Nhớ lại
Khi còn là học sinh học nghề ở Bungari vào cuối những năm 60 ở thế kỷ trước, tôi được đặc cách hưởng sự dạy bảo của hai ông giáo, một chuyên về lý thuyết, một chuyên về thực hành.
Ông giáo chuyên về thực hành có tên là Radko Ivanov Milchev, một người đẹp về hình thức, và dí dỏm về tính cách, ông hơn tôi những 15 tuổi đời.
Người thầy chuyên kèm cặp tôi trong thực hành, là kiểu người khái tính. Ngoài chuyên môn, ông còn dạy tôi không thiếu một loại kỹ năng nào trong cuộc sống, đặc biệt là cách ứng xử sòng phẳng và minh bạch, mà tôi đã từng bộc lộ trong một bài viết từ vài năm trước https://tannamtu.id.vn/?p=2209.
Còn nguyên trong trí óc tôi những giai thoại và những kỷ niệm sâu nặng với người thầy của mình. Có lẽ, vì ông tin tôi không gợn sự ngờ vực, nên điều gì ông cũng nhắc nhở, dạy bảo và mong tôi học được. Ông muốn tôi trở thành con người có lối sống đàng hoàng, biết đối nhân xử thế, hiểu thế thái nhân tình, nhận thức được mọi giá trị hiện hữu của kiếp người để sống chủ động và cư xử đúng mức. Ông luôn đòi tôi phải động não không chỉ trong công việc, mà trước cả mọi diễn biến xảy ra chung quanh mình.
Ngày ấy, tôi chưa có khái niệm về thế nào thì được gọi là phong độ.
Ông quý tôi như thế, ông thương tôi như thế, nên chỉ sau mấy tháng về nước, khi ông nghe tin tôi nhập ngũ (12/1971), ông đã buồn và lo kéo dài gần cả năm trời, cho đến khi ông nhận được thư của tôi gửi từ núi rừng Trường Sơn, ông mới nguôi ngoai và tạm tin rằng, tôi vẫn còn!
Trong muôn vàn những điều ông dạy dỗ tôi, có lần ông an ủi tôi khi tôi và ông cùng chứng kiến một câu chuyện bất hạnh của một người liên quan đến cả hai thầy trò chúng tôi, ông bảo:
“Bình, mày hãy biết rằng, ở trên cõi đời này, mọi việc đều có thể xảy ra… nhưng chỉ trừ một thứ thôi, biết không?”. (Vsichko e vazmozno – Phiên âm tiếng Bun)
Tôi ngơ ngác… ‘vặc’ lại ông:
“Sao lại có một thứ không thể ạ, thứ ấy là gì hả thầy?”.
Ông nhìn tôi với ánh mắt nghiêm khắc, hất hàm hỏi:
“Mày nghĩ xem, ở trên đời này có một thứ không thể sảy ra được, không thay đổi được… Nó là gì?”.
Theo bản năng, tôi nói đại một loạt những suy đoán nông nổi, thiển cận, những điều mà tôi từng cho rằng ‘là không thể’… Ông chỉ cười, gật đầu (Người Bungari lắc đầu mới là đồng ý). Ông cắt nghĩa cho tôi những điều tôi đã nêu lên một cách khẳng định theo cách hiểu của mình, nhưng theo cách giải thích của ông, lại đều là những điều có thể. Ông nói năng chính xác, thuyết phục và dễ hiểu, nên tôi nhất trí. Nhưng tôi vẫn ‘đòi’ ông trả lời:
“Vậy thì thứ gì là không thể hả thầy?”.
Ông thoáng tỏ ra khó chịu, khi thấy tôi ỷ eo, thiếu kiên nhẫn, chưa suy nghĩ kỹ, chưa chịu đào bới tư duy để ngẫm xem, vì sao lại có một sự thể mang tính ‘kinh điển’ và được ông nêu lên một cách khẳng định như thế chứ. Ông không phải loại người ‘nói cho hay’… Vậy mà tôi lại đòi ông cho biết luôn cái đáp số không dễ nhận thức này.
Ông nhìn mặt tôi, nói:
“Tao cho mày hai ngày, mày hãy nghĩ đi, có một thứ không thể, không bao giờ!”.
Tôi im lặng vì hiểu ông không đùa khi đưa ra điều kiện.
Sự thật
Thầy nói là cho hai ngày để nghĩ, nhưng hôm ấy, tôi về đến nhà là đã quên rồi, cho dù suốt chặng đường đi trên xe buýt từ nhà máy về ký túc xá, cũng láng máng nghĩ đến chủ đề này. Phàm những bộ óc ‘lười’, nghĩ chút chút không ra, là… quên luôn.
Hai ngày qua nhanh, thực lòng tôi cũng không còn sốt sắng để đợi nghe đáp án mà ông giáo đã hẹn. Hình như, với thằng người, những gì không đem tới lợi ích tức thì, mà lại khó nữa, cộng với sự ‘lười suy nghĩ’, thì nó tự quên ngay, cho dù đó là điều hệ trọng, cần thiết, và đôi khi kể cả là điều thiêng liêng…
Ngày hôm đó, suốt buổi sáng, ông mải mê công việc, tôi lẽo đẽo theo ông như cái bóng. Sau giờ cơm trưa thường là lúc thong thả nhất trong ngày, tôi và ông ngồi đối diện tại bàn làm việc của ông trong trạng thái thư dãn. Ông nhắc tôi:
“Sao Bình, mày đã nghĩ ra vì sao người ta lại nói, mọi việc đều có thể, chỉ có một điều là không thể chưa?”.
Tôi giật mình, vì lẽ ra tôi phải là người chủ động xin ông đáp án chứ. Thế mới biết sự hời hợt của tôi thật đáng xấu hổ, nhưng tôi lại may mắn gặp được con người nghiêm túc và tận tâm như ông kèm cặp. Đúng là ân huệ đắt giá của số phận.
Tôi khẳng định với ông, rằng tôi nghĩ mãi mà không ra được!
Ông lại nhắc lại những điều tôi đã từng nêu lên hôm trước khi đối mặt với tình huống. Ông giải thích cụ thể, cắt nghĩa rõ ràng những điều thường người ta tưởng rằng không thể, không bao giờ… Nhưng thực tế cuộc sống, những điều đó vẫn sảy ra. Ông nêu nhiều thí dụ để chứng minh và để tôi yên tâm với cách lý giải của ông.
Rồi ông nói dằn giọng, đưa ra đáp án cho tôi một cách dứt khoát, như thể đừng bàn cãi nữa vì chắc chắn đấy… Điều này người đời không phản bác được, và ai cũng giật mình khi nghe phúc đáp… vì nó đúng quá, nhưng vì nó gần với thằng người quá nên họ không nghĩ tới. Phàm những gì gần người ta quá, không phải dễ để nhận thấy ý nghĩa và giá trị của nó đâu, hiểu không…?
Ông còn lưu ý tôi:
“Bình ạ, cái điều không thể sảy ra được ấy, kể cả có lúc người ta ghét bỏ, căm thù, thậm chí nguyền rủa nó… cũng không thay, đổi được. Vậy mày đã đồng ý chưa?”.
Mọi sự đều có thể
Câu chuyện đi qua đã hơn nửa thế kỷ, quá đủ thời gian để một kẻ ít học nhưng có ý thức như tôi chiêm nghiệm về những điều đã diễn ra trong cuộc đời này.
Ngày tôi dầm mình trong sự tan hoang của bom đạn, sự thê thảm của những đồng đội tôi chết không toàn thây, sự âm u hoang dã trong lòng dạ thằng người sau những trận bom kinh hoàng, cộng với những hô hoán cuồng nhiệt căm hờn từ bộ máy truyền thông xã hội… Tôi cũng đã từng hòa nhập với tư tưởng, định kiến, rằng nước Mỹ ác quá, nước Mỹ giỏi thế nhưng mà dại quá, sao lại đi đánh một kẻ nghèo hơn mình, yếu hơn mình cả vạn lần bao giờ không?
Với kẻ nghèo, khổ, vũ lực không hẳn đã là hợp lý, vì kẻ yếu chẳng có gì để mất! Và như thế, sẽ còn bị oán hờn đến tận xương tủy…
Tôi không thể quên được những cảm xúc kinh hoàng trong chiến tranh, càng không thể nghĩ, sẽ đến một ngày, chính những người động viên cuộc chiến tàn khốc đó, những người từng cổ vũ chúng tôi rằng phải thù muôn đời muôn kiếp không tan với kẻ thù không đội trời chung kia, mà hôm nay, lại chính là những người đã ngoa lên rằng,“hãy xếp lại quá khứ …. bỏ qua hận thù… hợp tác cùng có lợi!”.
Chao ơi, hóa ra thầy giáo tôi đã hoàn toàn đúng khi dạy tôi rằng, Mọi sự đều có thể… Đổi nọ, thay kia đều có thể, chỉ cần có lợi cho sự cơ hội thôi, bạn có hiểu không?!Chỉ có chúng tôi ngày đó vì ngây ngô, óc ngắn, mới dồn tất cả tâm sức nhằm hạ gục cái kẻ thù muôn đời muôn kiếp không tan kia, mà không hiểu được, sự có thể dành cho mọi bối cảnh, mọi tư tưởng và hành vi của thằng người.
Thương thay cho những người bạn cùng thời, cùng lứa với chúng tôi nằm dưới ba tấc đất đã không bao giờ biết điều đó. Nhưng cũng là hay, vì không biết được điều đó, nên các chị các anh ấy đã không ‘ngạc nhiên’ như chúng tôi hôm nay, khi biết sự kiện ‘Lễ đón tàu sân bay nổi tiếng thế giới, USS Theodore Roosevelt cùng hải đoàn hùng hậu của Hải quân Hoa Kỳ diễn ra tại Đà Nẵng ngày 5/3/2020’!!!
A… vậy ra, đó không phải là kẻ thù không đội trời chung mà ngày nào họ đã ‘dạy bảo’ dân chúng chúng tôi…
Nhờ cái cảm xúc chính trị dữ dội này, mà tôi viết ra đôi dòng để chia sẻ với các quý vị và các bạn độc giả một góc nhìn cuộc sống, bất chấp sự căng thẳng của xã hội hôm nay về nạn dịch virut Corona khủng khiếp đang ở đỉnh nóng, bất chấp cả cái sự kiện Đồng Tâm không có hồi kết, vì… mọi sự đều có thể.
Thưa các quý vị và các bạn! Về một thứ không thể, chắc chắn không thể mà ông thầy dạy tôi lúc mới có 19 tuổi, tôi xin được phúc đáp nếu các quý vị và các bạn nào có mong muốn.
Xin cảm ơn sự quan tâm của các quý vị và các bạn!
NLB.
Tư liệu tham khảo: