(Nhân 80 năm ngày mất nhà thơ NGUYỄN NHƯỢC PHÁP)
Nguyễn Nhược Pháp mất ngày 29 tháng Chín lịch Âm, năm 1938, lịch Dương là 19.11, khi mới 24 tuổi tại Hà Nội.
10 năm trước, qua sóng truyền hình của Đài TH. Hà Nội và Đài TH. VTC, công chúng đã được xem và chứng kiến buổi lễ kỷ niệm 70 năm ngày giỗ của thi sỹ tài hoa Nguyễn Nhược Pháp, do Khoa Sáng tác (tên cũ lúc đó) trường ĐH Văn hóa kết hợp cùng gia đình nhà thơ tổ chức.
Năm nay, 2018, ngày 23.10, trang tin Tannamtu.com đăng bài viết Sách nuôi người – Lớn – Khôn, trân trọng thông báo việc NXB Phụ Nữ, chính thức phát hành cuốn sách HOA MỘT MÙA, bao gồm toàn bộ những sáng tác của Nguyễn Nhược Pháp lúc sinh thời, với bốn thể loại: Truyện ngắn, Kịch, Thơ và Phê bình văn học.
Người Việt Nam yêu quê hương, khi nói đến Chùa Hương, ai cũng liên tưởng ngay đến bài hát Em đi Chùa Hương.
Bài thơ Chùa Hương của Nguyễn Nhược Pháp được sáng tác năm 1932, lúc tác giả mới 18 tuổi, cái tuổi mà vào khoảnh khắc đó của đời người, hầu hết còn đang lúng túng lựa chọn cho mình một hướng đi tới tương lai.
Chắc chắn, Nguyễn Nhược Pháp khi đặt bút viết bài thơ Chùa Hương, làm sao ông nghĩ, tác phẩm của mình, sẽ được hậu thế nâng niu và trân trọng đến muôn đời?!
Bức ảnh suối Yến chụp 1927 ( nguồn Internet)
Bài thơ bất hủ Chùa Hương, đã thực sự trở thành phần hồn của dân tộc, mỗi khi mùa Xuân về, cái mùa đem theo biết bao mơ ước cho từng con người trên mảnh đất này, nhất là khi người ta hướng tâm đến cõi Phật, một tín ngưỡng có cả ngàn năm tuổi đối với một dân tộc vốn có đạo thờ Mẫu (Mẹ) từ cổ xưa. Sự lan tỏa sâu sắc nội dung bài thơ, đã làm lay động không biết bao nhiêu con tim yêu nghệ thuật, yêu văn hóa, và đã khích lệ tôi đi tìm người biên soạn cuốn sách. Tôi tìm gặp ông Nguyễn Lân Bình, người cháu gọi Nguyễn Nhược Pháp là bác ruột, người đã tổng hợp, biên soạn các di cảo của Nguyễn Nhược Pháp để tạo dựng thành cuốn sách HOA MỘT MÙA. Trong những nội dung khi tiếp xúc, trao đổi, chúng tôi đã được nghe ông kể lại cái lần may mắn được tiếp chuyện cố nhạc sỹ tài danh Trần Văn Khê, đó là năm 2006, khi ông đi thực hiện bộ phim tài liệu lịch sử gia đình, nói về cuộc đời và sự nghiệp của dịch giả, nhà báo, học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Ông Lân Bình kể: – Ông Lân Bình: “…..Thưa bác, bác kính trọng cụ Vĩnh nhiều như thế, bác yêu quý người con trai của cụ Vĩnh là thi sỹ Nguyễn Nhược Pháp nhiều như thế, và cháu được hiểu, với tình cảm đó, bác đã sáng tác, phổ nhạc cho bài thơ Chùa Hương, vậy việc đó diễn ra từ hồi nào? Sau này, cậu Trung Đức cũng làm một bài hát có nội dung và đầu đề giống bài ‘Đi Chơi Chùa Hương’ mà bác đã viết, việc này cần được hiểu sao cho cụ thể?”. – Nhạc sỹ Trần Văn Khê: “Đúng rồi, ngày đó tôi mê thơ của Nguyễn Nhược Pháp lắm, bây giờ tôi vẫn mê. Năm 1946, tôi ngâm bài thơ Chùa Hương theo đủ các làn điệu dân ca… Đường trường cũng được, Hát xuôi ngược cũng được, Nói sử cũng được… Và tôi đã phổ nhạc cho bài thơ đó. Khi có bài hát rồi, sau này cô Thái Thanh, Thái Hằng hát hoài…. Năm tôi ở Paris, có đoàn ca nhạc từ Việt Nam sang. Trong buổi gặp gỡ của chúng tôi với anh chị em trong đoàn, cậu Trung Đức đến trước mặt tôi chào, chắp hai tay, thưa rất lễ phép và nói ngập ngừng như muốn giảng giải với tôi điều gì đó…. Tôi hiểu ý, vừa cười vừa chủ động bảo: Không có chuyện gì đâu, dù gì tôi cũng tự hào vì là người đã làm nền để cậu có được một sáng tác hay. Không sao đâu…!”. – Ông Lân Bình kể tiếp: “Nói đến đây, ông Trần Văn Khê gọi người thư ký vào nhà lấy một bản chụp bài nhạc ‘Em đi chơi chùa Hương’, sáng tác năm 1946. Khi người thư ký đem ra, ông sửa lại tư thế ngồi, và trịnh trọng ký, rồi cầm con dấu riêng đóng vào bản chụp. Xong xuôi, ông cầm tờ giấy chụp bản nhạc có dấu và chữ ký của mình, với vẻ mặt chân thành, ông đưa tôi. Ông nói: “Tôi tặng anh Bình để kỷ niệm nhé!” Tôi cúi đầu cảm ơn và nhận thấy ngay, rằng mình may mắn, khi có cơ hội để biết rõ, bài hát Em Đi Chùa Hương có lịch sử ra đời như thế nào? Nguồn cơn nào đã giúp ca sỹ Trung Đức trở thành tác giả của bài hát phổ thơ Nguyễn Nhược Pháp.
Bản scan bản phổ nhạc của nhạc sĩ Trần Văn Khê
Ông Lân Bình giãi bày: Những năm sau này, đôi lần tôi cũng muốn tìm gặp Trung Đức và cả ca sỹ Thanh Hoa, hai người với tôi vừa là chỗ biết nhau từ năm 1988, khi tôi cùng họ sắp đặt chuyến lưu diễn sang Bungari dài ngày, cùng ca sỹ Thái Bảo, Thúy Mỵ …. Vừa là để thăm hỏi cuộc sống, vừa chuyện trò về điều mà nhạc sỹ Trần Văn Khê tâm sự. Nhưng hình như cái duyên của tôi với các nghệ sỹ rất mỏng, nên đến hôm nay cũng chưa có cơ hội nào”.
Nhạc sỹ Trần Văn Khê ký vào bản nhạc ‘Em đi chơi chùa Hương’ tặng ông Nguyễn Lân Bình
Bài hát Em Đi Chùa Hương, đã được không biết bao nhiêu các ca sỹ thể hiện, không phải chỉ ở trong nước, mà cả ở các quốc gia khác, những nơi có cộng đồng người Việt sinh sống. Trong suốt hàng chục năm qua, khó có ai dám khẳng định, rằng ca sỹ nào trình bày bài hát này hay nhất, thành công nhất, làm xốn xang, day dứt lòng người nhất…. Tôi dám nói như vậy, bởi lẽ khi được giới thiệu cuốn sách HOA MỘT MÙA của Nguyễn Nhược Pháp, ngắm kỹ bìa cuốn sách, mới thấy cái sâu lắng, cái phần hồn mà Nguyễn Nhược Pháp đã để lại cho đời, cho người họa sỹ thiết kế trang bìa của cuốn sách, nó phải sâu nặng đến ngần nào? Nó phải thẩm thấu đến bao nhiêu? Để cái bàn tay tài ba của người họa sỹ kia, đã làm rạo rực và cả sự run rẩy khi độc giả ngắm nhìn bìa cuốn sách. Tôi cầm cuốn sách trên tay, ngắm nghía trang bìa với cái hình bóng của cô gái nho nhỏ cái đuôi gà cao…. em mang dải yếm đào…..lòng dạ tôi lại ngổn ngang. Tôi đọc lại bài thơ Chùa Hương in trong cuốn sách một cách chậm chạm. Càng đọc, càng tưởng tượng, càng thấy hết cái tài năng xuất chúng của một nhà thơ, khi viết mới đang chỉ ở cái độ tuổi đôi mươi ấy. Tôi tự hỏi, ai đã giúp cho con người đó có được cái tâm hồn kỳ vỹ đến như vậy khi chứng kiến cảnh đời, cảnh của non nước mây trời, của quê hương xứ sở, để tạo thành những vần thơ để đời như thế? Mà hôm nay, với tính năng kỹ thuật siêu đẳng của thiết bị ghi hình, cũng chưa chắc những hình ảnh ghi được về Chùa Hương, sẽ làm cho người xem động lòng, xao xuyến, ngất ngây như khi đọc những vần thơ của Nguyễn Nhược Pháp. Hình như, ngày ấy, con mắt Nguyễn Nhược Pháp là camera, bộ óc Nguyễn Nhược Pháp là thiết bị ghi tiếng động, và trái tim ông là bộ khuếch đại những gì ông nhìn thấy, ông nghe thấy, và ông cảm thấy…. Tôi lẳng lặng tìm nghe lại bài hát Em Đi Chùa Hương qua sự thể hiện của các ca sỹ khác nhau, ở mọi lứa tuổi, tôi lại thấy tim mình như tan chảy khi nhận ra, tất cả các ca sỹ khi trình bày bài hát này, đều như muốn chứng minh trước người nghe rằng, chính mình chứ không phải ai khác, là cái cô gái chân em đi đôi guốc cao cao kia! Thơ mà chạy vào máu con người ta như bài Chùa Hương, làm gì mà thằng người không nức nở khi nghĩ đến quê hương, đến dòng sông, bến nước, đến cái nơi cất tiếng khóc đầu đời…. Để rồi, nỡ nào lại quên…! Vâng, tôi cũng dám chắc, rằng âm hưởng của bài thơ Chùa Hương, của cái nụ cười khúc khích nơi suối Yến, dù đã đi qua gần thế kỷ, nhưng nó sẽ còn vang vọng mãi trong tâm khảm những người yêu quê hương, yêu đất nước, và cũng để rồi…. Tết này, chúng mình lại đi Chùa Hương nhé! Cảm ơn người biên soạn cuốn sách, cảm ơn cái duyên Trời cho giữa ông và người bác ruột của mình. Cảm ơn người họa sĩ thiết kế trang bìa chao ơi là ấn tượng. Chắc chắn người họa sỹ này, phải yêu quý Nguyễn Nhược Pháp đến mê hồn, chẳng thua kém gì người biên soạn cuốn sách. Phải thế, ông mới đem được tất cả đất trời của bài thơ Chùa Hương vào bức tranh quê hương để làm bìa sách, và nó hoàn toàn xứng đáng để làm nền cho một tuyệt phẩm muôn đời của Nguyễn Nhược Pháp. Càng ngẫm, càng thấy biết ơn những người làm văn hóa, những người có tâm hồn văn hóa sâu nặng với quê hương bản quán, với những cái đẹp của cuộc đời. Cảm ơn Nhà Xuất bản Phụ nữ, người đã dành tâm huyết cho HOA MỘT MÙA! Hà Nội, 8/11/2018. NGUYỄN MỸ ANH KIM. Mời các bạncùng nghe bài hát Em đi chùa Hương