Thưa các quý vị và các bạn!
Bulgaria tuy chỉ có 8 triệu dân, nhưng là quốc gia duy nhất trên thế giới có ngày kỷ niệm được Unesco công nhận, đó là ngày 24/5, ngày ra đời của hệ chữ viết Slavơ. Đây là một trong những động lực đã thúc đẩy tôi gửi bản kiến nghị tới các cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước Việt Nam, Pháp và hai tổ chức quốc tế là Unesco và Francophonie năm 2011, đề nghị xem xét lấy một ngày trong năm kỷ niệm sự ra đời của Chữ viết Quốc ngữ.
Đầu năm 2024, trong phái đoàn của Chủ tịch Quốc hội Bulgaria sang thăm chính thức Việt Nam, có gần hai chục nhà báo, phóng viên của các hãng thông tấn, báo chí và các cơ quan truyền thông. Tôi được Đại sứ quán Bulgaria tại Hà Nội ký hợp đồng vụ việc, và phân công hỗ trợ cho Nhóm Phóng viên, báo chí.
Các phóng viên Bulgaria đã ngạc nhiên khi thấy tôi nói tiếng Bun lưu loát, mặc dù tôi được học từ gần 60 năm trước.
Một số phóng viên của Đoàn, trong đó có cô Tsanka Donkova đã tò mò tìm hiểu xem điều gì đã giúp tôi nhớ được và vẫn dùng được tiếng Bulgaria? Về nước, cô đã tìm hiểu về văn hóa Việt Nam và đã hoàn thành bài viết dài về giá trị của chữ Quốc ngữ đối với dân tộc Việt Nam.
Chúng tôi xin trân trọng giới thiệu với các quý vị và các bạn bài viết này!
Trân trọng!
NLB
Câu chuyện nhà khoa học Việt Nam – Nguyễn Văn Vĩnh,
từng mơ về một dân tộc trí thức, và mối liên hệ với Bungaria
Tsanka Donkova
Ông đã đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến chữ viết tiếng Việt, vì ông tin tưởng sâu sắc rằng, đất nước Việt Nam muốn thịnh vượng, cần phải có tri thức.
Tiếng Việt là một trong những ngôn ngữ khó học nhất. Lý do không phải là ngữ pháp phức tạp hay từ vựng khó, mà là cách phát âm cụ thể.
Nó có sáu thanh điệu thay đổi ý nghĩa của từ, và nhiều sắc thái âm thanh không điển hình ở hầu hết các ngôn ngữ phương Tây.
Ngữ pháp tiếng Việt đơn giản hơn so với một số ngôn ngữ khác, vì nó không có các trường hợp biến cách phức tạp, nhưng cách phát âm và sử dụng thanh điệu khiến nó trở nên khó khăn.
Ngày nay, có khoảng 80.000.000 (tám mươi triệu) người ở Việt Nam và trên thế giới nói tiếng Việt.
Lịch sử tiếng Việt
Vào thế kỷ 13 và 14, chữ tượng hình tiếng Việt gọi là chữ Nôm được sáng tạo trên cơ sở chữ Hán, nghĩa đen là chữ dân gian.
Mặc dù nó được sử dụng cho đến đầu thế kỷ 20, nhưng nó không phổ biến lắm và không nhận được tư cách chính thức.
Chữ viết tiếng Việt như chúng ta biết ngày nay, chịu ảnh hưởng nặng nề của tiếng Pháp, do Thực dân Pháp cai trị Việt Nam. Nó dựa trên nền tảng đồ họa của bảng chữ cái Latinh và được tạo ra bởi các nhà truyền giáo Dòng Tên đến từ châu Âu, vào thế kỷ 17, đại diện là Alexander de Rhoder. Nó được giới thiệu chính thức vào năm 1910.
Nhưng ở đây cần lưu ý rằng, nhà khoa học Nguyễn Văn Vĩnh đã đóng một vai trò quan trọng trong việc phổ biến chữ viết tiếng Việt. Người đã tin tưởng sâu sắc rằng, dân tộc Việt Nam muốn thịnh vượng thì cần có tri thức, vì khi một dân tộc có tri thức, mới quyết định được vận mệnh của mình. Đồng thời để kiến thức dễ tiếp thu hơn, thì con người phải có ngôn ngữ riêng.
Nguyễn Văn Vĩnh là ai?
Nguyễn Văn Vĩnh sinh năm 1882 ở Hà Nội, trong một gia đình nghèo. Anh có một em trai và 5 người em gái. Để giảm bớt gánh nặng cho gia đình, ông bố đã gửi con trai cả Nguyễn Văn Vĩnh lúc mới 8 tuổi, đi làm thuê tại ngôi trường dạy tiếng Pháp ở Hà Nội.
Ngôi trường dạy thông ngôn – “Collège des Interprètes du Tonkin” mở cửa vào năm 1886. Nó được điều hành bởi người Pháp có tên là Andre d’Argence, người nói được tiếng Việt, vừa là Giám đốc vừa là giáo viên.
Ngồi cuối lớp xem cả lớp làm bài tập, Nguyễn Văn Vĩnh chăm chú nghe bài và ghi nhớ. Nhờ đó anh sớm học nói và viết tiếng Pháp khá trôi chảy.
Do tính siêng năng và ham học hỏi, nên Hiệu Trưởng A. D’ Argence đã đồng ý cho anh thi tốt nghiệp để vào lớp Thực tập sinh Phiên dịch. Nguyễn Văn Vĩnh đã làm được. Sau đó, D’Argence đã đặc cách xin học bổng cho chàng trai trẻ, vậy là Nguyễn Văn Vĩnh chính thức trở thành học viên chính khóa.
Đa tài từ những năm đầu
Năm 14 tuổi, anh đã được phân công làm phiên dịch cho Tòa sứ tỉnh Lào Cai.
Trong những năm tiếp theo, chàng trai trẻ được điều về thành phố cảng Hải Phòng, tại đây, anh thường xuyên phải liên hệ với các thủy thủ trên các tàu biển của Pháp, Anh và Trung Quốc. Anh đã học thêm tiếng Trung và tiếng Anh. Ngoài ra, anh còn dùng tiền tiết kiệm để mua các loại sách chính trị, triết học, tiểu thuyết, và anh luôn mang theo bên mình mọi lúc mọi nơi.
Đọc đủ các loại sách, báo, tạp chí nước ngoài, đôi khi mượn cả của các thủy thủ, Nguyễn Văn Vĩnh nhận ra rằng, dân tộc mình không có chữ viết riêng, mà phải dùng chữ Hán và chữ Nôm.
Ông đã trở thành một trong những trí thức đầu tiên, nhận ra những tiến bộ của nền văn minh phương Tây, và hiểu rằng, muốn thay đổi đất nước, thì nền giáo đối với người dân là điều kiện quan trọng bậc nhất.
Ông cũng nhận ra rằng, ba công cụ văn hóa quan trọng có tác động lớn đến con người trong xã hội hiện đại, là báo chí, sách và nghệ thuật.
Vì vậy, ông đã nung nấu nghĩ đến việc, phải phát triển một loại chữ viết cho dân chúng, và phải là một loại chữ dễ học, mới giúp cho việc mở rộng kiến thức và nâng cao dân trí được thuận lợi.
Những năm tháng tiếp theo, Nguyễn Văn Vĩnh đã cống hiến hết mình cho mục đích này, bằng việc dịch các tác phẩm văn học kinh điển, bắt đầu từ tập Truyện ngụ ngôn của La Fontaine, rồi đến Gulliver du ký…
Hoạt động báo chí
Ông đã trở thành Tổng biên tập tờ báo tiếng Việt đầu tiên ở miền Bắc VN. Ấn phẩm này chính thức là do François-Henri Schneider, vì vào thời điểm đó, chỉ có người Pháp mới có thể xin được giấy phép xuất bản một tờ báo ở Việt Nam.
Những trang báo chứa đựng mọi thứ – tin tức trong nước và thế giới, những bài báo kinh doanh, những câu chuyện về gia đình, thơ ca, bao trùm mọi ngóc ngách trong cuộc sống của người dân.
Nguyễn Văn Vĩnh giống như nhiều học giả lúc bấy giờ, cũng viết nhiều bài báo nghiên cứu về văn hóa Việt Nam bằng tiếng Pháp.
Mục đích là để chứng minh cho người Pháp thấy rằng, người Việt cũng có nền văn hóa riêng, phong cách riêng. Sự phổ biến loại chữ viết của thứ ngôn ngữ này, ngày càng khẳng định vị thế văn hóa của dân tộc Việt Nam.
Tuy nhiên, hoạt động của Nguyễn Văn Vĩnh không thoát khỏi sự giám sát của cơ quan chức năng. Sau khi tờ báo đầu tiên bị đình chỉ xuất bản, Nguyễn Văn Vĩnh đã nhiều lần bắt tay vào làm nhiều ấn phẩm khác nhau, nhưng đều bị dừng lại.
Năm 1932, khi ông tham dự cuộc họp của Hội đồng Kinh tế và Tài chính Đông Dương tại Sài Gòn. Tại cuộc họp, ông thay mặt cộng đồng doanh nghiệp phản đối việc chuyển đồng tiền Đông Dương từ tiêu chuẩn ngân hàng sang tiêu chuẩn vàng, vì như vậy chỉ có lợi cho ngân hàng Pháp, và gây tổn hại cho nền kinh tế Đông Dương.
Ngay tại phiên họp, Nguyễn Văn Vinh nhận được lệnh của tòa án, đòi tịch thu toàn bộ tài sản. Sau một hồi bàn bạc, Chính quyền yêu cầu Nguyễn Văn Vĩnh phải chấp nhận 3 điều kiện sau:
- Ngừng tấn công Triều đình Huế và Bộ Trưởng Phạm Quỳnh.
- Đồng ý vào Huế làm Bộ trưởng.
- Dừng viết bài bằng tiếng Việt.
Nguyễn Văn Vĩnh không chấp nhận các điều kiện đã nêu, mà nếu chấp nhận nó, ông sẽ thu được một khoản lợi tài chính lớn.
Năm 1935 Chính phủ đã thay đổi ba điều kiện nêu trên, thậm chí còn áp dụng những điều kiện tồi tệ hơn, và buộc ông phải chọn một trong ba điều kiện khác, đó là:
- Dừng toàn bộ việc viết!
- Chấp nhận đi tù (dù chỉ một ngày)!
- Đi sang Lào tìm vàng để trả nợ ngân hàng!
Vào tháng Ba năm 1936, Nguyễn Văn Vĩnh quyết định chọn phương án đi tìm vàng để trả nợ, ông ấy phải đi Lào. Ngày 1 tháng 5 năm đó, họ tìm thấy Nguyễn Văn Vĩnh một mình trên một con thuyền đang trôi trên dòng sông Sê Pôn, một tay ông vẫn cầm bút, và tay kia cầm cuốn sổ.
Nhà chức trách công bố: Nguyễn Văn Vĩnh mất ngày 2/5/1936, vì bệnh sốt rét và kiết lỵ (lúc đó ông 54 tuổi).
Những người thừa kế và con đường nối với Bulgaria
Một trong những người thừa kế di sản của học giả Nguyễn Văn Vĩnh là người cháu nội Nguyễn Lân Bình. Để Thế giới biết thêm về những công trình văn hóa của cha ông, ông đã biên tập cuốn sách “Nguyễn Văn Vinh là ai?”. Ông Bình đã tham gia cùng các nhà chuyên môn xây dựng bộ phim tài liệu đặc biệt, dành riêng cho học giả Nguyễn Văn Vĩnh: “Giấc mơ về một dân tộc trí thức”.
Chính người cháu trai của ông là Nguyễn Lân Bình, cũng là người có mối liên hệ mật thiết với đất nước Bulgaria. Ngoài làm việc và nói tiếng Bungari, năm 1990, ông từng là Trưởng Đại diện của BGA BALKAN tại Hà Nội.
Đầu năm nay, ông cũng là một trong những người tham gia trong nhóm công tác của ĐSQ Bungari, đón phái đoàn Quốc hội Bulgaria do ngài Rosen Zhelyazkov dẫn đầu tới Hà Nội.
Bộ Phim “Giấc mơ về một dân tộc trí thức”
Bộ phim tài liệu dài 30 phút của đạo diễn Ngô Trang, kể về những giá trị trong sự nghiệp văn hóa của học giả Nguyễn Văn Vĩnh trong lịch sử Việt Nam giai đoạn nửa đầu thế kỷ XX. Bộ phim mang tên là “Giấc mơ về một Dân tộc trí thức”.
Đường link bộ phim https://www.youtube.com/watch?v=fcAPvQM_Om0
Bản tiếng Việt trên đây được sử dụng từ Google dịch.
Chỉnh sửa kỹ thuật: BBT Tannamtu.com.
One Response
Rất hay.
Cần kiên trì vận động để VN có ngày “Chữ quốc ngữ “ để mọi người cùng quan tâm xây dựng cho chữ Quốc ngữ sử dụng / học dễ dàng hơn nữa, cũng như văn học, văn hóa VN lan tỏa hơn nữa.