Ông bà Nguyễn Giang (vợ Nghiêm Thị Kim Thanh)
Sinh thời, học giả Nguyễn Văn Vĩnh gánh trên vai một sứ mạng làm văn hóa như một định mệnh, như một sự xui khiến của tạo hóa. Vì thế ông đã miệt mài từ lúc còn là một cậu thiếu niên cho đến phút chót khi giã từ cuộc đời.
Sứ mạng của Nguyễn Văn Vĩnh đối với cuộc đời là quá lớn, nó đã cuốn theo tất cả sức lực và tinh thần của ông, đến mức ông không thể bộc lộ được cả việc định hướng cho một đàn con đông đúc xu hướng chọn nghề hay hướng nghiệp. Hầu như các con ông cho đến lúc trưởng thành, đều phát triển theo những gì số phận đưa đẩy. Chỉ có hai người con đầu lòng của ông được nhận sự chủ động xắp xếp trong việc hướng đến một tương lai rõ ràng và có sự đầu tư cụ thể, đó là bác sỹ Nguyễn Hải (1901 – 1938) và nhà thơ Nguyễn Giang (1904 -1969).
Nói như vậy, không có nghĩa Nguyễn Văn Vĩnh không có ảnh hưởng gì với các con của mình. Giở lại những ký ức gia đình, đọc lại những lời kể của những người quá cố, chúng ta sẽ thấy cái quá khứ vàng son về cuộc sống tinh thần và cái môi sinh văn hóa trong gia đình Nguyễn Văn Vĩnh những năm đầu ở thế kỷ XX đã diễn ra sinh động như thế nào?! Và thực tế này đã ảnh hưởng ra sao đến tình cảm, ý thức cảm nhận cuộc sống của các con ông, để rồi họ đã trở thành những con người có ích đến mức nào đối với dân tộc mình, với đất nước mình.
Nguyễn Thị Mười (1919 – 2014) người con gái thứ tư của ông bà Nguyễn Văn Vĩnh từng kể lại với phóng viên Tố Hoa của báo Tiền Phong năm 2009:
“Thầy tôi đi vắng suốt nhưng mỗi khi về nhà ông đều thể hiện sự quan tâm chiều chuộng các con. Cách hai ba tuần ông đỗ xe ở cửa nhà và gọi bọn trẻ ra ôm sách báo mới (tiếng Pháp) vào. Hôm đó là ngày hội của từng đứa trẻ lớn, bé. Có đủ báo cho người lớn, thanh niên, trẻ con. Đó là những tờ tạp chí tranh ảnh đẹp, những thông tin trong đó là cả thế giới với bọn tôi. Gần như mười mấy anh em trưa hôm ấy bỏ cơm để ngốn ngấu đọc báo”.
“Chúng tôi lớn lên bằng những câu chuyện ngụ ngôn của La Fontaine, tiểu thuyết của Molière, Victor Hugo, Balzac, Alexandre Dumas… do cha dịch từ tiếng Pháp. Vì cha tôi dịch La Fontaine thành những câu thơ vần điệu rất dân gian nên hồi nhỏ tôi luôn nghĩ đó là những chuyện xảy ra ở quanh mình. Sau này những triết lý châm biếm cái xấu, cái vô lý của cuộc đời tôi vẫn tìm thấy ở La Fontaine“.
Nguyễn Giang, hơn ai hết đã thấm cái hồn cốt của không gian văn hóa gia đình, cộng với cái tư chất thiên bẩm về nghệ thuật, một thứ vật báu mà thông thường, nếu thiếu nó thì kể cả những người cần cù, chịu khó trong cuộc sống cũng khó mà thành tài trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật.
Cái môi sinh thứ hai mà Nguyễn Giang đã may mắn được đắm mình suốt cả chục năm trời, đó là thời gian học ở Pháp, ở Italia. Việc ông có bằng tốt nghiệp của trường Đại học Luật ở Paris (1933), thực ra chỉ là để chiều lòng người mẹ yêu quý của mình mà thôi, chứ còn tâm trí ông, tinh thần Nguyễn Giang vẫn đắm đuối với thi ca, nhạc họa và văn học.
Nguyễn Giang đã “ngấm đòn” văn chương đến mức hình thành một tư tưởng theo khuynh hướng khác dòng tư duy của cha mình. Thậm chí, Nguyễn Giang đã từng phản bác tinh thần của cha thông qua việc Nguyễn Văn Vĩnh đã dịch rất nhiều tuyệt phẩm hài kịch của Moiliere (1622 – 1673), còn Nguyễn Giang đã đối lập lại bằng việc dịch những tác phẩm bi kịch của William Shakespeare (1564 -1616). Nguyễn Giang từng tranh luận với người cha của mình về tính tư tưởng giữa hài kịch và bi kịch nó tác động khác nhau như thế nào trong cuộc sống của người Việt thời đó.
Nguyễn Giang đã tâm sự với những người em ruột của mình rằng: “Đọc thấy cái nỗi đau của người đời, mình cũng muốn kể lại với thiên hạ nhiều chuyện…”. Có phải vì với tâm tính như thế, nên ông đã để thời gian dịch vở bi kịch ANDROMAQUE của nhà viết kịch người Pháp Jean Racine (1639 -1699) không?
Vở bi kịch 5 hồi ANDROMAQUE ra đời năm 1667 là tác phẩm thứ ba trong cuộc đời sáng tác của Racine, và là tác phẩm thành công vang dội trước dư luận Pháp, đánh dấu tên tuổi của Racine trong thời đại Phục hưng. Năm 1673 Racine được phong làm viện sĩ của Viện Hàn lâm Pháp (Académie française), 1677 Jean Racine được phong làm sử quan (historiographe). Năm 1696, Jean Racine được thăng làm giám quan (conseiller-secrétaire) cho nhà vua và thường xuyên có những bài giảng cho hoàng gia.
Thật quý hóa vì sau gần nửa thế kỷ kể từ khi nhà thơ Nguyễn Giang mất, Công ty sách Tao Đàn đã vì lòng mến mộ tài năng dịch thuật của Nguyễn Giang, vì sự tri ân với những người làm văn hóa đi trước, bằng tài năng, họ đã thể hiện khả năng cảm nhận những tinh hoa văn hóa của thế giới và đã chuyển đến được cho đồng bào mình những tinh hoa đó bằng thứ ngôn ngữ phổ thông, dễ hiểu. Nhất là trong giai đoạn ở đất nước này còn đang xây dựng nền văn hóa chữ Quốc ngữ, bản sắc văn hóa riêng, chứng minh sự độc lập đích thực của một dân tộc.
Chúng tôi, nhân danh là hậu duệ của học giả Nguyễn Văn Vĩnh, của nhà thơ Nguyễn Giang chân thành cảm ơn việc Công ty sách Tao Đàn đã quan tâm tích cực và cho tái bản cuốn ANDROMAQUE với một chất lượng cao, hình thức chuẩn.
Xin chúc cho Công ty Cổ phần sách Tao Đàn ngày càng phát triển và thành công trên con đường kinh doanh và phổ biến văn hóa!
Tannamtu.com
Nguyễn Lân Bình.