NHÂN DUYÊN
Thưa các quý vị và các bạn!
Vào năm 2005, một ngày, vô tình tôi bật chiếc tivi nhà mình, đúng vào lúc kênh truyền hình VTV 2 đang phát chương trình liên quan đến vấn đề chủ quyền trên biển của Việt Nam. Tôi lập tức bị thu hút khi nghe bình luận của chương trình, rằng sử gia Nguyễn Đình Đầu là người Việt Nam duy nhất có được đầy đủ các loại bản đồ của đất nước Việt Nam từ khi có kỹ thuật vẽ bản đồ.
Điều đáng ngạc nhiên nữa, chương trình còn cho biết, rằng việc sưu tập này của sử gia Nguyễn Đình Đầu hoàn toàn bằng tiền cá nhân!
Và tôi biết đến sử gia Nguyễn Đình Đầu từ đó!
Năm 2006, với ý đồ cá nhân, xuất phát từ những trăn trở về sự bất công của lịch sử trong quan điểm nhìn nhận về dịch giả, nhà báo Nguyễn Văn Vĩnh, tôi quyết định tổ chức xây dựng bộ phim (lúc đó tôi chưa biết gọi là thể loại gì?) về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Văn Vĩnh.
Để có được những ý kiến của các nhà chuyên môn, các nhà nghiên cứu về lịch sử văn hóa xã hội Việt Nam (những người mà theo tôi, chắc chắn biết đến vai trò lịch sử của Nguyễn Văn Vĩnh), trong quá trình hình thành nền văn hóa chữ Quốc ngữ ở những thập niên đầu thế kỷ 20 ở Việt Nam, tôi lập một danh sách những người dự kiến sẽ tìm đến để xin ý kiến, phỏng vấn, và trong số đó có sử gia Nguyễn Đình Đầu.
Ngày đó, tôi và rất nhiều người khác còn xa lạ với internet, ảnh hưởng của Google những năm tháng đó cũng còn ở phạm vi hẹp, tuy nhiên thực tế đó, đã không ngăn cản tôi nhận thức được một cách choáng ngợp về sử gia Nguyễn Đình Đầu.
Ơn Giời, thông qua những người quen ở Sài Gòn, tôi đã xin được số điện thoại của sử gia. Ngay trong lần thưa chuyện đầu tiên qua điện thoại, sử gia Nguyễn Đình Đầu đã vô cùng thích thú khi nhắc đến dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh… Ông chấp nhận ngay đề nghị của tôi, và khẳng định sẽ tiếp tôi tại nhà riêng của ông.
NGẠC NHIÊN ĐẾN RƠI MŨ
Nhóm làm phim của chúng tôi khăn gói quả mướp vào Sài Gòn để thực hiện những kế hoạch do tôi đặt ra. Chúng tôi không có dự kiến về nội dung và số lượng các câu hỏi dành cho sử gia Nguyễn Đình Đầu, vì vậy, chúng tôi cũng không giới hạn thời lượng cho buổi phỏng vấn.
Trong căn phòng làm việc của mình, sử gia Nguyễn Đình Đầu đã bộc bạch những hiểu biết đa dạng và rộng lớn của ông về nhà báo Nguyễn Văn Vĩnh. Sử gia không dùng tài liệu, sách vở, thậm chí cả nước uống trong suốt gần hai tiếng đồng hồ trong buổi phỏng vấn.
Ông chủ động giãi bày những kiến thức của mình, ông nhắc lại những nhận thức ấn tượng đã được hình thành trong tư duy ý thức của ông từ 50 năm trước. Ông chứng minh tính bác học trong sự nghiệp và tư tưởng của Nguyễn Văn Vĩnh một cách hào hứng, với một tâm thức sâu nặng và kính trọng.
Chúng tôi ngạc nhiên và thán phục sự nhiệt huyết của sử gia, cho dù lúc đó ông đã ngoài tuổi 80. Sử gia Nguyễn Đình đầu đã không ngần ngại phân tích những khác biệt giữa Nguyễn văn Vĩnh và những nhà cách mạng Việt Nam cùng thời. Sử gia cũng khẳng định về lý do tạo ra sự mâu thuẫn không khoan nhượng, giữa Nguyễn Văn Vĩnh với Vương Triều Nhà Nguyễn, điều đã tạo ra sự đối đầu giữa đôi bên ngay từ thập niên đầu tiên của thế kỷ 20.
Trong buổi phỏng vấn, sử gia Nguyễn Đình Đầu còn dẫn chứng cho chúng tôi biết, nhiều tư liệu lịch sử liên quan đến Nguyễn Văn Vĩnh và thời Nguyễn Văn Vĩnh sống.
Bên cạnh những tâm sự của sử gia Nguyễn Đình Đầu về Nguyễn Văn Vĩnh, tôi còn thấy mình may mắn, vì không phải chỉ thực hiện được những thước phim quý giá liên quan đến việc xây dựng bộ phim mà mình mong muốn, mà xa hơn, tôi coi đây là một bài học quý hiếm, liên quan đến lịch sử phát triển của nền chính trị Việt Nam vào giai đầu của thế kỷ 20, cái thế kỷ bản lề đưa Việt Nam thoát ra khỏi cái vòng kim cô của Chủ nghĩa Phong kiến tồn tại suốt cả chục thế kỷ.
THƯƠNG TIẾC VỚI LÒNG KÍNH PHỤC VÀ BIẾT ƠN.
Hôm nay, ngày 20 tháng 9 năm 2024, nghe tin sử gia Nguyễn Đình Đầu qua đời, lòng dạ tôi thương tiếc vô hạn, không phải chỉ vì ông là một con người tài giỏi, uyên bác, xuất sắc trong nhiều lĩnh vực, mà ông còn là con người trung thực, giản dị bậc nhất mà tôi được chứng kiến trong cuộc đời ngắn ngủi của kiếp người. Tôi tiếc, vì dân tộc Việt Nam đã mất đi một con người có trí tuệ xuất sắc, nhưng sự trân trọng những cống hiến của ông đã bị hạn chế kéo dài!
Tôi xin phép được thay mặt hậu duệ của học giả Nguyễn Văn Vĩnh từ mọi miền trái đất, xin được cúi đầu biết ơn sử gia Nguyễn Đình Đầu! Cầu xin tạo hóa sẽ che chở vong linh ông, và ban cho ông sự linh thiêng để giúp cho hậu thế có được một tương lai ổn định, cùng sự tiến bộ như tâm nguyện thánh thiện của chính ông!
Từ những khung trời xa với nơi sử gia Nguyễn Đình Đầu nằm xuống, chúng tôi thành kính vĩnh biệt ông!
Xin được giới thiệu với các quý vị và các bạn một đoạn clip ngắn, trong buổi phỏng vấn sử gia Nguyễn Đình đầu năm 2006 của nhóm làm phim “Mạn đàm về Người Man di hiện đại” hoàn thành năm 2007.
Trân trọng!
Chủ nhiệm trang website Tannamtu.id.vn
Nguyễn Lân Bình.