Thưa các quý vị và các bạn!
Đầu thế kỷ 17, các hệ tư tưởng tôn giáo từ phương Tây mở đường đi truyền giáo sang khu vực Đông Nam Á, đồng thời thiết lập các mối quan hệ giao thương với các quốc gia nằm bên bờ biển Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam.
Năm 1615, đoàn truyền giáo đầu tiên của Dòng Tên đến cửa Hàn, Đà Nẵng, do Cha Francois Buzomiand dẫn đầu, cùng với Cha Diego Carvalho và 3 trợ sĩ: Antonio Dias, Joseph, và Paulo Saito.
Tiếp theo các nhà truyền giáo này, có giáo sĩ Francisco De Pina (1585-1625), người sinh ra ở thành phố Guarda – Bồ Đào Nha đã đặt chân đến Dinh trấn Thanh Chiêm, xã Điện Phương, thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam.
“Tại Thanh Chiêm, từ năm 1617 đến năm 1625, linh mục Francisco De Pina đã học tiếng Việt, truyền đạo bằng tiếng Việt và dạy tiếng Việt cho 2 giáo sĩ là Alexandre de Rhodes (1593-1660), người xứ Avignon thuộc Lãnh địa Giáo hoàng Italia – Stato della Chiesa (State of the Church), nay thuộc CH Pháp, và Antonio Fonte, người Bồ Đào Nha. Linh mục Francisco De Pina đồng thời viết tài liệu giảng dạy “Phương pháp Latinh hóa tiếng Việt” và “Ngữ pháp tiếng Việt”. Nhiều nhà khoa học Việt Nam khẳng định Dinh trấn Thanh Chiêm là cái nôi các nhà truyền giáo phương Tây đến nghiên cứu, sáng tạo và hình thành chữ Quốc ngữ sớm nhất ở Việt Nam” (VOV, 16/9/2017).
Linh mục Alexandre de Rhodes, do đến sau, đã tổng hợp những kết quả nghiên cứu, phiên âm tiếng nói của người Việt được ghi lại bằng các ký tự chữ cái La Tinh của Francisco De Pina và các cộng sự, và ông đã quyết định cho ra đời cuốn từ điển Việt – Bồ – La được xuất bản lần đầu tiên tại Thành quốc Vatican năm 1651, đây được coi như tấm thẻ căn cước của chữ viết Quốc ngữ của dân tộc Việt Nam.
Suốt nhiều năm qua, do phương thức truyền thông ở Việt Nam lệ thuộc vào hoàn cảnh của một đất nước bị ảnh hưởng bởi nhiều khuynh hướng chính trị của nhiều thể chế xã hội, trong tiềm thức của người dân tồn tại những nhận thức thiếu đồng nhất về việc: Ai là người đầu tiên sáng tạo ra chữ Quốc ngữ?!
Để xác định rõ sự kiện lịch sử quan trọng này, giáo sư, tiến sỹ Nguyễn Đăng Hưng (1941) Đại học Liège, Bỉ, với tấm lòng trân trọng, yêu quý và hãnh diện về cội nguồn, đã thành lập Quỹ Tôn Vinh Tiếng Việt và Chữ Quốc Ngữ, nhằm tập hợp những dữ kiện lịch sử, ý kiến khoa học, giúp các thế hệ người Việt Nam hiểu đúng về cội nguồn của thứ chữ viết được phiên âm từ tiếng nói mẹ đẻ này.
Ngày 26/11/2023 vừa qua, tại thành phố Guarda – Bồ Đào Nha, giáo sư Nguyễn Đăng Hưng đã nhân danh Chủ tịch Quỹ Tôn Vinh Tiếng Việt và Chữ Quốc Ngữ, với sự giúp đỡ và ủng hộ của Chính quyền Thành phố Guarda, đã cùng các thành viên của Quỹ, tổ chức long trọng buổi lễ tri ân công lao to lớn của giáo sỹ FRANCISCO DE PINA, và đặt bia tưởng niệm ghi nhớ công lao của vị giáo sỹ này trong sự sáng tạo chữ viết Quốc ngữ của người dân Việt Nam.
Với vai trò là hậu duệ của một kẻ hậu sinh, người đã tận tâm và cống hiến cả cuộc đời mình cho sự nghiệp quảng bả và phát triển thứ chữ viết quý báu này, kẻ đã góp phần tích cực, quyết liệt và bền bỉ nhất, để đưa thứ chữ này trở thành Quốc tự của dân tộc Việt Nam, Ban Biên tập Tannamtu.com xin được góp một phần nhỏ bé vào sự nghiệp tôn vinh tiếng Việt bằng việc đăng lại toàn văn bài phát biểu của ngài Sergio Costa, Thị Trưởng thành phố Guarda đọc trong buổi lễ linh thiêng này.
Kèm với nội dung bài phát biểu của ngài Thị Trưởng, chúng tôi cũng xin được giới thiệu một số hình ành của buổi lễ, do bà Nguyễn Bích Thuỷ – Tổng Thư ký điều hành của Quỹ Tôn Vinh Tiếng Việt và Chữ Quốc Ngữ cung cấp.
Chúng tôi tin rằng, với việc làm này, các quý vị và các bạn là bạn đọc gần xa của Tannamtu.com, sẽ hài lòng và hãnh diện vì chúng ta, những con người luôn biết ơn nguồn cội, mãi nhớ ơn những gương mặt đã hết lòng vì niềm kiêu hãnh chính đáng của dân tộc Việt Nam, của đất nước Việt Nam!
Trân trọng!
NGUYỄN LÂN BÌNH
BÀI PHÁT BIỂU CỦA NGÀI THỊ TRƯỞNG – THÀNH PHỐ GUARDA – BỒ ĐÀO NHA
TẠI BUỔI LỄ TƯỞNG NIỆM VÀ TRI ÂN LINH MỤC FRANCISCO DE PINA
Kính thưa: Bà Giám đốc Văn hóa Khu vực Trung tâm – Tiến sĩ Suzana Menezes.
Với lòng kính trọng, chúng tôi chân thành cảm ơn bà!
Thật vinh dự cho chúng tôi với sự hiện diện của bà trong buổi lễ tưởng niệm đặc biệt này, dành cho một công dân xuất sắc của thành phố Guarda, Linh mục Dòng Tên Francisco de Pina.
Kính thưa Chủ tịch Hội Đồng thành phố Guarda, José Relva!
Kính thưa Gs. Nguyễn Đăng Hưng – Chủ tịch Quỹ Tôn Vinh Tiếng Việt và Chữ Quốc Ngữ, cùng TS Nguyễn Tấn Nghĩa, là những người chủ chương chính buổi lễ tri ân này. Hai ông đã trải qua suốt một hành trình dài thực hiện công việc này với lòng tận tụy và sự cống hiến, mà đỉnh cao là khoảnh khắc mang tính biểu tượng, đầy ý nghĩa hôm nay – Ngày gặp gỡ của hai dân tộc: Bồ Đào Nha và Việt Nam.
Chúng ta tôn vinh thành tựu của nhà truyền giáo Dòng Tên Francisco de Pina, Chúng tôi xin nồng nhiệt chào đón Ngài và ôm chặt với tấm lòng trìu mến!
Nhân danh những công dân thành phố Guarda, chúng tôi xin gửi lời chào đặc biệt trân trọng tới Đoàn Việt Nam, tới toàn thể các thành viên trong Đoàn!
Chúng ta xin cầu mong cho khoảnh khắc này được tồn tại mãi mãi trong lịch sử của cả hai dân tộc!
Chúng tôi cảm ơn sự hiện diện của các bạn ở Thành phố Guarda!
Cảm ơn Bà Phó Chủ tịch Amélia Fernandes;
Cảm ơn Đức Cha Giám mục Giáo phận Guarda, D. Manuel da Rocha Felício.
Kính thưa ông António Salvado Morgado, ngài đã là người khởi xướng và liên tục làm việc không mệt mỏi để đạt được sự công nhận này ngày hôm nay.
Tôi cũng xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn đầy xúc động tới Hội Đồng thành phố Guarda, đến vị linh mục nổi tiếng của Thành phố này. Giờ đây, đã đến lượt chúng tôi có cơ hội được bày tỏ sự quan tâm và biểu lộ lòng tri ân chân thành tới Thành phố Guarda.
Kính thưa các thành viên trong Hội đồng Nhân Dân Thành phố;
Kính thưa các quý ông, quý bà;
Kính thưa các Quý vị Đại diện các Hiệp hội, các Tổ chức của Thành phố;
Tôi xin kính chào các vị trong Chính quyền của Thành phố Guarda!
Chúng tôi xin trân trọng ghi nhận sự hiện diện của tất cả quý vị và các bạn; nếu như không có sự nỗ lực, sự cống hiến và làm việc gương mẫu của tất cả các quý vị và các bạn đối với sự kiện này, chắc chắn kết quả sẽ không được như hôm nay.
Cảm ơn tất cả các bạn, các tổ chức, các Hiệp Hội, giới Truyền thông xã hội.
Thưa các công dân thành phố Guarda thân mến!
Thưa các quý ông quý bà!
Hôm nay là một dịp đặc biệt, chúng ta tập trung để tưởng nhớ một trong những tên tuổi vĩ đại nhất trong lịch sử quan hệ Bồ Đào Nha – Việt Nam, Francisco de Pina, người sinh ra ở thành phố Guarda của chúng ta vào năm 1586 (cách đây 438 năm).
Vị linh mục Dòng Tên đã tốt nghiệp loại xuất sắc ở Coimbra, người đã cống hiến cả cuộc đời mình để thúc đẩy sự hiểu biết giữa các nền văn hóa khác nhau, thông qua sự hiểu biết về ngôn ngữ học giữa hai dân tộc Bồ – Việt.
Khi lên đường đến Viễn Đông vào năm 1608, Francisco de Pina không chỉ mang theo những giá trị đức tin của mình, mà còn cả niềm khao khát tiếp thu những kiến thức vô tận cùng với mong muốn hiểu biết các mối liên hệ văn hóa khác nhau. Ở Ma Cao, ông học sâu hơn, và ở Malacca ông được thụ phong linh mục, nhưng chính ở Đàng trong nước Đại Việt (thuộc Việt Nam ngày nay), nơi di sản sâu sắc nhất của ông đã được thể hiện.
Trong tám năm hoạt động truyền giáo cật lực, Francisco de Pina đã vượt qua những rào cản về ngôn ngữ và văn hóa. Ông đã đi tiên phong trong quá trình Lusitan hóa (Bồ Đào Nha hóa) tiếng Việt, sử dụng bảng chữ cái Latinh và các thanh điệu để ghi lại những phát âm, giọng nói trong văn hóa ngôn ngữ của người Việt Nam khi ông được tiếp cận.
Ngày nay, chữ Việt là minh chứng sống động cho cuộc gặp gỡ văn hóa lịch sử giữa Việt Nam và Bồ Đào Nha, là loại chữ viết sinh ra sớm nhất ở Viễn Đông sử dụng chữ cái Latinh.
Sự tưởng nhớ ông được mang đến Guarda từ Việt Nam, không phải chỉ là một tượng đài, nó còn là biểu tượng của lòng biết ơn và sự nhìn nhận sự kiện lịch sử này. Con thuyền lướt trên sóng biển hiện diện trên đài tưởng niệm, không chỉ gợi lên chuyến hành trình của người Bồ Đào Nha, mà còn gợi lên hành trình về cuộc đời dũng cảm của Francisco de Pina. Ông, một người Bồ Đào Nha, một người đã vượt qua các vùng biển vô định, đầy rẫy nguy hiểm và bão tố để khám phá những thực tế của một nền văn hóa mới với những sự khác biệt.
Nhưng, xin hãy để tôi nhấn mạnh đến nghĩa cử này của Quỹ Tôn Vinh Tiếng Việt và Chữ Quốc Ngữ, vì đây là một hành động vô cùng dũng cảm, góp phần thiết lập và củng cố tình hữu nghị và sự hiểu biết giữa hai dân tộc, và là sự tri ân về nguồn gốc của chữ Quốc Ngữ,.
Tại thời điểm này, bên ngoài kia, trên thế giới, nhiều nơi chiến tranh đã thay thế cho sự đối thoại và nền hòa bình. Tôi, một lần nữa xin nêu bật hành động quảng đại và tình hữu nghị sâu sắc giữa thành phố Guarda, nước Bồ Đào Nha với dân tộc Việt Nam rất cao quý và can đảm này.
Trên tượng đài, tấm bảng đồng viết với ba thứ ngôn ngữ Bồ – Việt – Anh, có dòng chữ: “Tấm bia này được làm từ Quảng Nam – Việt Nam, là biểu tượng cho sự ghi nhận của chúng tôi đối với Cha Francisco de Pina”, điều này đã nêu bật tầm quan trọng về sứ mệnh của Ngài.
Tại trung tâm của tượng đài, thể hiện đủ sáu thanh điệu của tiếng Việt và logo của Quỹ Tôn Vinh tiếng Việt và chữ Quốc Ngữ với hình Chim Lạc cổ, tượng trưng cho sự thống nhất của hai nền văn hóa, hai dân tộc, thống nhất bằng sự tôn trọng lẫn nhau và cùng chia sẻ kiến thức.
Hôm nay chúng ta tôn vinh không chỉ một con người, mà cả tinh thần đối thoại, hợp tác và tình hữu nghị giữa các dân tộc. Francisco de Pina là nhân cách hóa sự gặp gỡ của một Thế giới, sự hợp nhất của các nền văn hóa, và việc xây dựng những cầu nối giữa các quốc gia. Di sản của ông là lời nhắc nhở thường xuyên rằng, bất chấp những khác biệt, chúng ta đoàn kết với nhau bằng mối quan hệ nhân loại, tình anh em cùng sự hiểu biết lẫn nhau.
Mong rằng sự tri ân này sẽ là nguồn cảm hứng cho tất cả chúng ta, tiếp tục thúc đẩy đối thoại và hợp tác liên văn hóa giữa các quốc gia. Tấm gương của Francisco de Pina soi sáng con đường dẫn đến một tương lai nơi mà sự tôn trọng và tình bạn chiếm ưu thế, vượt lên trên sự chia rẽ và chiến tranh.
Tôi muốn để lại lời cuối cùng để đảm bảo điều gì đó chắc chắn rằng: Thành phố Guarda sẽ đầu tư vào mối quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân Việt Nam, nhằm gắn kết hai nền văn hóa và hai dân tộc cách nhau 13.700 km, nhưng ngày nay đã trở nên gần gũi hơn trong trái tim mỗi người.
Một lần nữa, xin hân hạnh chào mừng tất cả quý ông, quý bà, và tất cả các bạn!
Guarda,
26 tháng 11 năm 2023
Thị trưởng Thành phố Guadar – Bồ Đào Nha.
Người dịch: Minh Hà
Hiệu đính và chỉnh sửa: Gs. Nguyễn Đăng Hưng
Nguyễn Bích Thuỷ
Nguyễn Lân Bình
