/2002).
Nguyễn Dực cũng là người duy nhất, dùng tài sản cá nhân cùng với trình độ chuyên môn về Vô tuyến điện tử để thiết kế, lắp đặt và vận hành thành công toàn bộ hệ thống truyền thanh tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, trong cuộc mít tinh lịch sử thành lập nước VNDCCH ngày 2/9/1945 (Chương trình 75 năm Lời thề Độc lập, do Ban Tuyên giáo Trung ương chỉ đạo, phát trực tiếp trên Đài THVN lúc 20h00, kênh VTV1 ngày 2/9/2020).
Năm 1999, hưởng ứng cuộc vận động của Đài PTTN VN, Nguyễn Dực đã viết hồi ký, trong đó có nội dung nói đến quá trình tạo dựng cơ quan phát thanh đầu tiên của nước Việt Nam, từ trong những ngày tháng đất nước còn ở dưới sự thống trị của Thực dân Pháp. Bên cạnh sự kiện hệ trọng đối với việc ra đời của Đài TNVN mà Nguyễn Dực hoàn thành với sứ mệnh dâng hiến, ông còn trực tiếp tham gia vào rất nhiều những hoạt động vô cùng quan trọng của một nước Nhà nước mới.
Để góp phần vào không khí kỷ niệm 80 năm ngày bầu cử Quốc hội đầu tiên của nước VNDCCH, chúng tôi xin trích một chương trong cuốn Hồi ký Nguyễn Dực để chia sẻ với các thế hệ đi sau, hiểu thêm về những nỗ lực giản dị đầy tính chân thực của một dân tộc hết lòng yêu độc lập và tự do một cách thật sự hồn nhiên.
Trân trọng!
Cuộc vận động viết “Những kỷ niệm sâu sắc về Đài Tiếng nói Việt Nam”
(SGGP) – Tiến tới kỷ niệm lần thứ 55 ngày thành lập Đài Tiếng nói Việt Nam, đánh dấu sự ra đời loại hình báo nói quốc gia (7/9-1945 – 7/9-2000), ngày 7-9-1999 Đài Tiếng nói Việt Nam phát động cuộc vận động viết “Những kỷ niệm sâu sắc về Đài Tiếng nói Việt Nam”.
Mỗi tác giả có thể tham gia nhiều tác phẩm. Tác phẩm dài nhất không quá 15 trang in (4.500 từ). Thời gian nhận tác phẩm từ sau ngày phát động đến 30 tháng 6 năm 2000 (tính theo dấu bưu điện). Đài Tiếng nói Việt Nam sẽ có nhiều giải thưởng có giá trị tặng cho những tác phẩm xuất sắc và tổ chức trao giải thưởng vào dịp kỷ niệm lần thứ 55 ngày thành lập Đài Tiếng nói Việt Nam (7.9.2000). Tác phẩm gửi về Ban Thư ký Biên tập, Đài Tiếng nói Việt Nam – 58 Quán Sứ, Hà Nội. Điện thoại: (04) *256189 hoặc (04) 8257272. Ngoài phong bì ghi rõ: Bài tham gia cuộc vận động viết: “Những kỷ niệm sâu sắc về Đài Tiếng nói Việt Nam”.
B.T.V
Ghi chú viết tay:
Lê Tuyết Mai. Phòng Văn học – Ban Văn học Nghệ thuật – Đài Tiếng nói Việt Nam. ĐT nhà riêng: 5632905.
PHẦN XVI – Trang 46.
Sau khi phái đoàn Phạm Văn Đồng đi sang Pháp một thời gian, ở nhà nhận được từ bên Pháp gửi về một máy chiếu phim, kèm theo cả cuộn phim nói về những hoạt động của Phái đoàn tại Hội nghị Fontainebleau (1). Nhờ lúc nhỏ ở nhà, tôi đã từng được sử dụng loại máy chiếu phim 8 mm, nên tôi đã cho chạy thử và chiếu luôn bộ phim Hội nghị Fontainebleau để cả Nha Tổng Giám Đốc cùng xem.
Qua buổi chiếu đầu tiên này, tôi cùng hai anh là Xuân và Thu đã được giao nhiệm vụ đưa phim lên chiếu tại Bắc Bộ Phủ nhiều lần, phục vụ các ông trong Chính phủ xem, và còn chuẩn bị đi chiếu cho các tỉnh khác.
Vậy là hình thành một Đoàn do ông Trần Kim Xuyến (2) làm Trưởng đoàn, tôi, anh Xuân và Thu đi vào tận Huế, rồi vào Đà Nẵng, mỗi nơi ở lại vài ngày. Cứ thế, đi dần vào đến Quảng Ngãi thì được tin quân Pháp đã đánh ra đến An Khê (3). Tôi lại nhận được điện gọi gấp về Hà Nội có việc cần.
Ra tới Hà Nội thì được biết, ông Nguyễn Lương Bằng (4) đã chỉ thị việc chuẩn bị lễ kỷ niệm một năm, ngày thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Có rất nhiều việc, xong việc chính giao cho tôi là đứng ra chịu trách nhiệm tổ chức cuộc triển lãm tại Ấu Trĩ Viên, nay gọi là Cung Văn hóa Thiếu niên.
Ban đầu, ông Nguyễn Lương Bằng chỉ duyệt chi cho có 50.000 đ (5). Sau khi nghiên cứu và căn cứ vào những yêu cầu của công việc, tôi đã đề nghị tối thiểu phải có thêm 50.000 đ nữa mới đủ. Nếu không được duyệt, tôi đề nghị cho thu tiền bán vé vào cửa với giá 1 hào/vé (1 đồng = 10 hào, 1 hào = 10 xu), đồng thời, tôi sẽ ứng ra trước và sẽ thu lại sau. Việc xin ý kiến ông Cả (6) đã đồng ý duyệt chi thêm, nhưng giá vé vào cửa quy định chỉ được thu ở mức 5 xu mỗi người.
Do nhu cầu của phòng thu âm của Đài cần phải chuyển lên gác hai để rộng rãi hơn, xắp đặt lại phòng máy cho đàng hoàng, có vách kính để phòng đọc tin không bị ảnh hưởng, nên nhân việc xây dựng triển lãm, tôi đã đề nghị, là sau khi triển làm kết thúc, xin được tận dụng số vật liệu dỡ ra để dùng cho việc gia cố phòng bá âm mới.
Ngoài năm mươi gian hàng tại triển lãm được chia thành hai dãy nhà, với bể bơi ở giữa được biến thành sân khấu nổi để biểu diễn văn nghệ, dãy pergola (dàn che) trước bể bơi, sẽ đặt một phòng thu âm để truyền tín hiệu về trạm phát sóng đằng sau Nhà Hát lớn, và phát thanh ngay tại trong triển lãm, vừa là để phát lại các buổi biểu diễn dành cho các buổi phát thanh chào mừng một năm ngày kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám cho thêm sinh động.
Tất cả các công việc xây dựng của triển lãm đều giao cho Kiến trúc sư Tạ Mỹ Duật (1910-1989) nhận trách nhiệm thiết kế và trang trí, chủ thầu là Tạ Mỹ Nhạ là anh ruột ông Duật. Còn có cả nơi gửi xe đạp ở phía ngoài đường và không thu tiền gửi xe, mọi việc trông xe do một ông… (không nhớ tên) chuyên làm giữ xe ở phố Tràng Tiền phụ trách.
Công việc được tiến hành khẩn trương, đúng vào buổi sáng ngày 17/8/1946, triển lãm được khai mạc. Lễ khánh thành rất long trọng và có cả vị Quyền Chủ Tịch nước Huỳnh Thúc Kháng (1876-1947) đến cắt băng. Mọi sự đều được phát lên trên sóng Đài Tiếng nói VN. Tuy là lần đầu tiên tổ chức, nhưng với nhiệt tình của toàn thể anh chị em thuộc Nha Thông Tin cùng với các nhân viên của Ấu Trĩ Viên, cuộc triển lãm đã đạt được thành công ngay từ ngày đầu tiên. Người đến xem rất đông, vé vào cửa kể cả tiền gửi xe chỉ có 5 xu, nhưng ngày nào cũng thu được cả ngàn đồng, mỗi tội toàn tiền lẻ, làm cho vợ tôi cứ đến tối phải soạn lại vất vả, để sáng hôm sau đem đi nộp kho bạc.
Cũng nhờ có chiếc ô tô riêng nên việc đi lại đỡ nhiều. Xe của tôi là một chiếc Renaul bỏ mui, nhưng hồi tháng Tư đã đổi cho ông Nguyễn Tấn Gi Trọng (7). Chiếc xe Ford của ông Trọng hỏng máy, từng làm lỡ mất việc đi đón phái đoàn bên sân bay Gia Lâm. Xe của ông ấy chết trên cầu Long Biên ngay khi mới vào cầu, làm cho ông Trọng đành chỉ đứng bên này cầu nhìn phái đoàn đi về ở phía bên kia cầu.
Qua công việc thu tiền bán vé ở triển lãm, đã xảy ra một va chạm với anh Nghinh, phụ trách Văn phòng của Nha TTTT. Anh Nghinh thấy tại triển lãm thu được nhiều tiền nên đã làm giấy xin vay. Tôi yêu cầu, nhất thiết phải có sự đồng ý của ông Trần Kim Xuyến thì mới chấp nhận, mà ông Xuyến lại không duyệt và cho biết rằng, đây là theo lệnh của ông Cả…
Số tiền hàng ngày thu được, đến sáng hôm sau đều đem đi nộp kho bạc, đến lúc này tôi chẳng còn nhớ được là bao nhiêu nữa, còn sổ sách thu chi ra sao, tôi cũng quên rồi. Tôi chỉ còn nhớ, là sau khi triển lãm kết thúc, tất cả vật liệu như gỗ dán, chiếu phủ tường… đều được đưa về phía sau Nhà Hát lớn để dùng cho việc dựng phòng thu thanh mới.
Nhưng chỉ vài ngày sau triển lãm, tôi lại nhận được chỉ thị chuẩn bị cho việc đón Hồ Chủ Tịch đi bằng tàu thủy từ bên Pháp về, với yêu cầu là: Kể từ lúc Hồ Chủ Tịch bước xuống đất liền khỏi tàu thủy ở cảng Hải Phòng, bất kỳ câu nói nào của Hồ Chủ Tịch phát ra, là cả nước đều phải được nghe thấy!
Để thực hiện được chỉ thị này, thì phần công việc do tôi phụ trách là phải đặt trên đoàn tàu hỏa đặc biệt đưa Hồ Chủ Tịch từ Hải Phòng về Hà Nội, một bộ máy phát tín hiệu vô tuyến điện, để truyền tín hiệu về Đài Phát sóng Bạch Mai, và phát lên các bước sóng của Đài PT TN VN hàng ngày.
Thêm nữa, ở Hà Nội, dọc đường Trần Hưng Đạo, nơi đồng bào tập trung đón Bác Hồ sẽ đi từ ga Hàng Cỏ về Bắc Bộ Phủ, thì cứ cách vài cái cột điện dọc vỉa hè, làm sao đặt được một chiếc radio (máy thu thanh) và bắt được sóng của Đài TNVN.
Để thực hiện được yêu cầu này, Ủy Ban Hành chính TP Hà Nội chỉ cần làm sẵn những chiếc kệ để bên các cột điện, để đặt được chiếc máy radio, và phải có sẵn ổ cắm điện, đồng thời vận động nhân dân cho mượn máy thu thanh, rồi họ tự mang đến các vị trí là các cột điện đã xác định, từ đó tự mình mở máy và bảo quản trong thời gian đón Phái đoàn của Bác. Khi xong xuôi, máy của ai thì người đó sẽ tự lo liệu, thu dọn và cất đem về nhà. Cuộc vận động đã có được 52 người tình nguyện, vừa cho mượn máy, vừa tự lo liệu việc đưa đi và mang về.
Vấn đề là chỉ còn việc ở khoảng rộng phía trước Nhà ga Hàng Cỏ, tôi sẽ phải đặt máy và loa như vẫn thường làm ở các cuộc mít tinh tại Đông dương Học xá. Riêng với cái micro, thì ngay sau khi tàu hỏa dừng trên sân ga, tôi chịu trách nhiệm phải đưa ngay được chiếc micro từ toa tàu lên đến lễ đài trước Nhà ga.
Công việc phức tạp và khó khăn như vậy, vậy mà cuối cùng chúng tôi cũng thực hiện được đầy đủ bởi nhờ có kế hoạch cụ thể và quan trọng nhất, là nhờ nhiệt tình của tất cả mọi người, ai cũng náo nức được tham gia lễ đón Hồ Chủ Tịch, làm sao để được thật chu đáo.
Chú thích:
1. Hội nghị Fontainebleau, là cuộc gặp gỡ điều đình giữa CP Liên hiệp Kháng chiến VNDCCH với Đệ Tứ CH Pháp về việc minh định địa vị của VN trong Khối Liên hiệp Pháp, diễn ra từ tháng 7 đến tháng 9/1946.
2. Trần Kim Xuyến (1921-1947), Đổng lý Văn phòng Bộ Thông tin và Tuyên truyền 1946. Nhà báo liệt sỹ đầu tiên của báo chí cách mạng Việt Nam.
3. An Khê nằm trên tuyến đường số 19, tỉnh Gia Lai (nối hai tỉnh Gia Lai và Bình Định cũ)
4. Nguyễn Lương Bằng (1904-1979), Nhà cách mạng, chính khách nước VNDCCH, từng giữ chức Tổng Giám đốc Ngân hàng Quốc gia VN, Phó Chủ tịch nước VNDCCH.
5. Đồng tiền đầu tiên của nước VNDCCH có giá trị ngang bằng 1 đồng tiền Đông Dương.
6. “Cả” tên thân mật của Nguyễn Lương Bằng.
7. Nguyễn Tấn Gi Trọng (1913-2006), Bác sỹ, nhà giáo, Đảng viên Đảng Dân chủ, Tổng Giám đốc Nha Thông tin Tuyên truyền VNDCCH 1946.
—————-
(Chép từ bản viết tay sang bản mềm, bản quyền, viết lời dẫn và chú thích của: Nguyễn Lân Bình)