(NGƯỜI ĐƯA SÁCH VỀ CHO NÔNG DÂN).
Một ngày cuối năm 2014, tôi nhận được đề nghị của anh Nguyễn Quang Thạch:
“Em quyết định thực hiện chuyến hành hương, đi bộ từ Hà Nội vào thành phố Hồ Chí Minh. Ngày khởi hành sẽ là sáng sớm mồng Một Tết Ất Mùi (19.2.2015). Em có nguyện vọng lấy điểm xuất phát sẽ từ bàn thờ cụ Vĩnh ở nhà anh. Anh có thấy phiền không? Vì khoảng 8h00 em có mặt. em xin thắp hương cho cụ Vĩnh, sau đó đề nghị anh dành cho em 10 bộ sách ‘Nguyễn Văn Vĩnh là ai?’ và ‘Lời Người Man di hiện đại’ để em tặng cho một số các bạn sẽ đến dự buổi lễ này. Chương trình của em vẫn nằm trong lộ trình đưa sách về cho nông dân.
Em nhận được lưu ý của một vài người và cơ quan liên quan, rằng em nên xuất phát từ một địa điểm được gợi ý, như…. như vậy họ sẽ dễ có mặt hơn!!! Tuy nhiên, em có lý giải với các vị, rằng: Ở nước mình, khi nói đến sách, báo, phải nói đến Nguyễn Văn Vĩnh, cụ là người đầu tiên nghĩ đến việc truyền bá tri thức và văn hóa bằng tiếng mẹ đẻ đến mọi người dân thường bằng con đường báo chí và sách vở một cách có hệ thống, có khoa học và cụ làm thành công! Em muốn báo cáo với cụ Vĩnh và em mong được vong linh của cụ phù trợ để em đi đến nơi, về đến chốn! Anh cố gắng tạo điều kiện và cho em xin ý kiến nhé! .
Thêm nữa, em cũng sẽ làm thông báo cho một số cơ quan truyền thông cả trong và ngoài nước, kể cả VTV. Khi có thông báo chính thức, em sẽ gửi anh nhé…!”
Tôi ngây ngất vì sáng kiến và tình cảm của Thạch mỗi khi anh nói về cụ Vĩnh. Những lần có dịp gặp nhau, Thạch luôn tỏ ra trăn trở mỗi khi bàn đến vai trò của Nguyễn Văn Vĩnh đối với cuộc sống văn hóa của người Việt. Quang Thạch từng tâm sự với tôi: “Cụ Vĩnh chính xác là người tiên phong trong lĩnh vực làm báo và in sách, mà cụ không chỉ hô hào, cụ còn trực tiếp thực hiện và thực hiện thành công. Có điều, cụ Vĩnh làm“lớn”quá, sự nghiệp của cụ vĩ đại quá nên bây giờ có ai muốn học theo cũng khó”. Tôi biết ơn cái thiện tình của Nguyễn Quang Thạch.
Tôi thông báo cho một số người thân về kế hoạch này của anh Thạch…Nhiều người chia sẻ với thái độ sửng sốt và vui mừng, nhất là vì tôi mới chuyển đến ở nhà mới. Nhưng cũng đã có đôi người không tin hoặc không cho đó là điều quan trọng! “Họ” không nói ra bằng lời nhưng tôi hiểu tận hang cùng ngõ hẻm cái tư duy của “họ” từ nhiều nhiều năm trước rằng: cụ Vĩnh rất giỏi, cụ Vĩnh nhiều công lao, cụ Vĩnh nổi tiếng…Nhưng có thấy Nhà nước…?!
Câu chuyện này thật dài… Tôi biết rất rõ những uẩn khúc của vấn đề, nhưng cũng vì thế, tôi vẫn chắc chắn đề tài về Nguyễn Văn Vĩnh sẽ đến một ngày, nó sẽ đạt được hồi kết tốt đẹp. Chưa ai phủ nhận rằng, trong lịch sử phát triển văn hóa ở Việt Nam, Nguyễn Văn Vĩnh là người đã làm tất cả những gì có thể để người Việt có một nền báo chí đích thực, một nền văn học mang đúng bản sắc riêng, có quy hoạch, có hệ thống. Ông đã quyết tâm xây dựng một nền báo chí nhân dân tự do, dân chủ và ông đã hoàn thành sứ mạng của mình trước khi ông bị bức tử.
Đặc biệt, tôi thực sự tin vào mục đích và lý tưởng sự nghiệp của Nguyễn Văn Vĩnh khi được đọc bài viết của tác giả Brendan O’Neill đăng trên tờ The Telegraph cách đây đã gần 3 năm, với tiêu đề: “Phải chăng Marx ghét tự do báo chí ? Tôi không nghĩ như vậy, ông là nhà vô địch trong việc đam mê nó!” (Marx hated press freedom? Er, I don’t think so. he was its most passionate champion).
Brendan O’Neill nghiên cứu về vai trò của báo chí và cuộc sống dưới quan điểm của Karl Marx (1818-1883). Một người, khi đọc bài viết của Brendan O’Neill đã nhận định như sau trong bài viết của mình: “Marx còn là người ủng hộ tự do báo chí một cách hết sức nhiệt thành. Ông đã từng thú nhận rằng tự do báo chí là điều kiện căn bản mà nếu không có nó thì con người không thể tồn tại một cách đầy đủ, hoàn thiện và thỏa mãn…” ( Blog Just for myself ngày 7.7.2014).
Nguyễn Quang Thạch và ông Nguyễn Lân Bình
Nguyễn Quang Thạch đã chọn điểm xuất phát cho chuyến hành hương thiêng liêng của mình với ý nghĩa rất rõ ràng. Tôi chờ đợi xem sự việc sẽ được diễn biến ra sao?! Tôi tưởng tượng ra nhiều tình huống và bối cảnh khác nhau…Nhưng dù gì, sáng mồng Một Tết vẫn mãi mãi là những khoảnh khắc trân trọng đối với cuộc sống của bất kỳ ai, nên tôi yên tâm hy vọng nó sẽ được diễn ra một cách tốt lành.
Buổi chiều 30 Tết, Quang Thạch thông báo với tôi qua điện thoại: “Anh vui lòng đón các bạn ở VTV (V1 đấy nhé) sẽ đến nhà anh để khảo sát hiện trường, phục vụ cho việc quay sáng mồng Một. Khoảng 19h00 họ đến anh ạ!”.
Tôi quyết định cho cả gia đình lùi thời gian của bữa cơm Tất niên muộn lại một tiếng. Cả nhà tôi vui vẻ chấp nhận.
18h05, Quang Thạch lại thông báo: “Anh ơi, các bạn VTV cho biết, họ không cần khảo sát nữa, sáng mai họ sẽ đến thẳng chỗ anh. Xin lỗi anh nhé!”.
Gia đình tôi không thể không phàn nàn, nhưng tôi lại rất hiểu và tiên đoán rằng, khả năng tham gia của VTV trong buổi tiễn Quang Thạch khởi hành đi bộ dọc đất nước, tiếp tục vận động toàn xã hội cùng anh đẩy mạnh chủ trương đem sách đến cho người nông dân, cho những người nghèo ở xa, cho những người cần kiến thức…sẽ chỉ là 2%.
22h00 đêm Giao thừa, Quang Thạch lại tiếp tục thông báo: “Anh ơi, VTV cho biết họ có nhiều vướng mắc nên sẽ không thể tham dự buổi lễ tiễn em được. Thôi vậy, mọi kế hoạch vẫn như đã thống nhất anh nhé!”.
8h30 sáng mồng Một Tết Ất Mùi đã có hơn chục người đến xông đất gia đình tôi và chứng kiến lễ dâng hương tại bàn thờ cụ Vĩnh của anh Nguyễn Quang Thạch. Anh Thạch có đôi lời chúc Tết những người có mặt, sau đó anh nói rõ lý do vì sao anh quyết định chọn điểm xuất phát cuộc hành hương từ bàn thờ học giả Nguyễn Văn Vĩnh và gia tộc của cụ.
Anh Quang Thạch đã trịnh trọng thắp hương trên bàn thờ học giả Nguyễn Văn Vĩnh và gia tộc. Anh cầu khấn những điều tốt lành cho chuyến đi, cầu mong những điều tốt lành cho đất nước mình trong năm mới. Anh tiếp nhận một chục bộ sách về Nguyễn Văn Vĩnh từ tay tôi và tiến đến dùng những cuốn sách đó làm quà mừng tuổi từng người có mặt trong không khí cảm động và chân thành.
Chúng tôi uống rượi vang đỏ, chạm cốc chúc cho Quang Thạch lên đường may mắn, khỏe mạnh và thành công. Nhiều anh chị đến dự còn mừng tuổi cho anh Thạch. Không khí bịn rịn, nhất là lúc anh Thạch sắp xếp lại đồ đạc để lên đường. Tôi quan sát hành trang của anh, liên tưởng đến những kỷ niệm ngày xưa lúc tôi hành quân vào chiến trường, thì số cân nặng hành trang của anh Thạch chẳng ít chút nào. Số lượng sách anh Thạch mang theo để làm quà cho một số điểm đến, còn nặng hơn nhiều số lượng gạo mà mỗi người chúng tôi phải mang theo khi hành quân đi B.
Với thái độ kẻ cả, có cả một chút công thần, tôi nhắc đến kỷ niệm hơn bốn chục năm trước với anh Thạch, rằng mình đã hành quân bộ vào đến miền Tây Quảng Trị như thế nào? Mất bao nhiêu tháng… Anh Thạch với thái độ điềm đạm phúc đáp tôi như một sự lưu ý: “Hồi đó bọn anh phải đi, em bây giờ là tự đi. Hơn nữa, thời ấy các anh đều còn trẻ, chịu đựng dễ hơn em lúc này, vì em bây giờ đã là người lớn tuổi rồi!”. Tôi càng ngẫm nghĩ, càng thấm thía và cảm phục quyết tâm cũng như lý tưởng của Nguyễn quang Thạch.
Ngay buổi chiều ngày mồng Một Tết, Quang Thạch điện thoại về cho tôi và khoe: “Em phải dừng chân ở Thường Tín, VTV 2 đón em để phỏng vấn. Mọi việc tốt anh ạ!”. Tôi chúc Thạch một lần nữa thượng lộ bình an! Chân cứng đá mềm!
Rồi tháng ngày trôi đi…anh Thạch lúc thì nhắn về cho tôi rằng đã đến đâu, đã gặp được ai và làm được những gì… Còn tôi, dăm bữa nửa tháng lại nhắn tin hỏi thăm sức khỏe và hành trình của Thạch. Tôi luôn cầu chúc cho Thạch muôn sự tốt lành. Lác đác có đôi ba bài viết trên các báo bình luận về chuyến đi của Nguyễn Quang Thạch với thái độ cảm phục và ngợi ca một việc làm đầy ắp tính văn hóa.
Cho đến ngày 26.4.2015, báo Nhân Dân Cuối Tuần, trên mục Đời sống xã hội đã đăng một bài viết của tác giả Hoàng Nghĩa Nam với nhan đề “Đưa sách về làng”, ca ngợi những việc làm của Nguyễn Quang Thạch trong lĩnh vực quảng bá văn hóa đến với những người nông dân.
Tôi đọc bài viết thận trọng bởi lẽ tôi thấy bức ảnh minh họa của bài viết được đặt trên đầu và lại để ảnh đen trắng, thoáng nhìn như những bức ảnh được chụp từ 50 năm về trước và tôi trộm nghĩ, có thể bản báo muốn “lịch sử hóa” bức ảnh chăng? Hay vì người gửi ảnh để đăng thích cái màu đen trắng của lịch sử ? Tôi được biết Báo Nhân dân cuối tuần không phải là tờ báo 100% mầu, tuy nhiên liệu có phải vì bức ảnh là bàn thờ học giả Nguyễn Văn Vĩnh nên dưới ảnh không có tên người chụp, không chú thích nội dung. Duy nhất chỉ lưu ý người đọc rằng Nguyễn Quang Thạch đứng ở đâu trong ảnh !
Cho dù tôi không phải là kẻ có chuyên môn về nghành báo, song với những kiến thức tối thiểu về xã hội, tôi không thể không suy nghĩ trước thực tế này.
Đã từ lâu lắm, suốt hơn chục năm qua, từ khi tôi đắm mình trong đề tài Nguyễn Văn Vĩnh, tôi chứng kiến cơ man nào những thái độ khác nhau của những người quan tâm đến lịch sử văn hóa dân tộc, quan tâm đến sự “lờ mờ” về Nguyễn Văn Vĩnh. Từ những quý vị với học hàm sáng chói, đến các cây viết báo danh tỏa như cồn, rồi các giảng viên đại học đàn anh ở rất nhiều trường danh tiếng khác nhau suốt cả ba miền Nam Bắc nước nhà, cả những người làm chính trị có tên tuổi, khi nói đến Nguyễn Văn Vĩnh, tất cả họ đều không dấu lòng khâm phục, sự kính trọng và cuối cùng là nỗi bâng khuâng trong tâm trí khi họ không kìm chế được tình cảm để thốt lên rằng: Phải minh bạch về Nguyễn Văn Vĩnh, phải làm gì đó để cụ Vĩnh được sáng tỏ…Không thể mãi thế này được…! Tất nhiên, tôi tin chân thành rằng những tình cảm đó được bộc bạch không phải vì tôi, vì tôi chưa bao giờ là gì…!
Thế rồi…đến hôm nay, hầu như sự quan tâm cần thiết vẫn “trì trệ” trên hành trình vận động dựng lại chân dung thực của học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Tôi suy diễn, hình như lương tâm của “họ” vẫn đành phải… lảng tránh trước đề tài này. Vậy sự thực là gì? Riêng tôi, tôi hiểu vì sao?! Viết đến đây, tôi nghĩ đến một câu nói ghê sợ đã trở thành danh ngôn của một triết gia người Thụy sỹ, ông là Henri Frederic Amiel (1821-1881) như thế này: “Sự thật không chỉ bị dối trá xâm hại; nó còn bị xúc phạm bởi sự câm lặng”.
Tôi cũng đã từng nhận vô vàn lời xin lỗi, lời chia sẻ, lời…thậm chí là thú nhận của không biết bao nhiêu bạn bè, người quen làm trong làng văn, làng báo, làng sử học, làng nghệ thuật, làng khoa học rằng: Anh ơi, chuyện này nhạy cảm, tế nhị lắm…Mong anh hiểu cho! Vâng tôi biết, tôi hiểu, nhưng không có lẽ những người Việt Nam bình thường, những người vốn sống bằng lòng liêm sỉ, không chấp nhận sự trí trá, lại không được quyền hãnh diện, không được quyền tự hào để nói một cách danh chính về một người Việt Nam chân chính?!
Một con người không tiếc cả vận mạng của mình để thúc đẩy cả một dân tộc tìm đến tri thức, tìm đến trí tuệ. Một người chưa bao giờ và không bao giờ bị danh và lợi làm lóa mắt. Một người như Nguyễn Văn Vĩnh chưa bao giờ và cũng không bao giờ lụy ai để được vinh thân! Một người mà từ khi mới 24 tuổi đã thề non hẹn biển rằng sẽ làm tất cả để dân tộc An Nam mình có chữ viết riêng, có nền văn hóa riêng và mang nặng nỗi lòng để khẳng định: “Nước Nam ta mai sau này, hay dở cũng ở như chữ quốc ngữ”, lại không xứng đáng để được giới thiệu một cách bình thường trên một tờ báo lớn của một Quốc gia? Đặc biệt, nội dung của bài viết rõ ràng là đề cao tinh thần yêu dân nghèo, yêu văn hóa và đức hy sinh của anh Nguyễn Quang Thạch, một người muốn noi gương Nguyễn Văn Vĩnh.
Cảm ơn sâu sắc sự lựa chọn cao quý trong tiến trình thực hiện lý tưởng vì văn hóa dân tộc của anh Nguyễn Quang Thạch. Cảm ơn những tình cảm tốt đẹp của anh đã dành cho gia tộc học giả Nguyễn Văn Vĩnh và đã tạo cơ hội để tôi bộc bạch được nỗi lòng của mình khi chứng kiến khá nhiều sự việc thiếu thiện chí, một số thiếu trách nhiệm đã diễn ra liên quan đến đề tài về học giả Nguyễn Văn Vĩnh trong suốt một quá trình dài.
Xin thay mặt gia đình nhỏ của tôi, của hậu duệ gia tộc học giả Nguyễn Văn Vĩnh, của trang tin tannamtu.com nhiệt liệt chúc mừng thành công tuyệt vời của anh Nguyễn Quang Thạch khi đã đặt chân đến điểm cuối của chuyến hành hương đưa sách về cho nông dân, đó là phần mộ của Nhà yêu nước Phan Châu Trinh ở thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 21.6.2015. Kết thúc một hành trình đầy ý nghĩa và thực sự đáng quý trọng.
Trân trọng!
Nguyễn Lân Bình. Hà Nội, 14.7.2015.
Với người sống chúng ta nợ sự tôn trọng, nhưng với người chết chúng ta chỉ nợ sự thật.
Voltaire (1694-1778).
One Response
Bài viết rất đáng đọc,tôi cảm phục anh Lân Bình, anh Quang Thạch và hiểu thêm về báo chí, truyền hình. Nhắc đến các yếu nhân của Hội truyền bá chữ quốc ngữ, của các chiến sĩ diệt dốt những người rất nhiệt huyết nhưng tiếc thay chưa được ghi nhận và ủng hộ. Ngày 15/7 vừa rồi nhắc đến các thanh niên xung phong cũng vậy.Phải chăng đề ơn đáp nghĩa làm quá chậm, đau lòng hơn có những kẻ lại giả danh để được hưởng,Người ta không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng. Chân cứng đá mềm Lân Bình nhé.