Trên tờ L’Annam Nouveau đã có tới
hơn 2500 bài báo do Nguyễn Văn Vĩnh viết
Một trong những công bố mới đây nhất của gia tộc Nguyễn Văn Vĩnh là bài thơ du ký “Đi Tây” của ông viết năm 1906, trong chuyến đi Pháp lần đầu tiên. Lúc còn sống, Nguyễn Văn Vĩnh có mối quan hệ mật thiết với nhà văn Vũ Bằng. Thời điểm trước đó, Vũ Bằng lâm vào tình trạng chán nản với nghề viết, đặc biệt là viết báo nhưng khi gặp Nguyễn Văn Vĩnh, nhìn vào thái độ say mê với công việc và sự tận tâm với con chữ không ngừng nghỉ của Vĩnh, Vũ Bằng đã thay đổi.
Nguyễn Văn Vĩnh đã viết 1 tập nhật ký bằng tiếng Pháp trong chuyến đi đầu tiên tới Paris, bắt đầu từ khi tàu rời bến Sài Gòn, Đà Nẵng đến khi cập cảng Marseille, những gì đã và đang xảy ra ở thành phố hoa lệ ánh sáng một cách chi tiết và tỉ mỉ. Tuy nhiên, do sợ những người không biết tiếng Pháp (trong đó có vợ và con) không hiểu hết những tâm tư của mình, ông đã viết một bài thơ dài bằng tiếng Việt để ghi lại cuộc hành trình của mình. Cả tập nhật ký và bài thơ đều do Vũ Bằng cất giữ. Mãi về sau, trong một bài báo đăng trên tờ Trung Bắc Chủ nhật (in ngày 11-6-1944), kỉ niệm 8 năm ngày mất của Nguyễn Văn Vĩnh, Vũ Bằng mới dịch một phần tập nhật ký này và công bố bài thơ tiếng Việt mà Nguyễn Văn Vĩnh viết năm 1906.
Trong bài thơ du ký “Đi tây”, Nguyễn Văn Vĩnh có nói rõ mục đích của mình “sự đời muốn trải một ly gọi là/ Mơ màng qua đất Âu-la/ Ngó coi một ít nào là văn minh”. Bài thơ mà Vũ Bằng công bố có tới 147 câu thơ được viết bằng tiếng Việt (chưa đầy đủ). Trong bài viết, Vũ Bằng có một chút châm chọc sự ngô nghê của câu chữ: “một lối văn quá thực thà, vần điệu dớ dẩn, mà nhiều đoạn tối nghĩa là khác nữa. Ta có cảm tưởng đó là một bài vè của sẩm chợ, một thứ thơ lục bát rẻ tiền”, nhưng cũng chính Vũ Bằng phải lưu ý người đọc đó là năm 1906, tiếng Việt nghèo nàn nhưng vẫn là tiếng Việt.
So với những bài thơ mới đầu tiên được công nhận như “Tình già” (1932) của Phan Khôi thì phải nói Nguyến Văn Vĩnh là người đầu tiên làm thơ bằng chữ quốc ngữ.
Liệu Nguyễn Văn Vĩnh có phải là người làm Thơ Mới đầu tiên ở Việt Nam hay không, vẫn cần thời gian và những đánh giá, thẩm định của các nhà nghiên cứu.
Đỗ Huệ