Thưa các quý vị và các bạn!
Ngày thứ Bẩy vừa qua (10.1.2026), tại Trung tâm Thư viện trường Đại học Văn hóa Hà Nội đã diễn ra buổi ra mắt tái bản cuốn KIM VÂN KIỀU của Đại thi hào Nguyễn Du, do Nguyễn Văn Vĩnh dịch từ chữ Nôm ra chữ Quốc ngữ, ấn hành năm 1923.
Cuốn sách do Công ty Cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam xuất bản, được hòa quện với 26 bức tranh bột màu, phỏng theo nội dung TRUYỆN KIỀU, và là di sản chưa công bố của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm (1918-2016), một trong bốn họa sỹ nổi tiếng thế hệ thứ hai của Trường Mỹ thuật Đông Dương gồm: (Phái-Sáng-Liên-Nghiêm).
Tại buổi lễ ra mắt cuốn sách, có sự tham dự của rất nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, các giáo sư, nhà văn, nhà phê bình cùng các giảng viên, sinh viên của trường ĐH Văn hóa Hà Nội cộng một lượng lớn người hâm mộ, đã tạo ra một không khí vừa trang trọng, vừa náo nức kèm theo cả sự tò mò, nóng lòng do được biết đây, là lần đầu tiên 26 bức tranh về TRUYỆN KIỀU của cố họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm được ra mắt công chúng, một người nghệ sỹ ở lớp hậu sinh nếu so sánh với tác giả chữ Nôm ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH (Nguyễn Du 1766-1820) và dịch giả chữ quốc ngữ KIM VÂN KIỀU (Nguyễn Văn Vĩnh 1882-1936).
Buổi lễ được điều phối một cách hài hòa bởi nhà phê bình Mai Anh Tuấn, một người thấm đẫm tinh thần văn hóa Việt, đã xắp xếp mời Giáo sư Tiến sỹ về lý luận văn học Trần Đình Sử chia sẻ những kiến thức tổng hợp đồ sộ của mình về văn hóa KIỀU. Ngay từ những phút đầu tiên, diễn biến này đã lập tức mang đến cho buổi lễ sự sống động, khi các cử tọa được nghe ông tóm lược các lớp cắt văn hóa điển hình trong lịch sử phát triển nền văn học Việt Nam ở thế kỷ 19 và những thập niên đầu thế kỷ 20, nhờ sự kiện dân tộc Việt Nam chuyển dịch ngôn ngữ chữ viết từ Hán, Nôm sang Quốc ngữ, tạo ra những đổi thay sâu sắc trong văn hóa của nền văn minh dân tộc.
Giáo Sư Trần Đình Sử đã diễn giải một cách thấu đáo nguyên nhân nào để ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH được đổi thành TRUYỆN KIỀU, thành TRUYỆN THÚY KIỀU, thành KIỀU… Và với Nguyễn Văn Vĩnh là KIM VÂN KIỀU!
Giáo sư còn nhận định, vì những nhu cầu sâu xa nào của xã hội Việt Nam, của văn hóa người Việt và của tâm hồn người Việt giai đoạn cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, đã thúc đẩy Nguyễn Văn Vĩnh chuyển Truyện Kiều từ chữ Nôm ra Quốc ngữ, rồi ra Pháp ngữ, một việc làm đã theo trọn cuộc đời ông kể từ lần dịch đầu tiên khi ông mới 24 tuổi, cho đến khi ông qua đời ở tuổi 54, rồi để sáu năm sau, năm 1942, NXB danh tiếng của Pháp là “Alexandre de Rhodes” mới quyết định phát hành trọn bộ bản dịch TRUYỆN KIỀU của Nguyễn Văn Vĩnh bằng tiếng Pháp.
Giáo sư Trần Đình Sử cho biết, sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tâm đắc đến mức nào với bản dịch KIỀU của Nguyễn Văn Vĩnh, để năm 1955, khi mời vợ chồng nhà báo người CHDC Đức là Franz Faber và Irine Faber sang thăm Việt Nam, người đã trân trọng lấy từ trên giá sách cuốn KIỀU của Nguyễn Văn Vĩnh tặng vợ chồng nhà báo Đức, như một sự khẳng định về một bảo vật văn hóa của dân tộc Việt Nam (Báo Nhân dân 21/4/2009) cùng với câu nói:“Cũng có thể ông làm được việc gì đó với những cuốn sách này!” (Vietnam + 13/6/2013).
Hiểu rõ ý nghĩa và giá trị của việc được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng cuốn sách quý, cảm nhận được toàn diện nội dung tác phẩm, vợ chồng nhà báo Franz Faber suốt bẩy năm liền, đã miệt mài chuyển sang tiếng Đức mang tên “Das Mädchen Kiều” (Nàng Kiều), và chính thức phát hành năm 1964, để lần đầu tiên người dân Đức biết đến một tuyệt tác văn chương của dân tộc Việt Nam.
Giáo sư Trần Đình Sử còn xác nhận, trước khi bản dịch KIM VÂN KIỀU của Nguyễn Văn Vĩnh được chuyển sang tiếng Đức, cũng bản dịch này, năm 1942, nhà văn, nhà phê bình và là nhà hoạt động xã hội nổi tiếng người Nhật Bản là Komatsu Kiyoshi (1900-1962) đã thành công trong việc chuyển ngữ tác phẩm này sang tiếng Nhật, đồng thời, đây là cuốn KIỀU được tái bản nhiều nhất ở nước ngoài (3 lần trong vòng sáu năm).
Năm 1953, Hiệp hội biên soạn Tự điển và Bách khoa toàn thư của Cộng hòa Pháp đã trang trọng đưa tác phẩm Kim Vân kiều vào bộ tự điển CÁC TÁC PHẨM CỦA TẤT CẢ CÁC THỜI ĐẠI VÀ CÁC XỨ SỞ (Dictionnaire des oeuvres de Tous les Temps et de Tous les Pays). Bộ tự điển gồm 4 tập, khổ sách 22 x 30 cm, dày trên 3.000 trang.
Hóa ra, từ cái ngày xa xưa ấy, Nguyễn Văn Vĩnh đã thấm câu nói kinh điển của nhà bác học nổi tiếng thế giới người Italia là Leonardo da Vinci (1452-1567):“Tri thức về quá khứ và về địa danh là vật trang trí và thực phẩm của trí tuệ con người”.
Để khẳng định điều này, Ban Biên tập NXB Nhã Nam sau khi cân nhắc, so sánh với các bản dịch Kiều đã có ở Việt Nam, đã quyết định tái bản KIM VÂN KIỀU in chữ Quốc ngữ của Nguyễn Văn Vĩnh, kết hợp với 26 bức tranh màu nước có một không hai của họa sỹ nổi tiếng Nguyễn Tư Nghiêm, để trở thành dấu ấn văn hóa trong tiến trình suy tôn một tác phẩm quý giá của nền văn học Việt Nam.
Buổi lễ ra mắt sách đã càng trở nên ‘quy mô’ và có chiều sâu với sự có mặt của họa sỹ, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam Lương Xuân Đoàn, với sự hiểu biết sâu sắc trong chuyên môn, ông đã giúp cho buổi lễ hiểu được toàn diện, những ý nghĩa cao đẹp được tạo ra từ bộ tranh KIỀU, làm cho công chúng hiểu rõ hơn những giá trị đặc biệt hiếm thấy, trong lĩnh vực nghệ thuật mà họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm đã thể hiện. Điều này càng làm nổi bật ý nghĩa của việc tái bản cuốn sách.
Theo họa sỹ Lương Xuân Đoàn, trong các bản dịch KIM VÂN KIỀU đã được xuất bản của dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh tính từ năm 1913 (1915, 1923, 1925, 1933 và 1942) do Nhà in “Ích Ký” và NXB “Alexandre de Rhodes” ở Hà Nội phát hành, độc giả cũng đã được xem các bức vẽ có tính minh họa được thể hiện trong các cuốn sách đã in, tuy nhiên, các bức họa về các nhân vật đó đều mang phong cách và phục trang Trung Hoa.
Nhưng khi nhìn sang các bức vẽ của họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm, người xem lập tức hình dung thấy ngay phong cách các nhân vật đều thể hiện rõ nét sắc thái và tính cách người Việt. Đây là sự khác biệt lớn nhất của bộ tranh 26 bức do họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm thể hiện so với những tác phẩm đã có. Đồng thời nó cũng giúp chứng minh vì sao các dịch giả người Việt khi dịch Truyện Kiều từ bản chữ Nôm của Nguyễn Du là ĐOẠN TRƯỜNG TÂN THANH (cốt truyện Trung Quốc), lại đổi sang thành KIM VÂN KIỀU TRUYỆN thực sự mang tính cách người An Nam.
Tại buổi lễ ra mắt cuốn sách độc đáo này, các khách tham dự còn được nghe những giai thoại, và tận mắt chiêm ngưỡng những di sản hiếm hoi liên quan đến dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh và họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm, do các đại diện của hai gia đình mang tới buổi lễ. Thực tế này đã làm cho buổi ra mắt sách KIM VÂN KIỀU càng trở nên sinh động và hấp dẫn ít thấy.
Hầu hết các khách mời, những người hâm mộ lịch sử văn hóa xã hội tham dự buổi lễ ra mắt sách KIM VÂN KIỀU, đều không dấu được sự phấn khích và tỏ ra mãn nguyện khi được tai nghe, mắt thấy những gì liên quan đến các bậc tiền bối giàu tài năng, trí tuệ cùng húy tâm văn hóa, thứ tạo nên niềm kiêu hãnh, lòng tự tôn giống nòi và tinh thần yêu nước bất tận, để đời sau trân trọng gọi họ là tinh hoa nước Việt.
Tinh thần tích cực của buổi lễ ra mắt sách KIM VÂN KIỀU cùng với bộ tranh quý của họa sỹ Nguyễn Tư Nghiêm đã kéo dài đến 12h00 trưa mà các khách tham dự, các phóng viên báo chí đều vẫn như không muốn rời khỏi khán phòng… Thật sự là điều quý hiếm trong các hoạt động công chúng.
Xin bày tỏ lòng khâm phục và cảm ơn các nhà tổ chức, cảm ơn trường ĐH VH Hà Nội đã dày công tạo dựng một sự kiện mang nặng tính nhân văn, tạo thành những dư âm lắng đọng như buổi lễ ra mắt tái bản sách KIM VÂN KIỀU ngày 10/1/2026, xứng đáng là một dấu ấn đẹp về văn hóa, mở đầu cho một năm mới 2026!
Trân trọng!
Tannamtu.com
NGUYỄN LÂN BÌNH