Ngày thứ tư.
Tôi luôn lưu ý mọi người khi có dịp đi cùng nhau, rằng buổi sáng ra, khi gặp mặt, nên chào nhau một câu, dù là gặp ai đi chăng nữa. Nếu chưa quen, cứ làm rồi sẽ quen, vì nó là cái sợi dây đầu tiên trong một ngày mới nối mình với mọi người. Tốt nữa, người ta hỏi nhau thêm được câu: Ngủ có ngon không? Thì càng thân thiện.
Một bữa ăn sáng tưng bừng với sự lựa chọn các loại đồ ăn khá phong phú. Chỗ ngồi sang trọng. Trong các chuyến đi xa do tôi chịu trách nhiệm, bao giờ tôi cũng coi bữa sáng là quan trọng số một. Ăn sáng no đủ sẽ là niềm tin cho người tổ chức, nhất là những chương trình đi dài, nhiều địa điểm trong một ngày. Chỉ tiếc, thời gian không cho phép, nên ăn sáng hơi vội… không hết định mức 10 USD/ người. Đây là điều tôi sẽ phải rút kinh nghiệm.
Để thuận lợi cho việc xuất, nhập cảnh sang Thái Lan, các bạn Lào thuê một chiếc xe khác mang biển số của Lào đến đón chúng tôi đúng giờ tại khách sạn. Đoạn đường từ Viên Chăn đến cửa khẩu qua cầu Hữu Nghị Một khá dài, trên hai chục km. Xe tiến vào khu vực biên giới, bao quát, chúng tôi nhận thấy cảnh quan và các cơ sở vật chất của cửa khẩu này không được khang trang và hiện đại như cửa khẩu ở thành phố Savanakhet, đường đi qua cầu Hữu nghị Hai (bên phía Thái Lan gọi là Muknahan).
Bà Ngọc đứng ở cột mốc biên giới Lào Thái
Khách xuất nhập cảnh đông, chúng tôi thấy rất nhiều đoàn người Mã Lai. Vô tình chúng tôi gặp một đoàn VN là các giáo viên của trường PTCS Giảng Võ HN. Việc mất nhiều thời gian tại cửa khẩu này, ít nhiều đã làm cho một vài người sốt ruột. Tuy nhiên, với cái tính tò mò, khám phá, đã giúp cho họ bớt đi phần nào sự bứt rứt. Với tôi, trong một hành trình, dù là bất kỳ lời kêu ca nào, của ai, về điều gì, cũng làm tôi chú ý. Tôi tìm cách điều chỉnh nếu có thể về những điều mọi người không thích. Tôi muốn tất cả luôn vui vẻ, hài lòng ở mọi nơi, mọi lúc.
Xe chạy vào chiếc cầu Hữu Nghị Một, vượt qua sông Mê Công, nối hai nước Lào và Thái Lan với một tốc độ khá nhanh. Tôi nhắc mọi người chú ý khi xe đến giữa cầu, để thấy dãy quốc kỳ của hai nước được chia đều ra sao so với chiều dài của cây cầu.
Mọi thủ tục nhập cảnh vào Thái Lan có vẻ gọn hơn bên phía Lào. Không gian và cảnh quan phía Thái Lan cũng có vẻ thoáng hơn, nhưng vẫn không so được với sự trang trọng như tại cửa khẩu ở cầu Hữu nghị Hai nối giữa Savanakhet và tỉnh Nokhonphanon.
Thêm một cô hướng dẫn người Thái đón chúng tôi, cô có tên là Om. Nếu so sánh với cô hướng dẫn người Lào là Kim Tuyền, cô Om ít linh hoạt hơn. Chúng tôi bàn nhau đưa mọi người đến thăm một ngôi chùa ở Nọng Khai (tỉnh có cửa khẩu Hữu nghị Một). Tôi nêu ý kiến với cả đoàn, mọi người đều hưởng ứng, nhất là các bà, các cô. Ngôi chùa theo tôi, không phải là quy mô lắm nếu so với những ngôi chùa khác tôi đã được đến ở Thái Lan. Nhưng tôi mang nhận thức, mình nhập cảnh vào một đất nước có Quốc đạo là Phật giáo, mình nên “thỉnh” một lời với các đấng thần linh của quốc gia đó, nhất định không thừa.
Thảo ở chùa Noong Khai
Xe tiếp tục đưa chúng tôi đến thành phố Udon, thuộc tỉnh Udonthani. Đoạn đường không dài, chỉ khoảng 60 km, nên chẳng mấy chốc xe đã đến nơi. Tôi giải thích với mọi người, rằng đây là nơi có căn cứ quân sự rất lớn của Hoa Kỳ thời chiến tranh VN. Nhưng đây cũng là nơi có rất nhiều Việt kiều sang định cư từ thời Thực dân Pháp còn ở Đông Dương. Cuối những năm 50, số lượng Việt kiều trở về VN bằng đường biển rất đông, và hôm nay, trong đoàn của chúng ta có hai người đã sinh ra tại mảnh đất này, còn nguyên giấy khai sinh Udonthani – Thái Lan.
Anh Bùi Xuân Dũng và chị Bùi Bích Ngọc lòng dạ nao nao mong xe đến sớm, còn chúng tôi cũng mong đến sớm để được đi mua sắm. Dù gì, đa phần trong chúng ta đều mang một tâm lý, mua đồ ở Thái Lan yên tâm lắm, ít lo mua phải đồ nhái của TQ, giá cả đúng mức và không phải mặc cả kiểu trên trời đâu. Vả lại nhiều lần mua về dùng thấy rất bền, yên tâm. Đặc biệt là hoa quả ở Thái vừa ngon vừa phải giá. Chúng tôi đã nhiều lần tự hỏi nhau, Thái Lan cũng có biên giới với TQ, vậy tại sao họ lại khống chế được hoa quả TQ nhập lậu?
Mọi người được đưa đến siêu thị Centra Plaza. Ở đây, mỗi người được phát phiếu (cupon) ăn trưa trị giá 200 Bạt (140 ngàn đ VN). Bạn tự chọn đồ ăn, bạn ăn lúc nào tùy bạn, bạn ăn không hết, ra cửa họ trả lại tiền thừa. Cô Kim Tuyền nhắc mọi người đúng giờ ra xe để đi tiếp một siêu thị khác, có các chủng loại hàng hóa bình dân hơn, hợp túi tiền của đa số.
Tôi lang thang ra phố, ngồi uống một lon bia Thái và hút điếu thuốc, ngắm nhìn cuộc sống của người Thái với con mắt tò mò. Tôi đã từng đọc và nghĩ nhiều về đất nước Thái Lan, một đất nước thanh bình nhìn từ quá khứ. Có lẽ, với bản tính của mình, người Thái áo Vàng hay áo Đỏ thì rồi kiểu gì họ cũng tìm được sự nhượng bộ lẫn nhau để sống hòa bình. Họ mới là dân tộc thấm cái hồn của lời răn “Một điều nhịn, chín điều lành!”.
Tôi trở lại vào nơi hẹn, được anh Phong mời một cốc Cafe kem, uống phê quá vì nó ngon. Bỗng anh Bùi Xuân Dũng và vợ từ ngoài đường vào, anh tưng bừng, sung sướng nói hơi to vì mãn nguyện. Anh nói với cô Ngọc là em gái:
Anh chị về đúng phố nhà mình đấy, về đúng cả cái nhà ngày xưa của nhà mình đấy. Ôi hay quá! Anh còn gặp cả mấy người hàng xóm, họ mừng lắm. Họ hỏi thăm và họ cũng ngạc nhiên rằng vì sao từng ấy năm mà anh vẫn nhớ?! Anh đi xe túc túc, đơn giản lắm…”
Tôi chứng kiến câu chuyện và thái độ phấn khởi của vợ chồng anh Dũng, trong lòng, tự thấy mình cũng có ích cho đời đấy chứ! Song, tôi lại thấy mỉa mai ở khía cạnh của câu chuyện của anh Dũng, đó là, sau gần 60 năm anh trở lại nơi mình sinh ra ở một thành phố, chứ không phải làng quê, nhưng anh vẫn dễ dàng nhận ra chính xác địa điểm nơi mình đã sống và lớn lên (anh sinh năm 1950). Còn ở VN, đã có bao nhiêu người Hà Nội, phiêu bạt nơi nao, ngày trở lại đã không còn tìm thấy những kỷ niệm tuổi ấu thơ của mình vì những thay đổi có tính biến dạng của một số khu phố cũ ngày xưa. Tôi sẽ chỉ để mọi người thấy, nếu ai đó muốn biết điều này, hoặc cứ nhìn lại hai con phố lớn có bản sắc kiến trúc của văn hóa Pháp rõ ràng, mà nay còn lại được bao nhiêu, đó là phố Lý Thường Kiệt và Trần Hưng Đạo.
Ông bà Ngọc ở UDON
Một ngày trên đất Thái Lan trôi qua nhanh chóng, đã lại đến giờ để chúng tôi quay lại nước Lào. Các thủ tục đi về nhanh hơn buổi sáng. Chia tay với cô Om, với Udothani, với Nọng Khai, mọi người râm ran với các câu chuyện: sao không mua cái này? Mua cái này ở chỗ nào? Sao không nói để tôi mua với…. Ỏ một góc nhất định, vô tình, bọn tôi đã biến thành những người nhà quê lên tỉnh.
Chiều tối hôm đó, chúng tôi phải đến một khách sạn khác, ít tiền hơn. Lại có người bảo, ở luôn chỗ cũ thì thích nhỉ! Tôi cũng muốn thế, cũng thích thế, nhưng nếu thế, khi thông báo chi phí cho chuyến đi, sẽ có người lùi lại, vì không kiễng chân được, và làm sao có mặt với chúng tôi hôm nay được. Cuộc sống là vậy mà!
Bữa cơm tối có một sự kiện, đó là sinh nhật anh Mai Huy Tân. Tôi có kinh nghiệm, khi làm danh sách người đi, tôi chú ý nhìn ngày sinh của các thành viên tham gia, nếu có người đúng ngày sinh nhật, chí ít tôi phải nhớ để có lời chúc mừng đối với người đó. Còn quà mừng hay hoa tươi sẽ phụ thuộc vào hoàn cảnh và điều kiện. Thật hay, vì vợ chồng chị Kim Chi ( Cháu họ của cụ Vĩnh – tiếp viên HKVN) đã mang theo hai chai vang đỏ của Pháp. Ý định của anh chị là để tặng đoàn nhân chuyến đi này. Tôi lấy của làng làm ơn cho xã, tôi thay mặt cả đoàn mừng anh Tân thêm một tuổi, thêm niềm vui và thắng lợi trong sự nghiệp doanh thương của mình bằng 2 chai vang đó. Nói là mừng anh Tân, chứ thực chất là mở ra để bà con uống, chứ anh chị Tân có đem về nhà đâu?!
Lại hết một ngày nữa với bao kết quả tốt lành.
Ngày thứ năm, về Việt Nam.
Chúng tôi quyết định khởi hành sớm hơn lịch trình vì xác định chặng đường còn lại sẽ rất phức tạp và không dễ đi do địa hình hiểm trở.
Xe lại quay xuống đường quốc lộ 13 của nước Lào để rẽ trái sang đường số 8, về cửa khẩu Cầu Treo thuộc tỉnh Hà Tĩnh. Xe vẫn đảm bảo 70, 80 km/h. Có người hỏi, có phải chúng ta đang đi về phía dãy núi cao kia không? Tôi bảo, vâng, đó chính là phần phía Tây của dãy Trường Sơn. Khoảng sau 20 km tính từ chỗ rẽ, xe bắt đầu giảm tốc độ và lượn lên, lượn xuống. Tôi không thể bình tĩnh ngồi trên ghế. Bản năng của kẻ “dẫn” đường đã đẩy tôi ngồi xuống sàn xe phía trước, giữa người lái chính và người phụ xe. Tôi tự cảm thấy như mình phải chủ động quan sát cung đường, cái cảm giác của kẻ như tự cho mình lái xe đưa mọi người đi vậy.
Mây trắng phủ Tây Trường Sơn
Tôi e rằng, với sự uốn lượn này của con đường, cho đến lúc xe lên được đèo Phu Man và đỉnh Cheo Leo Sa Ngon, rất có thể chỉ một lúc nữa sẽ có người nôn nao, sẽ có người ngây ngất, và sẽ có người phải dùng túi nilon… Tôi lo lắng.
Theo hiểu biết và sự chiêm nhiệm của tôi, cách đi ga, về số và vê vô lăng của anh Cường thật hài hòa. Tôi không thấy mảy may có tình huống xe bị ép số, xe bị phanh gấp, hay độ nghiêng của mặt đường tác động lên độ cân bằng, trọng tâm của xe. Đặc biệt khi xuống dốc, anh Cường đã giữ được tốc độ của xe không quá lệch so với lúc lên dốc. Thực tế này đã tạo cho xe như vẫn chuyển động ở địa hình bình thường. Chính với kỹ năng này của người lái, người ngồi trên xe không bị chao đảo giữa các khúc cua trên đường, một động thái tác động mạnh đến những người bị tiền đình. Mọi người cũng không thấy rõ rệt sự thay đổi độ cao của con đường.
Điều quan trọng nữa, là công xuất của máy điều hòa thỏa mãn yêu cầu lượng oxy trong xe, nên xe ngồi kín người nhưng vẫn hít thở bình thường như ở ngoài trời. Nhờ thế, nhiều người đã say sưa ngắm nhìn những cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn của dãy Trường Sơn phía Tây, những suối nước, cây rừng cao vút mà chúng ta chỉ được nhìn thấy ở những cánh rừng nguyên thủy.
Chúng tôi ấn tượng với một chi tiết trên con đường hiểm trở này, đó là những biển báo và chỉ dẫn rất giống với những con đường tiêu chuẩn tôi đã từng được đi ở những nước khác bên châu Âu, nhất là lại được ghi bằng cả hai thứ ngôn ngữ là tiếng Lào và tiếng Anh.
Anh Cường lái xe thông báo:
xe chuẩn bị lên đến đỉnh đèo, chỗ này rất đẹp. Chúng ta sẽ nghỉ giải lao và ngắm các ngọn núi đá rất giống ở cao nguyên đá Đồng Văn ở VN nhé.
Tôi tò mò lắm vì là lần đầu tiên đi qua con đường này. Tôi cũng không thể tưởng tượng được nơi dừng chân có địa bàn thế nào? Có hấp dẫn thật không?
Khi chúng tôi lộc tộc xuống xe để leo lên cao khoảng năm chục mét đường đất, tôi ngước nhìn lên phía trên và thấy có một chiếc nhà sàn, lao xao có tiếng người nói mà chưa phân biệt được tiếng nói của người dân nước nào?
Khi mọi người đã đứng trên khoảng đất phẳng ở đỉnh đèo Phu Man có tên là Cheo Leo Sa Ngon này, mới thấy sự hũng vỹ của thiên nhiên phía Tây Trường Sơn. Những vẻ đẹp chỉ có Đấng Tạo hóa mới nghĩ ra để ban tặng cho trái đất này. Theo anh Cường, anh bảo rằng, những ngọn núi đá giống như ở Cao nguyên đá Đồng Văn… Nhưng với tôi, ở đây còn đẹp hơn bởi lẽ, các ngọn đá ở Đồng Văn thuần túy chỉ có đá là đá. Còn ở đây, các ngọn núi đá trong tầm mắt được nâng đỡ phía dưới là những cánh rừng bạt ngàn. Nó tạo nên vẻ hài hòa, không bị cái cảm giác cằn cỗi, khô khốc như ở Đồng Văn, Hà Giang. Còn ở đây, nó cho con người thấy cái sức sống nhờ việc nhìn thấy cái màu xanh sâu đậm bao quanh các ngọn núi đá.
Chúng tôi khoái chí khi bước chân vào ngôi nhà sàn khá quy mô nhờ cái cảm giác vững chãi của nó. Có lẽ, Chính quyền địa phương đã cho xây dựng ngôi nhà sàn này chủ ý để phục vụ những khách tham quan có chỗ dừng chân, ngắm cảnh. Tôi thiển nghĩ, từ ngoạn mục nếu đem dùng trong trường hợp ở đèo Phu Man và đỉnh Cheo Leo Sa Ngon nằm trên đường số 8 phía địa phận của nước Lào, có mặt nào xứng đáng hơn đèo Ngoạn mục trên con đường từ Đà Lạt xuống thành phố Phan Rang. Vâng, sự so sánh nào cũng chỉ là tương đối mà thôi.
Đỉnh đèo Phu Man
Chúng tôi đến thị trấn Lak Sao, cách biên giới Lào – Việt 30 km. Bữa cơm cuối cùng của đoàn trên đất bạn Lào diễn ra khá rôm rả. Bữa ăn hơi nhiều thịt, nhưng ấn tượng lại là món rau sống chấm mắm, đúng hơn là một loại cà sống, không phải cà pháo, cũng không phải cà bát. Tôi nhớ khi còn là lính ở Trường Sơn, tôi đã từng vào bản của người Vân Kiều để xin mua loại cà này. Nó hay hay vì ăn sống nhưng không đắng, nhất là chấm mắm, mà tôi nghi là loại mắm này phải chở từ Nghệ An sang, chứ Lào có biển đâu mà làm mắm?!
Tôi chỉ áy náy duy nhất của bữa ăn hôm đó là ở quán ăn này, toàn bán các loại bia nhập khẩu đắt tiền. Thứ thức ăn mà tôi vừa tả, lại rất tốn bia… Tôi đi hỏi thủ quỹ xem đoàn còn được bao nhiêu tiền Kíp? Có đủ để chi trả tiền bia và nước ngọt không? Thủ quỹ bảo còn, từng này… Tôi lười nghĩ lắm nên hỏi luôn, vậy là khoảng bao nhiêu tiền Việt…? Nghe xong, tôi mạnh dạn lôi từ tủ lạnh của nhà hàng ra hết lon này đến lon khác. Tất nhiên, kể nghe ghê thế thôi, chứ cả đoàn, đa phần hội đàn ông chỉ uống ở mức giới hạn, trừ tôi, đồ hư hỏng!
Đến cửa khẩu phía Lào. Chúng tôi xuống xe đợi làm thủ tục xuất cảnh. Cô Kim Tuyền nhanh nhẹn lao về phía tòa nhà của CA Biên phòng Lào. Chúng tôi tha thẩn đứng đợi, nhìn ngắm lần nữa những cánh rừng ngút ngàn của nước Lào. Cái gió mơn man, man mát như kiểu trời nóng, ta đang đi ở hành lang của một tòa nhà, vô tình, cửa một căn phòng có điều hòa nào đó có người đi ra, khi người đó mở cửa, hơi lạnh ùa theo ra ngoài và mình được hưởng chút chút.
Anh Lân Ngọc tỏ ra hiểu biết, cắt nghĩa với mọi người rằng tại sao lại gọi là gió Lào? Tại sao chúng ta đứng ngay trên đất Lào nhưng lại thấy rất mát, rất dễ chịu? Và tại sao, tại sao, tại sao… Tôi nghe cách lý giải của anh Ngọc, thấy có cơ sở, có lý, nhưng phải đợi một tiếng đồng hồ nữa, khi vượt sang phía địa phận Việt Nam, tức là Đông Trường Sơn, mới thấy cái lý của Lân Ngọc nêu ra là đúng. Chẳng vô cớ, trên hành trình đi, anh Vũ Thế Khôi đã quá một lần thốt lên:
Đi một ngày đàng, học một sàng khôn. Chuyến đi này, tôi học có đến mấy sàng khôn chứ không ít!
Cả đoàn chia tay với cô hướng dẫn viên người Lào Kim Tuyền trong thái độ biết ơn chân thành. Cô sẽ quay lại về Savanakhet vì gia đình cô ở đó. Cô mới chỉ 26 tuổi, nhưng rong ruổi trên mọi nẻo đường mà suốt cả 4 ngày giời, chúng tôi không phát hiện ra một lần cô có thái độ hững hờ với công việc hay bực bội vì cái nghề làm dâu tỷ người này… Chúng tôi cảm ơn Kim Tuyền và không quên gửi biếu người cha của cô một chai vodka của Nga, loại tin cậy. Cảm ơn cô Kim Tuyền, hẹn gặp lại nhé!
Nhập cảnh vào Việt Nam.
Tôi có nhiệm vụ thay mặt cả đoàn đợi tại cửa đóng dấu nhập cảnh của đồn Biên phòng cửa khẩu Cầu Treo, sau khi có đến 2 lần các nhân viên có trách nhiệm rà soát cả trên xe và cả dưới bộ. Tôi nghĩ, người cầm cả 44 cuốn hộ chiếu của đoàn chúng tôi để quẹt qua máy kiểm tra là một cán bộ giữ trách nhiệm chính của ca trực. Tôi hơi sốt ruột vì không thấy người cán bộ đó chia bớt số hộ chiếu ra cho nhân viên khác cùng kiểm tra, rút bớt thời gian chờ đợi. Xong tôi không thể can dự. Khoảng gần một tiếng đồng hồ đứng đợi, cái gió nóng và oi làm cho tôi càng nhiều mồ hôi hơn, và lúc này, tôi càng nhận thấy cái lý lẽ của Lân Ngọc cắt nghĩa về gió Lào là hoàn toàn đúng.
Mãi rồi cũng xong. Tôi chạy lại nơi xe đỗ, trả lại hộ chiếu cho từng người và lần lượt xếp hàng qua trước mặt hai nhân viên nhận diện. Hoàn tất, xe chúng tôi lại bắt đầu xuống dốc. Có điều là đoạn đường này đang sửa chữa nên đi hơi khó chịu một chút. Không sao, về nhà mà, sắp về nhà rồi, thoải mái đi.
Tôi biết, đoạn đường cuối, thường các hướng dẫn viên giảm cường độ hoạt động xuống tối đa. Tôi không có gì để nói với mọi người ư? Trời ơi, ơn Trời tôi chưa bao giờ hết đề tài để đem đến cho mọi người. Tuy nhiên, tôi cần phải biết khích lệ các thành viên tham gia, tránh để không khí đơn điệu, nhất là trên xe không khí rất mát, cần phải có gì đó để mọi người quan tâm.
Tôi mời anh Hữu Nhuận nói đôi lời về quê hương Hà Tĩnh của anh. Anh rất sốt sắng và lập tức chia sẻ ngay với mọi người về những gương mặt nổi danh trong lịch sử văn hóa và chính trị Việt Nam được sinh ra ở Hà Tĩnh. Đến đoạn qua thị trấn huyện Đức Thọ, tôi nhắc lại cái kỷ niệm kinh hoàng về tư tưởng khi tôi đặt chân lên bến phà Linh Cảm năm nào. Tôi cũng không quên lưu ý với mọi người về hai con sông có cái tên rất lạ là Ngàn Phố và Ngàn Sâu chính là thượng nguồn của dòng sông La, mà đa phần chỉ biết qua bài hát thời chiến tranh Người con gái sông La của nhạc sỹ Doãn Nho.
Hết đường số 8, xe gặp quốc lộ 1, rẽ trái về Vinh. Chúng tôi chia tay với anh chị Hữu Nhuận để anh chị về thăm quê nội ở Thạch Hà, không xa thị trấn Hồng Lĩnh.
Xe qua cầu Bến Thủy 1, tôi lại có đôi lời về đoạn đường mới chạy gần song song với dòng sông Lam, đưa mọi người đến bãi biển Cửa Lò. Xe vào đến thị trấn Cửa Lò, đông quá, vì là tối thứ Bẩy, giữa tháng Sáu, mùa cao điểm. Cảm giác như Cửa Lò như lấy hết khách của bãi biển Thiên Cầm – Hà Tĩnh và Nhật Lệ – Đồng Hới.
Chúng tôi đặt chân đến khách sạn tại Cửa Lò khi trời đã tối. Tôi đã chia sẻ với mọi người từ trước rằng, vì chúng ta về vào đúng thứ Bẩy, nên giá phòng rất cao và rất khó lấy được trong tháng Sáu và Bẩy. Tuy nhiên, như tôi đã trình bày từ đầu, rằng chuyến đi đã được chuẩn bị từ tháng Ba, nên hầu hết các khúc mắc đều được giải tỏa. Nói gì, ở đâu cũng vậy, bao giờ cũng thế, nhất là ở Việt Nam, cứ đông người là không bao giờ nghiêm túc. Bữa cơm tối hôm đó ở Cửa Lò, đã không được như ý. Đành phải chịu thôi! Ai bảo ông đến vào thứ Bẩy?!
Ngày cuối cùng. Đường về.
Thấy trước những thuận lợi của đường về, sẽ không đến nỗi phải “bò” ra đến chiều tối mới về được đến Hà Nội, Tôi quyết định từ chiều hôm trước, nhất trí để mọi người được ngủ muộn. Buổi sáng ở Cửa Lò, dù gì cũng là bãi biển du lịch, tôi khuyến khích mọi người ra biển để hít thở cái không khí trong lành của đại dương.
10h00, xe khởi hành về Hà Nội. Chúng tôi ăn trưa ở thị trấn Cầu Giát. Bữa cơm chia tay của chuyến đi ở một nhà hàng có tiếng, chúng tôi gọi đó là “Nhà máy ăn”, vì họ làm rất nhanh và thức ăn khá tử tế với giá cả hợp lý.
Là người hay lang thang trong đời, tôi đi đến địa phương nào cũng lần mò tìm những quán ăn uy tín. Hồi còn đi làm, tôi cất giữ những tấm các của các nhà hàng khắp miền Nam, Bắc. Tôi giữ số điện thoại, địa chỉ của nhiều nhà hàng từ Lạng Sơn vào đến Hà Tiên, từ Lâm Đồng xuống đến Cần Thơ… Nhiều lắm. Có lần, tôi quay lại một nhà hàng ở Tây Ninh sau 3 năm. Chủ quán thấy tôi đến, há to mồm u ơ… Tôi nói, cái gì, trông cái mặt xấu này quen quá đúng không? Không nhớ Bình Nhà quê à? Chủ quán reo to, đúng đúng, nhớ ra rồi… Có phải hồi đó anh vào đây….
Những lúc như thế, không khí thêm vui vẻ, thân mật. Tôi lấy sự thân thiện đó để hỏi, đặt những món ăn hợp lý, ngon và tránh được chuyện “chém, giết”, đỡ lãng phí. Nhiều nơi tôi đến, thấy tôi tự nhận là nhà quê, đời nào họ tin. Nhưng họ không thể quên, vì xã hội chỉ hay nhớ đại gia này, bà lớn kia, cô chân dài nọ. Mấy ai nhớ đến nhà quê?! Song chính vì thế, tôi đã tận dụng khá thành công chiêu thức này để làm thân với nhà hàng, dễ mặc cả khi cần. Nói ra vẻ sành sỏi vậy thôi, nhưng cũng có lần bị lừa giữa thịt bê và thịt dê. Giữa gà quê và gà già, giữa tôm sú và tôm he….
Có nhiều yếu tố để xác định một quán ăn uy tín ở một vùng. Nhưng có hai tình tiết mà mọi người nên để tâm, nhất là khi có những công việc đột xuất phải đi xa. Mình cũng nên có chút kinh nghiệm để đời đỡ bịp mình. Ở đời, người ta chỉ bịp được kẻ không biết, tại sao mình không làm kẻ biết?!
Thứ nhất: những quán ăn ngon và không đắt ở các vùng miền khác nhau, thường chúng ta thấy có nhiều khách đi xe biển đăng ký của chính địa phương đó. Đặc biệt là xe ô tô biển số xanh của địa phương mà đỗ nhiều thì chắc chắn là hay. Các quan chức địa phương hay đến ăn, có nghĩa là đồ ăn phải thật, tươi, ngon và không đắt. Nhà hàng nào ở trong vùng mà bán láo, kể cả là nấu ngon nhưng gía cả chặt chém, thì không những các “quan” chỉ vào mặt mà còn làm cho như chùa Bà Đanh (vắng khách). Sự nhìn nhận như vừa nêu, chính là hệ quả của sự kiểm chứng qua thời gian và học được của bạn bè ở chính các địa phương khi tôi đi xa.
Thứ hai: Các quán ăn trên đường có nhiều xe đỗ, xe biển số HN càng tốt. Các quán đông khách, thường sẽ là thức ăn tươi, đồ thật và không đắt. Nhà hàng đông khách, lưu lượng thực phẩm luân chuyển nhanh, ít hàng đọng, ôi vì ế.
Cũng không nên ăn ở các quán có nhiều xe tải đường dài đỗ. Các quán đó thường chỉ phục vụ đối tượng đặc thù, không phù hợp cho các đối tượng là khách vãng lai mấy khi.
Thôi, nếu cứ sa vào chuyện ăn uống, và bàn nhiều quá, không biết lúc nào xe mới về đến Hà Nội…?!
Chúng tôi dự kiến khoảng 6 giờ chiều sẽ về đến nơi đã xuất phát. Đáng tiếc, vì có thể về sớm hơn nếu không bị ách tắc ở đoạn đường từ Bỉm Sơn Thanh Hóa qua Tam Điệp Ninh Bình. Hơn nữa lại là chiều Chủ Nhật, thật khó chịu.
Tôi có lời kết với các thành viên. Tôi cảm ơn một lần nữa tấm lòng của bạn bè đã vì kính trọng Danh nhân Nguyễn Văn Vĩnh, vì tin ở con người tôi mà đã cùng nhau vượt chặng đường 2.300 km. Tôi cũng không quên có lời xin lỗi ai đó nếu có điều gì tôi làm chưa tốt. Tôi thông báo vấn đề tài chính. Thông báo tổng số tiền làm quà biếu để tỏ lòng cảm ơn các cộng sự và lái xe của toàn bộ hành trình. Trừ tất cả các khoản chi tiêu, vẫn tiêu chưa hết số tiền 6.800.000đ/người. Tôi chia lại số tiền còn dư theo bình quân đầu người để ai cũng có tiền đi xích lô về nhà.
Nhiều người xin lại tôi bản danh sách của đoàn, lịch trình chuyến đi để kỷ niệm, để nhớ rằng, trong đời, có một lần, mình đã đi một chặng đường như thế, với những gương mặt có tên như thế…
Anh Vũ Thế Khôi xin có đôi lời bày tỏ. Anh là người mà như tôi giới thiệu lúc đầu rằng, là một mẫu người uyên thâm. Anh hiểu nhiều, biết nhiều và luôn cởi mở khi bộc lộ. Vậy nhưng, trong chuyến đi này anh đã nhường lại những chia sẻ cho nhà văn Hữu Nhuận, cho bác sỹ Trịnh Tùng, cho nhà giáo Phạm Văn Hà…
Chắc chắn cả đoàn sẽ khó mà quên được những tâm sự nghề nghiệp đầy chất nhân đạo của bác sỹ Tùng khi kể lại việc giải phẫu, cứu một cô gái quê nghèo bị trâu húc khi ở ngoài ruộng. Câu chuyện khó quên nữa, là kỷ niệm sâu đậm giữa anh và bác sỹ Nguyễn Vân A, mà sau này chính là bố vợ của mình…
Những tâm sự trong làng văn hóa của nhà văn Hữu Nhuận đã giúp nhiều người và chính tôi hiểu hơn lời dạy của những người đi trước rằng, thế nào là khôn chốn văn chương ấy khôn dại, dại chốn quan trường ấy dại khôn!
Rồi những câu chuyện về cuộc sống của các đồng bào người dân tộc của anh Hà, nó vừa ngộ nghĩnh, vừa thương, vừa buồn. Cái buồn vì thương kẻ khác của anh thật đúng là giá trị của 19 năm anh sống với các dân tộc ít người khi còn công tác. Với tôi, tôi không gọi anh là Hà, mà là Thái, vì anh hiểu đồng bào Thái thật sâu sắc.
Lời đánh giá chuyến đi của anh Vũ Thế Khôi ngắn gọn nhưng đầy đủ và sâu nặng. Nó thật sự là một sự cổ vũ tôi cho những công việc liên quan đến sự nghiệp tạo dựng lại đầy đủ chân dung và cuộc đời của cụ Vĩnh. Tôi sẽ cố gắng làm thật tốt để lại hy vọng có những chuyến đi với càng nhiều hơn những con người hâm mộ, kính trọng học giả Nguyễn Văn Vĩnh.
Chúng tôi chia tay nhau mà vẫn ngập trong tâm trạng náo nức như ngày mai chúng mình lại đi nhé, ngày mai chúng mình lại lên đường….!
Hà Nôi, 28.6.2016.
NGUYỄN LÂN BÌNH
One Response
Rất cảm ơn anh Lân Bình .Bài viết rất sống động khi dựng lại chuyến đi dài .Người đọc là tôi cũng say sưa chia sẻ từng ngọn đồi ,rừng cây .Tôi cũng nuốt nước miếng khi anh kể về món nọ ,món kia .Tiếc quá! Tôi đã đi với anh Bình nhiều chuyến nhưng khi nhắc lại cảm giác chui vào tán rừng đại ngàn nguyên sinh ,đó là cảm giác rất thiêng liêng ,choáng ngợp mà rất gần gũi thân quen của một thời vượt Trường sơn .một thời phải nhớ .