MỪNG CUỐN SÁCH MỚI của NXB ĐÔNG A nhân 400 năm ngày sinh của JEAN DE LA FONTAINE (Giăng đờ La Phông-ten 1621-2021)

Thưa các quý vị và các bạn!

Tháng 12 năm 2021, trang tin Tannamtu.com mở đầu loạt bài trích dẫn những bài viết của các nhà nghiên cứu bàn về ý thức, tài năng và trí tuệ của dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh khi tập hợp, chuyển ngữ những tác phẩm kinh điển của dân tộc Việt và Thế giới xuất bản thành sách dành cho trẻ em cách đây hơn một thế kỷ trước.

Cổ nhân nói, ở đời, những hành xử đôi khi cùng lúc, trùng lặp của những con người cách mặt, xa nhau về địa lý, nhưng suy nghĩ và việc làm của họ lại cùng hướng về một nội dung vì họ cùng mang một khát vọng, đó là sự đồng cảm chỉ có Trời cho mới được. Những diễn biến tưởng như vô tình ấy, người đời thường nói, đó là thần giao cách cảm

Vâng, ở trường hợp cụ thể trong đề tài Nguyễn Văn Vĩnh và trẻ em được nêu trong trang tin của chúng tôi, thực tế đã diễn ra những sự việc song song trùng lặp mà với chúng tôi, mạo muội để nghĩ rằng, hẳn nó phải là hệ quả của tâm tư, tình cảm cùng với lòng ngưỡng mộ của người đời dành cho những kẻ tài năng, những gì đáng trọng mà ở đây là dịch giả, nhà báo Nguyễn Văn Vĩnh.

Bởi cũng vào tháng 12 năm 2021, chúng tôi vui mừng khi nhận được tin từ ông Trần Đại Thắng, Giám đốc Công ty Cổ phần Văn hoá Đông A, thông báo việc lần đầu tiên Công ty Đông A phát hành cuốn sách toàn tập, gồm các tác phẩm của nhà thơ ngụ ngôn được mệnh danh uyên thâm số một về Pháp ngữ Jean de La Fontaine (Giăng đờ La Phông-ten 1621-1695) bằng tiếng Việt.

Thật trân trọng và cảm động, vì trong tiềm thức của người Việt Nam sinh ra trong dòng chảy của nền văn học chữ Quốc ngữ, hễ nói đến các câu chuyện ngụ ngôn của La Phông Ten, công chúng thường nghĩ ngay đến Nguyễn Văn Vĩnh!

Chỉ mấy ngày sau, Công ty Đông A đã cho nhân viên chuyển cuốn sách đó như một thứ quà biếu đến tận nhà tôi, nhân danh là người phụ trách website Tannamtu.com, trang tin chuyên đề về học giả Nguyễn Văn Vĩnh và gia tộc.

Tôi rơi vào trạng thái ngỡ ngàng và thán phục khi ôm cuốn sách trong lòng, vì cuốn sách dày tới 830 trang với khổ sách đặc biệt 25 cm x 30 cm, có loại bìa cứng vẽ các hình trang trí sinh động của các con vật, là những ‘nhân vật’ chính trong các câu chuyện ngụ ngôn để đời của nhân loại.

Cuốn sách của Công ty Đông A in đầy đủ toàn bộ các sáng tác của La Phông Ten, gồm 12 cuốn với 240 câu chuyện do Nhà Xuất bản Hachette ở Paris phát hành từ năm 1868.

Cuốn sách Ngụ ngôn La Fontaine

Ôm cuốn sách trong lòng, tôi nhớ lại một tâm sự của dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh khi đến nước Pháp lần đầu tiên trong chuyến đi dự Hội chợ Thuộc địa (Đấu xảo) năm 1906, rằng có lẽ ngày đó, ông đã không vô cớ cạy nhờ các bạn người Pháp đưa mình đến thăm quan Nhà Xuất bản Hachette ở Paris!

Nguyễn Văn Vĩnh cũng đã từng tâm sự trên các tờ báo do mình từng là chủ bút vào những thập niên 10 và 20 ở thế kỷ trước tại Hà Nội, khi bàn về những câu chuyện ngụ ngôn của La Phông Ten, ông đã chia sẻ, rằng những câu chuyện ngụ ngôn của La Phông Ten có hàng trăm, nhưng tôi chỉ lựa hơn bốn chục bài để diễn nôm sang chữ quốc ngữ, tôi lấy những bài người ta dễ hình dung về lòng nhân đức, về đạo lý và về tính bao dung cần có đối với con người…

Chứng minh cho quan điểm này của Nguyễn Văn Vĩnh, chúng ta đọc lại những điều ông đã phát biểu tại Hội Quán Trí tri ở 47 phố Hàng Quạt, nhân buổi lễ ra mắt ‘Hội Dịch sách’ vào ngày 26/6 năm 1907 do nhân sĩ nổi tiếng Nguyễn Văn Tố (1889-1947) đã ghi lại, để thấy tận tâm can cái nguồn cơn ông nhắm đến trong sự nghiệp cách mạng văn hoá của mình, không phải chỉ thông qua việc quảng bá chữ viết tiếng Việt, mà xa hơn nữa, là xây dựng đạo đức và ý thức dân chủ cho đồng bào của ông, nhờ việc đọc các tác phẩm dịch của mình:

“Giả sử ta hiểu rõ hơn được sự nhu cầu về vật chất của người ta, và biết cách lợi dụng cực khôn khéo các tư cách của cá nhân, mà lại có lòng thiết tha, tôn trọng các hình thức cuộc phát triển và tiến bộ của cá nhân, thời tất nhiên là có thái độ luân lý. Nhưng luân lý là ở cả trong tấm lòng thiết tha ấy…”

(Sách “Nguyễn Văn Vĩnh là ai?” trang 49. NXB. Trí thức HN 2013).

Bị ấn tượng về cuốn sách đồ xộ và ‘vĩ đại’, tôi tò mò với một nhận thức ngu ngơ, rằng vậy trong cuốn sách có tới 240 sáng tác của La Phông Ten, mà dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh chỉ dịch ra có hơn 40 bài theo như ông xác nhận, vậy vì đâu NXB Đông A lại mang biếu gia tộc mình cả cuốn sách…? Liệu người tặng có ưu đãi chúng tôi quá không? Nhất là khi nhìn về mặt bản quyền ở cả trên Thế giới và ở Việt Nam, thì chúng tôi làm gì còn quyền để mong đợi?! Tôi chăm chú đọc từ Lời Ngỏ của Nhà Xuất bản, đến Lời Giới Thiệu, Lời Nói Đầu được dịch từ cuốn sách gốc, cùng các bài dẫn in trong cuốn sách, đồng thời tôi đếm những câu chuyện do Nguyễn Văn Vĩnh đã dịch, được đưa vào cuốn sách có 27 bài, và tôi đã nhận thức ra lý do NXB đã tặng gia tộc chúng tôi cuốn sách quý này.

Một trang trong cuốn sách

Tôi thầm biết ơn cái dụng ý của NXB, và hiểu ra điều cao quý khi họ cho in toàn bộ 240 sáng tác của La Phông Ten bằng tiếng Việt, họ muốn chứng minh: Kể từ người dịch thứ nhất là Nguyễn Văn Vĩnh, khi chữ Quốc ngữ mới được phổ biến, mà câu chuyện đầu tiên được in trên tờ báo tiếng Việt đầu tiên ở Bắc kỳ là Đăng Cổ Tùng Báo 1907, các lớp người dịch tiếp nối qua các thế hệ ở Việt Nam như Tú Mỡ (1900-1976), Huỳnh Lý (1914-1993), Nguyễn Đình, Nguyễn Trinh Vực, Xuân Diệu (1916-1985)…. Sẽ giúp người đọc thông qua ấn phẩm này, nhìn thấy những tiến bộ, những thay đổi trong quá trình hoàn thiện của một thứ chữ viết thể hiện qua văn học, nhờ đó, nó trở nên phổ cập rồi được công nhận là Quốc tự!

“Sự hoà thanh của các dịch giả đời trước và các dịch giả đời nay trong ấn bản toàn tập La Fontaine đầu tiên ở Việt Nam sẽ phần nào mở ngỏ cho thấy sự phát triển của ngôn ngữ tiếng Việt trong suốt một thế kỷ qua…”

Cuối cùng, thông qua sự ra mắt một cuốn sách quý, nó không phải chỉ quý vì mang trong đó giá trị văn hoá của nhân loại, mà bên cạnh đó, đây còn là một lời tri ân với những nhân sĩ người Việt đã từng dày công và tận tâm “chuyển tải thứ quà tặng vô cùng quý báu ẩn dưới những vần thơ bất hủ từ chính trải nhiệm thực tế trong cuộc đời nhiều biến động, giữa những giây phút vật lộn giữa sự sống và cái chết”.

La Phông Ten đã từng mong rằng, trẻ em Pháp sẽ “được bú mớm truyện ngụ ngôn cùng với dòng sữa mẹ”, điều mà dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh đã thành công khi ông ra sức thực hiện, những mong mang tới sự khai minh cho người dân An Nam sẽ sống với tâm hồn nhân văn, sáng tạo bằng cái quyền con người, thay vì tiếp thu một nền giáo dục tầm chương trích cú, chỉ sống bằng ý chỉ của kẻ khác cách đây từ hơn một thế kỷ trước.

Xin dẫn một đoạn trong lời giới thiệu về tác giả từ nguyên bản tiếng Pháp khi cuốn sách được ấn hành năm 1868, điều mà chắc chắn Nguyễn Văn Vĩnh đã đọc và cảm nhận được những giá trị sâu sắc này, từ đó ông quyết tâm chuyển ngữ sang chữ viết Quốc ngữ với niềm tin, đây sẽ là những chất dinh dưỡng tinh thần dành cho đồng bào An Nam của ông (Dịch giả Trần Châu dịch và in trong cuốn sách):

“Ngoài nét quyến rũ về mặt hiện thực sống động, còn có nét lý thú rõ rệt trong những hình ảnh về nhân tính dưới lốt loài vật, chính đó là hai nguyên tắc khiến độc giả quan tâm đến truyện ngụ ngôn của La Fontaine, nghĩa là ảo tưởng trong truyện đã đánh thức trí tưởng tượng của chúng ta, và khi chúng ta liên tưởng đến cách hành xử của con người thông qua hình ảnh loài vật thì truyện sẽ tạo hiệu quả gấp đôi…”.

Nhân danh là những kẻ hậu sinh của dịch giả Nguyễn Văn Vĩnh, xin được thay mặt các lớp con cháu trong gia tộc học giả Nguyễn Văn Vĩnh, trân trọng cảm ơn tấm lòng tri âm với người tài của Công ty cổ phần Văn hoá Đông A, đã mang tặng cuốn sách đắt giá và nhiều ý nghĩa này!

Trân trọng!

BBT Tannamtu.com

Nguyễn Lân Bình

Tóm tắt về La Phông Ten

Jean de La Fontaine (1621–1695) chào đời tại Château-Thierry, miền Champagne, nước Pháp. Cha của La Fontaine vốn là một người quản lý rừng, nên từ thuở bé nhà ngụ ngôn tương lai đã sớm làm quen với cảnh núi rừng thiên nhiên và các loài sinh vật hoang dã. Năm 1641, lúc 20 tuổi, La Fontaine gia nhập chủng viện Saint-Magloire, nhưng nhanh chóng rời bỏ đời tu vào năm 1642. Sau đó, ông có thời gian theo học ngành luật, nhưng cuối cùng văn chương lại trở thành sự nghiệp vững chắc của La Fontaine… Từ đó, tên tuổi La Fontaine dần đứng vào hàng các văn sĩ Pháp tài danh bậc nhất ở thế kỷ XVII, bên cạnh Molière và Racine.Năm 1683, La Fontaine trở thành viện sĩ Viện Hàn lâm Pháp.

Thư của ngài Abdou DIOUF – Tổng Thư ký Hội Quốc tế Pháp ngữ, gửi tới buổi lễ kỷ niệm ngày Quốc tế Francophonie 20/3/2008 tại Montpellier.

Cách đây vài tuần, cộng đồng quốc tế kỷ niệm ngày quốc tế các ngôn ngữ mẹ đẻ. Trước ngày diễn ra một buổi lễ kỷ niệm khác, ngày quốc tế pháp ngữ, tôi được hân hạnh chào mừng công trình của Nguyễn Văn Vĩnh, người đã, bằng việc dịch ra Việt ngữ các tác phẩm thơ ngụ ngôn của La Phontaine, đặt chiếc cầu nối giữa tiếng bản xứ và ngôn ngữ du nhập, giữa tiếng Pháp và tiếng Việt.

Và thật là may mắn khi, để kết giao tinh thần của hai thứ tiếng, Nguyễn Văn Vĩnh, chiến sỹ trên mặt trận trao đổi kiến thức, đã chọn những tác phẩm mà qua nhiều thế kỷ vẫn giữ nguyên được tính đại chúng.

Jean de la Fontaine, bằng các bài thơ ngụ ngôn, đã ngự trị như một trong các nhà văn Pháp vĩ đại nhất. Ông đã đưa những từ ngữ quý tộc của mình vào một loại hình từ rất lâu vẫn được coi là tầm thường.

Thông qua hình tượng các con vật để giáo dục con người, La Fontaine, người nổi tiếng với tài thơ ca, đă dùng cái năng khiếu đặc biệt của mình xây dựng nên các nhân vật để qua đó hình thành cách nhìn mang tính triết lý hình tượng khái quát về con người với tất cả thói kiêu căng cũng như sự mực thước.

Bằng việc dịch các bài thơ ngụ ngôn của La Fontaine ra tiếng Việt,  Nguyễn Văn Vĩnh đưa đến cho đồng bào mình bài học tổng quát về tinh thần có tác dụng mở rộng không gian đối thoại giữa con người với các nhân vật tưởng tượng xung quanh thứ tiếng nói chung là tiếng Pháp.

Không có gì đáng ngạc nhiên khi từ bao lâu nay, chúng ta đã biết rằng Nguyễn Văn Vĩnh giữ vị trí quan trọng trong việc truyền bá văn hoá Pháp tại Việt Nam. Bằng công trình xuất sắc dịch các tác phẩm của thiên tài Pháp, ông đã giúp nhiều thế hệ người VN tiếp xúc với tiếng Pháp, thứ tiếng mà, như một trong các ông tổ đã sáng lập ra, cho rằng mang tính nhân văn trọn vẹn và được dệt vòng quanh trái đất.

Paris 2008

(Người dịch: Nguyễn Như Phong)

Các bài liên quan:

  • HẬU THẾ HIỂU GÌ VỀ QUAN HỆ VĂN HOÁ giữa NGUYỄN VĂN VĨNH và TRẺ EM VIỆT NAM?!
  • LES CHANSONS D’ENFANS
  • HOA HẬU THU TRANG nghĩ gì về NGUYỄN VĂN VĨNH.

2 Responses

  1. Cảm ơn A. Bình về thông tin bổ ích.
    Mỗi ngày tủ sách gia đình VN có thêm nguồn tư liệu như một chất liệu nền móng tạo nên tòa tháp giáo dục Việt Nam.
    Chúng tôi luôn cổ súy sứ mệnh cao cả và thầm lặng của Anh!
    Thân Quý!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Tìm kiếm

April 2024
M T W T F S S
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930  
April 2024
M T W T F S S
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930  

Social Network