LES CHANSONS D’ENFANS

Thưa các quý vị và các bạn!

Chúng tôi xin tiếp tục các bài đăng liên quan đến chủ đề văn hoá và dịch thuật đã được nêu trong bài HẬU THẾ HIỂU GÌ VỀ QUAN HỆ VĂN HOÁ giữa NGUYỄN VĂN VĨNH và TRẺ EM VIỆT NAM?!

Dưới đây là bài viết của Nguyễn Văn Vĩnh trên tờ báo tiếng Pháp xuất bản ở Hà Nội năm 1935. Đây cũng là giai đoạn ông bị đẩy đến đường cùng trong sự nghiệp con chữ và báo chí, sau gần 30 năm miệt mài, gắn bó và tận tâm với sự nghiệp quảng bá chữ viết quốc ngữ và văn hoá Đông Tây.

Đến lúc này, những mâu thuẫn về quan điểm chính trị giữa Nguyễn Văn Vĩnh với nhà cầm quyền Thực dân và Triều đình Huế đã lên đến cực điểm, mặc dù  hệ thống chính trị đã làm bằng mọi cách để thu phục ông, họ muốn ông chấm dứt viết!

Tuy nhiên, với bản chất trung thực, một lòng vì sự tiến bộ của nền văn minh trí tuệ dành cho dân tộc An Nam, Nguyễn Văn Vĩnh đã không nao núng, không đầu hàng, chấp nhận hy sinh để giữ vững lập trường và danh dự của một người cầm bút, ông vẫn đêm ngày miệt mài đi tiếp đến hơi thở cuối cùng trên con đường mình đã chọn.

Không dễ dàng, khi một đất nước mới chỉ có 25 triệu dân, khi chữ viết chính thức của dân tộc mới thực sự trở thành Quốc ngữ, nhưng một trong nhiều tác phẩm do Nguyễn Văn Vĩnh đứng ra xuất bản như cuốn TRẺ CON HÁT TRẺ CON CHƠI, mà gần 100 năm trước, đã được in với số lượng mà nghành xuất bản ngày hôm nay cũng không dám mơ ước.

“Sách này in 10.000 cuốn giấy thường, và 200 cuốn giấy Đại – La IMPERIAL. 4 cuốn giấy Thăng – Long của Nguyễn – Quý – Kỳ làng Bưởi, tại nhà in Mai Lĩnh HANOI…” (Lời thưa trong trang đầu của cuốn sách).

Ảnh trang bìa của Trẻ con hát trẻ con chơi

BBT chúng tôi xin chuyển tới các quý vị và các bạn bài viết của Nguyễn Văn Vĩnh về chủ đề này với phần dịch của Nguyễn Như Phong. Các trang sách giới thiệu  trong bài viết do chúng tôi đưa vào để minh hoạ, giúp chứng minh những nhận thức của Nguyễn Văn Vĩnh về một bản sắc văn hoá mà theo ông, là cần phải được giữ gìn, phát triển và trân trọng.

BBT Tannamtu.com

CÁC BÀI HÁT ĐỒNG DAO

(Les chansons d’enfants – L’A 441-1935)

Đây chính là thứ tài liệu còn thiếu và cần thiết phải có một vị trí xứng đáng trong đời sống. Vị trí này, trước tiên phải có trong tủ sách thường ngày của mọi trẻ em, những đứa trẻ vì do thiếu thư viện dành riêng cho chúng, và chúng đành bằng lòng với việc đọc các loại báo hàng ngày, một thứ sản phẩm chuyên cung cấp các tin tức, sự kiện mà qua đó bọn trẻ chỉ nhìn thấy các mặt trái tiêu cực.

Các em sẵn sàng vùi đầu vào các loại truyện như: trinh thám, tiểu thuyết lãng mạn, chúng học được ở đó các trò trộm cắp, các chiến tích của các băng nhóm tội phạm nguy hiểm. Các em cũng sẵn sàng đọc cả các sách truyền thuyết phiêu lưu với các gương anh hùng chỉ có trong sự tưởng tượng. Ngoài ra, những loại tư lệu này cũng cần có vị trí trong số các tài liệu cần thiết phục vụ nhu cầu nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử của một đất nước, một dân tộc đã sản sinh ra nó.

Có cuốn sách nào giá trị hơn như một kho tàng chứa những lời rủ rỉ, âu yếm, nó kèm theo cả những vần điệu mà người mẹ, người chị hay vú nuôi đã dạy cho con trẻ ngay từ các em líu lô tập nói những từ ngữ đầu tiên trong đời?

Các bài hát đó thật tuyệt vời bởi chính sự giản dị của nó. Và cũng bởi sự đơn giản một cách có chủ ý, đôi khi tưởng như vô nghĩa, không phải lúc nào các bài đồng dao cũng được các nhà sư phạm sử dụng như những tài liệu giáo dục cho những bộ óc non trẻ của trẻ thơ.

Trang Chi chi Chành chành

Các khổ thơ thường khó hiểu, đôi khi bóng gió, vẻ như nước đôi nhưng chính tính cổ xưa của các bài ca này cùng với sự khó hiểu, mập mờ đó lại cũng chính là cái dáng vẻ hấp dẫn rất đặc trưng, buộc trí tưởng tượng của con người phải hoạt động và khoác lên cái khung thời xa xưa sự huyền bí vừa quyến rũ vừa đáng kinh ngạc.

Ngay trong các thể loại văn truyền miệng cũng có những dị bản riêng của nó. Chính các dị bản đã khiến cho việc xuất bản loại tư liệu này có những chỗ khiếm khuyết và các lỗi in ấn, điều người ta thường gặp trong các ấn phẩm cũ. Rất không may là không phải lúc nào các dị bản này cũng hiện hữu, người ta thường chỉ chấp nhận một số các từ cổ, mục đích để đem lại cho bài hát dáng vẻ riêng khi cần dung hòa lối suy nghĩ cũ với sự việc đương thời, hoặc để thế chỗ cho các sáng tác đương đại bằng những điều mà cha ông chúng ta hằng ngợi ca.

Điều này khiến cho công việc của các nhà nghiên cứu hoặc công việc sưu tập trở nên khó khăn. Các bài hát cổ thường chỉ còn phần khung là giữ được nguyên bản, nó thay đổi cách thức liên tục qua các thời kỳ và theo các địa phương. Ngay một bài đơn giản và phổ biến nhất cũng có hàng lô các phiên bản và để tìm hiểu cần phải có các nghiên cứu thật sâu tại các làng quê nơi ít chịu ảnh hưởng của cuộc sống đô thị với những ảnh hưởng ngoại lai. Cần có sự đối chiếu một cách sáng suốt các kết quả tìm kiếm nhằm phân biệt những xuất sứ tư tưởng của các tác giả vô danh thời xa xưa với những gì mà các thế hệ tiếp theo sau đã thêm thắt vào.

Trang Nu na nu nống

Đó là công việc dành cho các học giả, các nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian cần chuyên tâm xem xét. Tuy nhiên, công việc này cũng cần có một người nào đó khởi động, cho dù có thể chỉ là để tạo ra một tiền đề cho công cuộc nghiên cứu và tranh luận.

Chúng tôi mạnh dạn nêu ra ý kiến này và để nó trở nên hữu ích, cần có sự hỗ trợ từ phía các độc giả.

Có khoảng một trăm bài hát đã được chúng tôi sưu tầm. Chúng tôi sẽ xuất bản dưới dạng những cuốn sách mỏng trong một bộ sưu tập và sẽ được những người khởi xướng giới thiệu ra công chúng vào một thời điểm thích hợp. Chúng tôi cũng tin rằng, sau tập sách đầu tiên này, sẽ tiếp tục có những lần tái bản kế tiếp vì sự chưa hoàn thiện và bởi nội dung các bài sưu tập chưa được chính thức hóa. Do vậy, chúng tôi kính mong các độc giả sẽ tham gia đóng góp để tạo điều kiện thuận lợi cho những người có trách nhiện hoàn thiện bộ sưu tập thêm phần hấp dẫn.

Các bạn độc giả có thể giúp chúng tôi một cách hữu hiệu bằng việc gửi cho chúng tôi các bài hát mà các bạn đã sưu tầm được, đồng thời cố gắng giữ nguyên gốc đến mức tối đa nội dung các bài hát mà các bạn đã nghe được.

Trang Giung giăng giung giẻ

Ngay từ bây giờ, chúng ta đã có thể thực hiện việc phân loại.

Chúng ta làm theo trật tự với tính thông dụng và độ khó của các bài hát, Chúng ta sẽ xét đến loại hình đầu tiên bao gồm các bài hát mà bọn trẻ thường hát trong khi chơi các trò chơi tuổi thơ, đầu đời.

Nhìn từ bài Chi Chi Chành Chành, trong bài này, một em bé đặt ngón tay của mình vào lòng bàn tay xòe ra của người cùng chơi, tiếp đến là phải rút ngón tay lại đúng lúc khi câu từ ập cuối bài phát ra để làm sao khỏi bị bàn tay của người cùng chơi nắm (bắt) được… Cho đến các trò chơi phức tạp hơn như trò Thả Đỉa Ba Ba. Trong trò này, câu từ cuối cùng của bài hát chỉ định em bé sẽ “bị” làm đỉa và em bé này chỉ được thay phiên khi có một em bé khác bắt “tóm” được.

Tiếp theo còn nhiều các bài hát không đi kèm theo với trò chơi. Ở các bài hát này, ý nghĩa của nó dĩ nhiên sáng sủa hơn nếu so với các bài hát có kèm theo trò chơi. Trong các bài hát có kèm theo trò chơi, ý nghĩa của lời ca chủ yếu được thể hiện thông qua các động tác cơ thể.

Rồi còn phải kể đến các bài HÁT RU, các bài hát đã được các mẹ, các chị và các vú nuôi hát chủ yếu dành cho chính họ hơn là cho em bé, các sinh linh bé nhỏ mới chỉ nhận biết được nhịp điệu của các bài hát và đặc biệt là các điệp khúc có tác dụng là sự ru ngủ, như: E…! A… a….! Bồng bống…! Ời ơi…!

Trang Ru trẻ ngủ

Để ru cho các em bé ngủ, các mẹ, các chị và các vú nuôi hát tất cả những gì mà họ biết, họ thuộc. Họ hát cả các đoạn thơ của truyện Kiều. Tuy nhiên, chỉ có khoảng hai chục bài hát ru là có nội dung dân dã hấp dẫn với một số các đoạn điệp khúc đi kèm theo. Các điệp khúc này, nếu khi ta thêm vào ở một bài hát nào đó, cũng có thể biến tất cả các bài hát bình thường thành lối hát ru.

Cuối cùng là các làn điệu hát , một cách thức so sánh rất hay mà qua đó, người hát thiết lập được mối tương quan rất bất ngờ giữa các sự vật và sự việc. Rồi lối hát ĐỐ, là lối hát mà thông qua đó để ra các câu đố, đoán.

Truyện cổ tích là một loại chuyện kể mà nhờ việc tái hiện các tình tiết một cách trung thực, như nó phát ra từ miệng của những người già còn khó khăn hơn so với việc biên soạn lại một cách thông thái, công việc mà các tác giả vẫn làm và xuất bản cho đến tận bây giờ.

Chúng tôi hy vọng công việc này sẽ góp phần tô điểm cho vẻ đẹp của ngôn ngữ của chúng ta, hơn là các sáng tạo kỳ quặc của các văn sỹ tự cho mình là cách tân.

NGUYỄN VĂN VĨNH

Người dịch: Nguyễn Như Phong.

LES CHANSONS D’ENFANS

L’Annam Nouveau No 441 – 1935

Voilà un recueil qui manque et qui aurait sa place, d’abord parmi les livres de lecture à l’usage des tout-petits qui, à défaut d’une bibliothèque constituée à leur intention, se rabattent sur les journaux, leur racontant des événements dont ils ne voient que le mauvais côté ; sur des romans policiers ou des romans-cinémas qui leur apprennent des trucs de voleurs et des exploits de bandits ; sur des aventures plus ou moins incroyables de héros imaginaires ; ensuite parmi des ouvrages documentaires nécessaires à une étude approfondie de l’histoire de ce pays et du peuple qui  l’habite.

Quel livre de lecture vaut celui qui donne aux enfants le texte même des gentils petits babils rimés et cadencés que la mère, la grande-sœur ou la nourrice leur apprend dès qu’ils balbutient les premiers mots de la langue ?

Et ces chansons sont délicieuses dans leur simplicité. Elles ne sont pas toujours de cette simplicité voulue,  et par conséquent insipide, des productions de pédagogues arrangées à l’usage des jeunes cerveaux. Leurs strophes sont quelquefois pleines d’obscurités et d’équivoques, mais leur ancienneté donne à ces obscurités et à ses équivoques une allure de révélation à clé qui fait travailler l’imagination et habille le passé de mystères séduisantes et effrayantes à la fois.

La tradition orale, elle aussi a ses scrupules, les mêmes scrupules qui font réimprimer les textes anciens avec des lacunes et des coquilles trouvées dans les vieux ouvrages qu’on réédite. Elle n’est pas malheureusement toujours scrupuleuse, et ne respecte certaines tournures archaïques pour se livrer à toute sa fantaisie quand il s’agit d’adapter les vieilles pensées aux choses nouvelles, ou de substituer les créations des temps nouveaux aux choses que les ancêtres ont chantées.

Cela rend la tâche du chercheur et du collectionneur extrêmement délicate. Car la vieille chanson ne garde souvent intacte que sa carcasse, elle s’habille à la mode de chaque période et de chaque localité. La plus simple et la plus répandue a de multiples variantes et il faudrait des recherches nombreuses dans les milieux ruraux les moins sujets aux influences urbaines et cosmopolites ; des confrontations judicieuses de résultats, pour distinguer la pensée originale du poète inconnu de l’antiquité, de ce que les générations y ont ajouté.

C’est là un travail de savant et de folkloriste qui dépasse notre compétence. Il faut pourtant que quelqu’un l’ébauche, ne serait-ce que pour créer une base de recherches et de discussions.

          Nous voudrions avoir cette témérité qui, pour être utile, a besoin du concours de nos lecteurs.

          Une centaine de chansons ont été déjà recueillies. Nous allons les publier en brochure dans une collection qui sera présentée en temps voulu au public par ses promoteurs. Comme nous avons l’impression que cette première brochure provoquera la publication de plusieurs autres, parce qu’elle est incomplète et parce que forcément les textes réunis n’ont pas été suffisamment authentifiés, nous convions nos lecteurs à un travail préliminaire de nature à faciliter la tâche de ceux qui seront appelés à parachever cette œuvre de compilation, intéressante entre toutes.

          Ils nous aideront beaucoup en nous envoyant toutes les chansons qu’ils auront recueillies en respectant autant que possible les textes tels qu’ils les ont entendus chanter.

          D’ores et déjà nous voyons une division à faire.

          Par ordre d’usage et de difficultés, nous voyons une première rubrique qui comporterait des chansons accompagnant les premiers jeux des tout-petits. Depuis le Chi-chi chành-chành qui consiste à dire à bébé de mettre le doigt dans le creux de votre main ouverte et de le retirer au dernier mot de la chanson, pour ne pas laisser la main se fermer sur le doigt au signal ập ! qui termine cette chanson ; jusqu’au jeu plus compliqué du Thả đỉa ba ba où le dernier mot de la chanson désigne l’enfant qui doit faire la sangsue et qui ne sera remplacé dans ce rôle que par celui qui se sera laissé prendre.

Après viennent les chansons sans jeu, dont le sens est évidemment plus élevé que celui ce la chanson-jeu où les paroles sont expliquées par les gestes.

          Enfin viennent les berceuses que les mères et les nourrices chantent beaucoup plus pour elles-mêmes que pour bébé qui n’entend que le rythme et les refrains endormeurs : Ê !  A !  Bỗng, bông, bông !  Hỡi hời hời !

          Pour endormir bébé, les mamans, les sœurs, les nounous chantent tout ce qu’elles savent, y compris les vers du Truyên Kiêu, mais il y a une vingtaine de berceuses d’une poésie pastorale délicieuse et quelques refrains qui les accompagnent toutes et dont l’adjonction transforme en berceuse n’importe quelle chanson.

          Enfin, il y a des qui sont des comparaisons pittoresques où le chanteur établit des rapports les plus inattendus entre les objets et les choses et des đố qui sont des devinettes.

          Les cổtích sont des contes qui nous semblent plus difficiles à recueillir tels qu’ils sortent de la bouche de nos vieilles qu’à rédiger savamment comme l’ont fait les auteurs qui en ont publié jusqu’à présent.

          C’est de ce travail que nous attendons l’embellissement de notre langue beaucoup plus que des créations souvent baroques de nos écrivains prétendus modernes.

NGUYEN VAN VINH

Copiste: NGUYEN THI HUONG CAN

2 Responses

  1. Quý quá. Lúc ấy Cụ Vĩnh đã rất quan tâm đến bài hát, trò chơi của trẻ em, là điều rất đặc biệt quý hiếm.
    THật đáng trân trọng và tìm hiểu.
    MVTrang

  2. Luôn biết ơn học giả Nguyễn Văn Vĩnh và anh Nguyễn Lân Bình cùng gia đình đã tổng hợp tư liệu ở đây để thế hệ sau biết thêm nhiều thông tin quý, hữu ích ạ.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Tìm kiếm

June 2024
M T W T F S S
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
June 2024
M T W T F S S
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930

Social Network