Vào thời Trung Quốc cổ đại, chắp tay vái chào không phải là một cử chỉ biểu thị sự tôn kính trang trọng nhất. So với cử chỉ quỳ lạy thì chắp tay vái chào chỉ là một cử chỉ lễ phép rất nhẹ nhàng. Quỳ lạy là hành động của người trẻ đối với người lớn tuổi, cấp dưới với cấp trên và học trò với giáo viên. Quỳ lạy là cử chỉ biểu thị sự tôn kính của hậu bối với các bậc bề trên.
Quỳ lạy là một hình thức phổ biến để biểu thị sự tôn kính, chúc tụng, phúng viếng vô cùng trang trọng và thường được dùng trong nhiều trường hợp quan trọng như gặp mặt Hoàng đế, vái lạy trời đất, vái lạy tổ tiên, chúc tết thầy, hành lễ trong hôn lễ vào thời cổ.
Hồng Mẫn (Chân dung và cuộc sống – THVL, ngày 14/2/2011).
*****
Khi nói về sự nghiệp văn hóa của học giả Nguyễn Văn Vĩnh (1882-1936), người quan tâm đều đồng ý nhận định, đó là: Nguyễn Văn Vĩnh, đối tượng gây nhiều sự lo lắng, bất bình, thậm chí oán ghét nhất của một số lượng không nhỏ các Nho sỹ Việt Nam thời Phong kiến! Đặc biệt với những người có phẩm hàm trong bộ máy chính quyền các cấp, họ đã coi ông là kẻ tiên phong đòi cải cách, dẹp bỏ những tập quán ẩn chứa sự bất bình đẳng trong quan hệ xã hội.
Cũng như Phan Châu Trinh, Nguyễn Văn Vĩnh luôn xác định, Phong kiến Việt Nam là rào cản lớn nhất cho con đường tiến hóa của dân tộc Việt. Suốt một quá trình dài, trong cuộc vận động cách mạng thay đổi tư duy của dân chúng, bài trừ các hủ tục mang danh tập quán, Nguyễn Văn Vĩnh đã làm mếch lòng, cũng như ngăn chặn khả năng thu lợi bất chính của nhiều đối tượng có phẩm hàm, trong bộ máy cai trị của nền hành chính phong kiến.
Trong bức thư riêng do Nguyễn Văn Vĩnh viết ngày 11/12/1907 gửi đến ngài Hauser, Đốc lý Hà Nội (Chủ tịch TP), để phản đối quyết định của Nhà Cầm quyền khi ra lệnh giải tán Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, ông khẳng định:
“…Kẻ thù của chúng tôi khá đông đảo. Các hội giảng của chúng tôi về việc ăn hối lộ, về các hủ tục ở các làng quê, đã khiến nhiều quan lại, thông ngôn và kỳ hào chống lại chúng tôi…”.
Năm 1918, Nguyễn Văn Vĩnh suýt bị chém vì tội ‘khi quân’, vì đã bắt tay Vua Khải Định trong buổi lễ long trọng khi Nhà Vua ra thăm Thăng Long. Ông còn dám khước từ việc nhận kim khánh do Vua ban với lý do: “xin được giữ cho cái ngực được trinh suốt đời!”.
Để chứng minh niềm khát khao của Nguyễn Văn Vĩnh trên con đường xây dựng một xã hội tiến bộ, với nền tảng là Tự do – Bình đẳng – Bác ái, ông đã không kìm nén được lòng vui mừng trước một một sự thay đổi lịch sử, về một nghi lễ thâm căn của nền đạo đức phong kiến, nên ngày 23/10/1932, trên báo L’Annam Nouveau (Nước Nam Mới) xuất bản bằng tiếng Pháp, Nguyễn Văn Văn đã viết và đăng tiêu đề:
TIN GIỜ CHÓT TẠI TRIỀU ĐÌNH HUẾ
“Une vieille question: Les lays, le respect et l’évolution” – Một vấn đề đã cũ: Lạy và lòng tôn kính, và sự tiến hóa của phong tục.
BỎ LẠY
Sáng hôm nay, một lễ nghi long trọng đã diễn ra ở Điện Thái Hòa, tới dự có ngài Toàn quyền Đông dương, các ông Thống sứ Bắc kỳ và Khâm sứ Trung kỳ, cùng tất cả các nhân vật quan chức quan trọng người Pháp có mặt ở Huế.
Tất cả những người có mặt gồm cả các quan lại trong triều đình đều ngạc nhiên và tỏ ra vui vẻ khi chứng kiến trước cửa Cung điện được treo trang trọng bản sắc lệnh của Nhà Vua thông báo về việc hủy bỏ nghi thức LỄ LẠY.
Việc lạy quỳ xuống gối được chính thức thay thế bằng việc hai tay nắm vào nhau trước ngực và vái ba lần cùng với việc cúi đầu.
Nhất định, việc bãi bỏ lễ nghi quỳ lạy này sẽ được hoan nghênh nhiệt liệt trong xã hội.
Tối thứ Sáu, Hội Bắc kỳ Châu pha đã tổ chức một buổi tiệc trà để chào mừng sự có mặt của những nhân vật quan trọng từ Bắc kỳ vào dự lễ ở Huế. Trong số đó có quan lớn Hoàng Trọng Phu, quan lớn Vương Tứ Đại, ông Phạm Huy Lục, quan lớn Nguyễn Năng Quốc, ông Phạm Quỳnh và nhiều các nhân vật quan trọng khác.
Người dịch từ tiếng Pháp: Nguyễn Kỳ
Biên tập và hiệu đính kỹ thuật: Nguyễn Lân Bình
