Nguyễn Văn Vĩnh và Phan Chu Trinh

Nguyễn Văn Vĩnh sinh năm 1882, sau Phan Châu Trinh 10 năm, và mất năm 1936, cũng sau cụ Phan 10 năm.

Năm nay kỷ niệm lần thứ 140 ngày sinh cụ Vĩnh, 15/6/1882, và lần thứ 150 ngày sinh cụ Phan, 9/9/1872 – hai vĩ nhân văn hóa của Việt Nam.

Hai cụ gặp nhau lần đần tiên vào năm 1907. Năm đó cụ Phan 35 tuổi, cụ Vĩnh 25.

Trong bài phỏng vấn “Một giờ với Nguyễn Văn Vĩnh” do Thái Phỉ thực hiện, đăng trên Tin Văn số 1 (28/7/1935) và số 2 (4/8/1935), cụ Vĩnh đã thuật lại cuộc gặp đó như sau:

“Bài báo tây thứ nhất của tôi, viết vào năm 1905, đăng trong báo ‘Courier d’Haiphong’. Bài ấy để đáp lại một bài của ông De Monpezat bàn về cái chánh sách biệt hóa mà hiệp lực (politique d’association). Nhân bài ấy mà dư luận người Pháp chú ý đến tôi. Rồi đến năm 1907 thì bản dịch bài ‘Đầu Pháp Chánh phủ thư’ của ông Phan Chu Trinh, đăng trong báo ‘Tribune Indochinoise’, đã khiến cho ông Trinh ngầm đến thăm tôi ở số 39, phố Mã Mây và ca tụng tôi hết sức. Ông tính một người như tôi mà độ ấy đã được coi là một người có học vấn uyên bác thì nhân tài nước ta khi ấy thế nào, chẳng nói ông cũng rõ.”

＊

Công thư của một quan chức Pháp từ Paris ngày 3/10/1911 đã cảnh báo chính quyền Đông Dương về Phan Châu Trinh và Nguyễn Văn Vĩnh như sau: “J’ai causé à Hanoi avec Ng-van-Vinh, l’ater ego (de son aveu même) de Phan-Chu-Trinh; j’ai causé ici avec ce dernier. Mon impression reste en 1911 de ce qu’elle était en 1908. Ces tonkinois sont des nationalistes qui accepte bien la direction immédiate de la France, mais à la condition que cette direction serve à la formation d’une elite qui pourra très vite prendre à notre place la conduite du pays…

“Dịch:

“Tôi đã nói chuyện với Nguyễn Văn Vĩnh, bạn chí cốt (do chính ông ta thừa nhận) của Phan Chu Trinh; tôi đã nói chuyện với ông này ở đây. Ấn tượng năm 1911 của tôi cũng vẫn như đã có vào năm 1908. Những người Bắc Kỳ này là những người dân tộc chủ nghĩa, chấp nhận sự lãnh đạo trực tiếp của nước Pháp, nhưng với điều kiện là sự lãnh đạo này được dùng để tạo ra một giới tinh hoa có thể rất nhanh chóng thay thế chúng ta lãnh đạo đất nước.”

Nguồn: Nguyễn Đình Đăng