“Phái bình dân sau đó đã là ai? Danh làm chi mà lợi nữa làm chi? Bể rộng sông dài, ngọn bút vẫy vùng tay chí sĩ.
Đường giúp nước mỗi người riêng một ngả, thời khó nhỉ mà tài khó nhỉ! Chuông khua trống gióng, đèn văn nhớ tiếc tướng tiên phong”.
Liễn điếu tang lễ Nguyễn Văn Vĩnh của HOÀNG SONG AN
(SONG AN, bút danh của nhà văn Hoàng Ngọc Phách 1896-1973, con trai của chiến sĩ Phong trào Cần Vương – Tác giả tiểu thuyết hiện đại đầu tiên ở Việt Nam TỐ TÂM-1925, (Giáo trình văn học Việt Nam ba mươi năm đầu thế kỉ XX-2015).
Thưa các quý vị và các bạn!
Từ khi còn ít tuổi, tôi đọc được một câu thơ của người Nga nói về cuộc chiến tranh Vệ quốc: “Không ai bị lãng quên, không điều gì bị lãng quên…”, tôi ngây thơ yên tâm và tin vì đây là sự công bằng, vì đây là đạo lý làm người!
Nhưng khi đã đứng tuổi, tôi lại đọc được suy nghĩ trong một cuốn sách của người Mỹ viết rằng: “May mà con người còn có ‘trí’ quên…!”, tôi hoang mang, xong khi dành thời gian ngẫm lại, thấy điều này có lý, vì đời người có bao nhiêu điều để nhớ, và nếu vậy thì bộ óc nào có thể chứa được tất cả?!
Còn hôm nay, khi đã là người có tuổi, ngẫm lại hai quan niệm mang tính triết lý của người Nga và người Mỹ (tuy không hẳn là đại diện), tôi lại thấm thía khi đọc được câu thơ của đại thi hào người Đức Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) trong tác phẩm kịch thơ nổi tiếng “Faust”.
“Mọi lý thuyết đều màu xám, còn cây đời mãi xanh tươi”?
(Tuy nhiên, khi đọc kỹ “Faust”, tôi ngạc nhiên khi nhận thấy, hóa ra đây là lời của quỷ Mephistopheles đánh cược với Chúa…)
Xét ra, mọi suy nghĩ của con người đều nằm trong phạm trù thuyết lý! Con người có thể nhớ, hay có thể quên, hay có thể phủ nhận đến mức làm cho mọi lý thuyết đều trở thành màu xám… Nhưng cuối cùng, nó vẫn ràng buộc vào một nhân tố, mà nhân tố đó cũng lại do chính con người tạo nên, đó là: Ngôn ngữ chữ viết, thứ được tạo ra và lưu lại cho lịch sử của nhân loại, cho một dân tộc.
Đã từ hơn 100 năm trước (1909), khi đất nước còn đang trong cơn hỗn mang, có một người Việt Nam đã dám hùng hồn tuyên bố bằng con chữ, viết trong lời giới thiệu ở một cuốn sách dã sử nổi tiếng Trung Hoa, dịch từ Hán văn sang Quốc ngữ là “Tam Quốc chí Diễn nghĩa”, rằng:
“Đất nước này (Nước Nam ta), hay dở cũng ở như chữ Quốc ngữ!”.
Vậy mà, đúng 90 năm trước, ngày 12 tháng Ba năm Bính Tý (tức 2/5/1936), người có câu nói mang tính tiên tri về tương lai của dân tộc mình là Nguyễn Văn Vĩnh, đã phải lìa đời vì chính cái lý tưởng toát ra trong cái tuyên bố sấm truyền đầy tính lịch sử này của ông.
“Khi con người bước sang thế giới vĩnh hằng, linh hồn bạn sẽ chỉ thực sự biến mất mãi mãi nếu ở trên đời, người sống không còn ai nhớ tới điều này!”
Trân trọng!
Nguyễn Lân Bình – Tannamtu.com