Thưa các quý vị và các bạn!
Có một thực tế không bình thường trong sinh hoạt xã hội ở Việt Nam, đó là việc khi các cơ quan truyền thông nói đến Phan Châu Trinh, những người Việt Nam quan tâm đều biết, ông là một biểu tượng của lòng yêu nước và đức hy sinh, song các nội dung bàn về con người này, đều luôn được giới hạn ở mức có thể?!
Năm 2007, tôi nhận được đề nghị của Tỉnh ủy tỉnh Quảng Nam và Thành ủy Đà Nẵng, mời vào chiếu bộ phim tài liệu lịch sử về con người và sự nghiệp của dịch giả, nhà báo Nguyễn Văn Vĩnh “Mạn đàm về Người man di hiện đại”.
Trước khi có quyết định cuối cùng để thực hiện, đã diễn ra nhiều trao đổi phức tạp giữa Tỉnh ủy Quảng Nam, và Thành ủy Đà Nẵng, về địa điểm, phương thức tổ chức buổi chiếu….. Cuối cùng, Tỉnh ủy Quảng Nam quyết định mời tôi vào thành phố Tam Kỳ, Thủ phủ tỉnh Quảng Nam, phục vụ riêng cho các nhân viên, cán bộ các cơ quan ban ngành của Tỉnh.
Trong lời giới thiệu trước khi vào buổi chiếu, ông Chánh Văn phòng Tỉnh ủy, đã nêu một quan điểm tóm tắt như sau với các vị khách xem phim:
Chúng ta tổ chức xem bộ phim tài liệu lịch sử này, vì theo chúng tôi, Nguyễn Văn Vĩnh là người đồng chí số một của Phan Châu Trinh. Phan Châu Trinh là người Quảng Nam, chúng ta là hậu bối của ông, chúng ta có quyền được hiểu về những người đồng chí của ông, qua đó chúng ta có cơ hội hiểu thêm rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của ông!
(Ảnh chụp trước cơ quan Tỉnh ủy tỉnh Quảng Nam)
********* Năm nay, năm 2019, việc tổ chức kỷ niệm ngày mất của Nhà yêu nước Phan Châu Trinh, đã không thấy có sự quy mô và trịnh trọng như mười năm đã qua, là một điều cần phải suy nghĩ đối với các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm về việc ứng xử với các bậc hiền tài của đất nước. Nhân danh là hậu duệ của người đồng chí số một của người đã khuất, tôi xin trân trọng giới thiệu với các quý vị và các bạn, bài viết nhân ngày giỗ Phan Châu Trinh của nhà báo Nguyễn Văn Vĩnh viết bằng tiếng Pháp, được đăng trên tờ báo tiếng Pháp L’Annam Nouveau, xuất bản ở Hà Nội, ngày 23 tháng Ba năm 1933. Tôi tin rằng, việc làm này như thêm một nén hương tưởng nhớ đến những con người Việt Nam chân chính, thực lòng yêu quý dân tộc mình, đất nước mình như Phan Châu Trinh và Nguyễn Văn Vĩnh. Trân trọng! Tannamtu.com
Bài viết bằng tiếng Pháp nhân ngàymất của Phan Châu Trinh
ĐỂ TƯỞNG NHỚ ÔNG PHAN CHÂU TRINH
(L’Annam Nouveau ngày 23.3.1933)
Ngày thứ Sáu vừa qua, là ngày giỗ của con người yêu nước của chúng ta; ông Phan Châu Trinh. Trong Nam kỳ, khu vực Tân Sơn Nhất là ngôi mộ của ông, ở Đa Cao có ngôi đền thờ dành riêng cho ông. Đông đảo đồng bào ta đã trang trọng làm giỗ ông, tưởng nhớ đến một con người mà tên tuổi của ông mãi mãi gắn liền với sự nghiệp cách mạng vì hòa bình, ông là con người có đầu óc sáng suốt nhất của dân tộc ta thực hiện cuộc cách mạng đó. Tôi xin tóm tắt đôi ba dòng để chúng ta hãy nhớ lại cả một cuộc đời của một con người với đầy sự thiếu thốn và khổ đau, của một con người yêu nước xứng đáng được tôn trọng và được làm gương này. Ngay từ năm 1906, đúng vào ngày 15/8, ông Phan Châu Trinh đã viết cho viên Toàn quyền Đông dương một văn bản bằng chữ Nho. Đây chính là bản án hùng hồn chống lại bọn quan tham, bất lực và ăn hại, để rồi họ mang trong lòng một mối thù không đội trời chung với ông Phan Châu Trinh. Ngay ngày hôm sau, xuất hiện cuộc phản đối của người dân được gọi tên là “Cắt tóc”, chính là phong trào đấu tranh ôn hòa nhằm chống chế độ sưu thuế khắc nghiệt. Ông Phan Châu Trinh bị bắt và Triều đình Huế kết án tử hình ông. Nhờ sự can thiệp của Hội Nhân quyền, cuối cùng họ tha bổng, nhưng đày ông ra Côn Đảo. Ba năm sau, nhờ có sự can thiệp mạnh mẽ của những nhân sỹ tiến bộ người Pháp, ông được trở lại sống ở Mỹ Tho. Ngài Toàn Quyền A. W. Klobukowski đã đưa ông sang Pháp cách ly. Trong suốt nhiều năm, ông sống tại Paris, nhưng không khi nào ông quên đất nước An Nam của mình. Ông đã dành nhiều thời gian viết những áng văn nổi tiếng. Ông tham gia trong nhiều câu lạc bộ chính trị, ông tham gia diễn thuyết trên nhiều diễn đàn với các nhà khoa học, bác học sở tại. Cuộc sống của ông giản dị như một người tu hành. Đã có lần ông đi làm thợ ảnh… Nhưng ông đã không thể sống ẩn dật mãi được, và ông lại bị làm quen với nhà tù “Chrche midi”. Khi ông được phóng thích, ông đã trở về sống tại Nam kỳ. Ông mất ngày 24 tháng Ba năm 1926, trong sự quý trọng, kính phục và tôn thờ của đồng bào. Mọi người có thể đều nói: Ông Phan Châu Trinh là người tôn sùng Chủ nghĩa Hợp tác Pháp – Việt. Ông thường nói rằng, Để sống và phát triển ở châu Á này, chúng ta cần có sức mạnh vật chất, điều mà chỉ có nước Pháp có thể giúp cho chúng ta; còn đối với nước Pháp, nếu họ muốn giữ được uy tín của mình ở khu vực Đông Nam Á, họ không thể thiếu được sự cộng tác với chúng ta. Đoàn kết lại, chúng ta có thể làm được mọi việc, chia rẽ, chúng ta không hi vọng làm được gì cả! Nhận thấy rõ sự thấp hèn và những hận thù của tầng lớp quan lại thời đó, Phan Châu Trinh không có hận thù gì với nước Pháp, quốc gia đã chiếm được con tim của ông vì đã chấp nhận một cách hào hiệp sự có mặt của ông. Ông Phan Châu Trinh đã qua đời Nhưng tư tưởng của ông mãi mãi còn. Để trân trọng về những kỷ niệm với ông, chúng tôi cũng như những đồng nghiệp của mình trong tờ báo Diễn đàn Đông dương (La Tribune Indochinoise) ở Nam kỳ, đều nhận thấy không có cách nào tưởng nhớ tốt hơn, là đăng lại toàn văn bản dịch ra Pháp văn, văn bản ông đã viết năm 1906 gửi cho ngài Toàn quyền Đông dương, vì phần lớn nội dung của những kiến nghị đó, hôm nay vẫn giữ nguyên những giá trị thời sự nóng bỏng của nó. NGUYỄN VĂN VĨNH. Người dịch: Nguyễn Kỳ. Hiệu đính kỹ thuật: Nguyễn Lân Bình.
Đền thờ Phan Châu Trinh tại thàn phố Hồ Chí Minh