Vui ra bằng Tết
Đông Dương tạp chí số 35, ngày 15/1/1914
———
Chả còn mấy hôm nữa mà lại được thêm một tuổi, tôi không dám nói dối; lúc tôi còn trẻ con, làm sao mà tôi thích Tết làm vậy! Cứ về độ rầy, thì thật mong đêm mong ngày, tính đốt ngón tay mà đếm từng hôm một. Tôi còn nhớ từ đầu tháng Chạp giở đi, thì việc học hành trẻ-con của tôi, đã xếp bút-nghiên lại một só rồi; được đến hôm 23 là ngày Ông-Táo lên chầu giời, thì cái bụng ước ao của tôi, mười phân đã được một vài, các cậu học-trò trẻ-con ngày nay thích tết thế nào, thì dễ thường ngày xưa tôi cũng thích như thế, mỗi một lần tết, lại lớn thêm ra được một ít.
Cũng vì khao khát sự vui ấy mà ăn tết một hôm thì cái bụng ước-ao chưa được mãn-nguyện, phải ăn tết trong ba hôm; ba hôm cũng chưa được mãn-nguyện, lại phải bảy hôm; bảy hôm cũng chưa được mãn-nguyện, có khi phải một tháng, còn xuân ngày nào thì còn tết ngày ấy, bởi vậy chơi tết cũng gọi là chơi xuân.
Nhưng mà hỏi đến sự chơi xuân thế nào là lý thú? thì mỗi ông nói đi một phách, không ông nào giống ông nào.
Ông thì bảo: chả gì hơn vợ-chồng con-cái, xum họp với nhau, mà uống rượi uống chè, ăn cỗ ăn bàn, nào rượi tây, nào rượi tầu, nào bánh trong, nào bánh lọc, no say rồi thì chùm chăn đi ngủ, ngủ dậy lại ăn, thế là một cái thú tuyệt-trần-đời.
Ông thì bảo: chả gì hơn nằm cạnh bàn đèn thuốc-phiện, pha ấm nước rõ nóng, chè tầu ướp hoa thủy-tiên, hay là chè mạn ướp sen cũng được, một vài đĩa mứt sen-trần, hoặc mứt cam-quất, quí-hồ ngọt dọng mà nở được truyện ra thì thôi, thế là một cái thú cực-phẩm-thần-tiên.
Ông thì bảo: máu-mê hay cờ-bạc, thưởng xuân một vài canh bắt, tài-bản, tổ-tôm, ít-xì, gọi là quân-bài-lá cầu vui, có phải định bóc-lột ai mà sợ, đừng có sóc-đĩa sóc-bát thì chả nên.
Ông thì bảo: nhân-tâm tùy-thích, năm mới phong-bao mở-hàng rồi hát sông-nhà cho nhân-tình, trầu vang tứ-cửa, rượi suốt năm canh, ngồi nói chuyện tri-kỷ; thỉnh-thoảng lại đốt một vài bánh pháo, làm cho rõ mặt sang-trọng tài-hoa, mồng mấy tết, đã chết mệt ở nhà cô-đầu, chị-em ai cũng biết tiếng.
Ông thì bảo: ngày tết giời đừng mưa mà hơi rét thì thú, sang-trọng tại người, có phải sang-trọng tại bộ-cánh đâu, nhưng mà người ta có, đoạn-thâm khuy-vàng, ba-đờ-suy (pardessus), giầy cao cổ, chẳng qua cũng là chiều con mắt nhau mà thôi, trước là để đi chào, đi lễ-tết, sau là để cũng đóng một vai mà chen chân trong đám đình-chùa, ngắm bóng hoa tươi-cười, nghe tiếng chim ríu-rít, mà bình-phẩm nhân-vật: kẻ nọ nhũn, người kia điếm, kẻ ấy chua-đời, người này thiệp-thế, xem cách ăn-mặc cũng có thể biết được trình-độ một thời.
Có ông lại văn-minh quá, bảo rằng: ngày tết chỉ nằm một chỗ mà xem sách là thú hơn cả, hoặc là nhân ngày tết, không có công-việc gì, thì đi săn-bắn để tiêu-khiển và giải trí; những cách chơi xuân lạ đời như vậy, thì trái tính người ta quá, không mấy kẻ theo được.
Còn về các bà thì phần nhiều nói việc đi lễ đi bái, xin năm bảy quẻ thẻ xem các Thánh ngài dậy cho gia-sự cầu-tài, bản-mệnh, của mình trong một năm là ra làm sao; hoặc là hầu cho đủ các bóng, để ngài ban-tài, ban-lộc cho; hay là đi lấy cành đa cành xi, để cầu cho đầu năm chí giữa, nửa năm chí cuối, lúc nào cũng được tốt tài sai lộc.
Cũng có bà thì vui chị vui em, tam cúc năm hào một quân, mã-đen đỏ không tức bằng bộ ba nhỡ nước; bà thì chỉ biết đánh chắn, chờ ba-đầu-tam hay là ba-đầu-lục thì chúa thần chóng ù; bà nào đã văn-minh thì cũng chín-xừng, mười-cụ, bóp-trẻ (nhị-văn), bỡn-chông (ngũ-văn), hay là tháu-cáy, dấm-dường; còn lú lấp, sấp ngửa, thì để phần cho các cô mới nổi.
Kể những cách chơi xuân thì còn lắm thứ, nhưng mà nói tóm lại thì chẳng qua một sự cầu vui là hết cả mỗi người có một cái sở-thích riêng, người thì thích về cái thú này người thì thích về cái thú nọ, mỗi người mỗi thích.
Người ta ai mà chả chơi, ai là chả xuân, nhưng mà cũng phải tính trước nghĩ sau, xem thứ chơi nào có ích, thứ chơi nào không hại; và phải tùy gia-tư tài-lực mình, có ra thì năm bảy chậu trà, một vài lắp thủy-tiên, ba đồng bạc một đôi cúc, đồng mấy bạc một cành đào, cũng không lấy gì làm lạm; nhược bằng không có thì chẳng trà, chẳng thủy-tiên, chẳng cúc, chẳng đào, cũng chẳng ai bắt, có kém xuân mất chút nào đâu; chớ nên chơi miễn-cưỡng mà tết lại thành nút.
Nói cho phải thì không nên chơi quá độ, cũng không nên mua cái vui đắt tiền quá, mà mười phân, hai mươi phân cũng nhắm mắt ký liều, hai mươi mấy tết mới đem bộ-cánh về mà mồng mấy tết đã gửi đi cho sớm, thì cũng khí phiền quá.
Từ khi Nhà-nước cấm không cho ngày tết được mở sòng đánh-bạc, thì dân ta đã nhiều người thoát khỏi cái cảnh khốn-nạn ấy, có ai biết ơn không? hay còn oán Nhà-nước không cho mình được tự-do đổ-bác.
Chẳng còn mấy hôm nữa mà lại được thêm một tuổi!
Nguyễn-Đỗ-Mục