Tháng Tư vừa qua, tham gia vào chuyên mục “Tính xấu người Việt, sau soi gương phải cần thuốc đắng” của báo Tuổi Trẻ, chủ biên trang tannamtu.com đã gửi đến tờ báo này 3 bài viết liên quan đến chuyên mục này. Tờ báo đã cho đăng 2 bài, bài thứ 3, không rõ vì lý do gì không thấy được sử dụng. Để minh chứng cho tư tưởng của học giả Nguyễn Văn Vĩnh trong lĩnh vực xây dựng căn cốt tiến bộ của người Việt cách đây một thế kỷ, chúng tôi xin lần lượt đăng lại nguyên văn cả 3 bài đã gửi cho BBT báo Tuổi Trẻ.
Bài 3. Ý kiến với chương mục “Tính xấu của người Việt” trên báo Tuổi trẻ.
Sau một thời gian ngắn, lo lắng với sự xuống cấp nghiêm trọng của đạo đức xã hội, báo Tuổi trẻ đã liên tục cập nhật những ý kiến của bạn đọc cả nước với mong muốn, toàn xã hội cùng nhau khắc phục những yếu kém trong lối sống của người Việt, nguyên nhân dẫn đến: “Vì sao càng trưởng thành, người Việt càng tụt hạng?” (TVN ngày 5.4.2014). Nhân danh là một người chuyên nghiên cứu về vai trò lịch sử của học giả Nguyễn Văn Vĩnh, tôi xin được nêu quan điểm riêng của mình về đề tài trên, dưới góc độ thông qua cách nghĩ của tính tư tưởng hướng thiện trong con người của học giả Nguyễn Văn Vĩnh.
Trong tất cả những tác động tinh thần đến các thành viên của một xã hội, tác động đến sự tư duy của con người là quan trọng nhất. Chúng ta cần nhìn lại giai đoạn đầu thế kỷ XX ở Việt Nam, việc các chí sỹ tiến bộ đã quyết chí tạo dựng một phong trào canh tân, với cương lĩnh: Phải khai được dân trí, mới hy vọng chấn hưng được dân khí. Công cuộc vận động này diễn ra trong những bối cảnh xã hội khó khăn hơn rất nhiều nếu so với ngày hôm nay. Đặc biệt, trước một thực trạng xã hội Việt Nam lúc đó chưa thống nhất được việc sử dụng ngôn ngữ. Chữ Hán, Nôm quá khó khăn để phổ cập, chữ Pháp còn rất xa lạ với đa số và chữ Quốc ngữ lại chưa được chính thức sử dụng.
Chuyên mục “Tính xấu của người Việt” không phải là sự cảnh báo duy nhất do báo Tuổi trẻ phát động. Nội dung các quan điểm và ý kiến của các độc giả nêu trên trang báo không hề là những phát kiến mới từ một vài người! Đã từ vài năm nay, ngoài sự lo lắng của các nhà xã hội học, cùng những người có tấm lòng với sự tồn vong của dân tộc (không phải chỉ ở Việt Nam) trước sự đe doạ của hình ảnh “xấu xí” khi nói về phong cách và lối sống người Việt, mà trên các phương tiện thông tin đã giật những đầu đề của các bài viết đầy tính cảnh cáo, có thể nói là ghê rợn như: “Khi văn hoá bật gốc” (TVN. 19.2.2013), “Những trói buộc tư duy” (TVN.21.3.2014), “Bi kịch người Việt tự đầu độc nhau” (VNN.7.4.2014)…Mỗi chúng ta (là những người có lòng liêm sỉ) không thể không thấy cay đắng và nặng lòng về những diễn biến văn hoá đó!
Thật nguy hiểm, khi những người có trách nhiệm, nhân danh là những người chịu trách nhiệm trước thảm trạng đạo đức xã hội như vậy, lại có thể “ung dung” ru ngủ bản thân mình bằng câu ngạn ngữ của người Ai Cập rằng: “Chó cứ sủa, đoàn người cứ đi”!!!
Trong tất cả những thói xấu của con người, cần phải xác định, thói vô trách nhiệm và thói ích kỷ chính là một! Việc xã hội đồng thanh biểu lộ sự phản ứng sự tha hoá trong quan hệ cộng đồng trên các phương tiện truyền thông đại chúng, phải được coi là một đòi hỏi sống còn của một dân tộc.
100 năm trước, Nguyễn Văn Vĩnh không vô cớ thành kẻ lao tâm khổ tứ trước những đe doạ của lối sống lầm than của người dân. Sự lầm than của họ là rào cản khủng khiếp làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận với đòi hỏi phải động não trước những diễn biến chung quanh cuộc sống hàng ngày của họ. Nguyễn Văn Vĩnh làm tất cả sức mình để mong muốn mỗi người hãy suy nghĩ, hãy liên tưởng…và ông muốn mọi người hãy học cách “Tư duy lô gíc châu Âu” (Cách nói trong các bài diễn thuyết của Nguyễn Văn Vĩnh trong hội Trí Tri ở 47 phố Hàng Quạt, Hà Nội 1892-1945). Cũng từ những năm đầu thế kỷ XX, đặc biệt trong những năm 10, khi ở Việt Nam có tờ nhật báo đầu tiên “Trung Bắc Tân văn” (1915-1941), mỗi lần, khi Nguyễn Văn Vĩnh trinh bày các bài viết của mình trên tờ báo này, ông thường xuyên nhắc đi nhắc lại câu nói như một mệnh đề: “Đồng bào nghĩ sao?”.
Qua những di cảo do Nguyễn Văn Vĩnh để lại, ông hầu như không khi nào trực tiếp nêu ra giải pháp trước những điều ông phê phán, ông coi đó là sự áp đặt cá nhân! Nguyễn Văn Vĩnh luôn nêu sự việc một cách khách quan nhất, thực tế nhất, nhìn từ những góc độ trung thực nhất của một người có lương tâm. Và để lại sự phán quyết, cũng như cách xử lý cho người có trách nhiệm và người đọc.
Tóm lại, để loại dần những tính xấu của mỗi người, để thực lòng với sự tiến bộ của một xã hội, và để thực hiện được ý tưởng của báo Tuổi Trẻ trong việc cổ vũ toàn dân hướng tới việc loại bỏ dần dần những thói hư tật xấu của mỗi người, tôi thiết nghĩ, việc đầu tiên cần làm là: chúng ta hãy động não, hãy dám lên án mọi điều sai trái trong cuộc sống hàng ngày. Chấm dứt cách nghĩ: Thì biết làm thế nào…Chỗ nào cũng thế! Rất có thể, có người sẽ cười thầm trước cách nêu vấn đề của tôi vì, vì chính họ đang suy nghĩ ích kỷ!
Hà Nội, 16.4.2014. Nguyễn Lân Bình.