{"id":9986,"date":"2026-08-05T11:04:02","date_gmt":"2026-08-05T04:04:02","guid":{"rendered":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=9986"},"modified":"2026-08-07T07:41:53","modified_gmt":"2026-08-07T00:41:53","slug":"tu-hoc-de-tro-thanh-con-nguoi-cua-lich-su-van-hoa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=9986","title":{"rendered":"T\u1ef0 H\u1eccC \u0110\u1ec2 TR\u1ede TH\u00c0NH CON NG\u01af\u1edcI C\u1ee6A L\u1ecaCH S\u1eec V\u0102N H\u00d3A"},"content":{"rendered":"\n<p>Th\u01b0a c\u00e1c qu\u00fd v\u1ecb v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea1n!<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 nghi\u1ec7p \u0111\u1ed3 x\u1ed9 v\u1ec1 v\u0103n h\u00f3a l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh (1882-1936), ng\u01b0\u1eddi n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi vai tr\u00f2 ti\u00ean phong trong l\u0129nh v\u1ef1c d\u1ecbch v\u0103n h\u1ecdc n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i ra ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef \u1edf Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20, khi ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef c\u00f2n ch\u01b0a tr\u1edf th\u00e0nh ph\u1ed5 th\u00f4ng, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ec7nh danh l\u00e0 k\u1ebb khai sinh n\u1ec1n in \u1ea5n v\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u0103n h\u1ecdc ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef \u1edf \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XX, ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c th\u1ec3 ch\u1ebf ch\u00ednh tr\u1ecb \u1edf Vi\u1ec7t Nam mang \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn n\u1eb7ng n\u1ec1 \u0111\u1ebfn m\u1ee9c \u0111\u1ed1i \u0111\u1ea7u, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n v\u00f4 v\u00e0n trong vi\u1ec7c s\u01b0u t\u1eadp v\u00e0 t\u1ed5ng h\u1ee3p c\u00e1c t\u01b0 li\u1ec7u v\u1ec1 \u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb b\u1ed1n ch\u1ee5c n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c con Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 t\u1eebng kh\u1ed5 t\u00e2m, cay \u0111\u1eafng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng d\u1ecb ngh\u1ecb kh\u00f4ng c\u00f3 c\u01a1 s\u1edf v\u00e0 thi\u1ebfu minh b\u1ea1ch c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ed1i v\u1edbi cha m\u00ecnh, \u0111\u00e3 d\u1ed3n t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eedng kh\u1ea3 n\u0103ng h\u1ea1n h\u1eb9p \u0111\u1ec3 quy\u1ebft t\u00e2m \u0111i t\u00ecm c\u00e1c c\u1ee9 li\u1ec7u \u1edf c\u00e1c trung t\u00e2m l\u01b0u tr\u1eef b\u1eb1ng c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p th\u00f4 s\u01a1 nh\u1ea5t, nh\u01b0ng t\u1ed1n k\u00e9m nh\u1ea5t, v\u1edbi mong mu\u1ed1n ch\u1ee9ng minh nh\u1eefng g\u00ec l\u00e0 th\u1eadt v\u1ec1 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, v\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ec9 d\u00e0nh cho h\u1eadu du\u1ec7 trong gia t\u1ed9c, m\u00e0 c\u00f2n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi c\u00e1c di\u1ec5n ng\u00f4n l\u1ecbch s\u1eed trong qu\u00e1 kh\u1ee9.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, d\u00f9 n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u1ebfn t\u1eadn c\u00f9ng, vi\u1ec7c lan t\u1ecfa v\u00e0 ph\u00e1t huy nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c trong ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng n\u00e0y c\u1ee7a c\u00e1c con h\u1ecdc gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, \u0111\u00e3 b\u1ecb gi\u1edbi h\u1ea1n \u1edf nhi\u1ec1u kh\u00eda c\u1ea1nh, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 c\u1ea3 nh\u1eefng nguy\u00ean nh\u00e2n ch\u1ee7 quan v\u00e0 kh\u00e1ch quan, v\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n n\u00e0o c\u0169ng gi\u1eef vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong h\u01a1n hai ch\u1ee5c n\u0103m k\u1ebf th\u1eeba nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 s\u01b0u t\u1eadp c\u1ee7a c\u00e1c b\u1eadc cha ch\u00fa, \u0111\u1ebfn nay, s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1c c\u1ee9 li\u1ec7u v\u00e0 c\u00e1c d\u1eef li\u1ec7u c\u00f3 c\u01a1 s\u1edf khoa h\u1ecdc ch\u1eafc ch\u1eafn v\u1ec1 con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 t\u1edbi \u00bd do duy\u00ean ph\u1eadn v\u00e0 s\u1ed1 ph\u1eadn c\u1ee7a ch\u00ednh \u0111\u1ec1 \u00e1n \u0111em l\u1ea1i. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1edd s\u1ef1 hi\u1ec3n linh c\u1ee7a c\u00e1c vong h\u1ed3n \u0111\u00e3 khu\u1ea5t, nh\u1edd s\u1ef1 trung th\u1ef1c c\u1ee7a ch\u00ednh c\u00e1c h\u00e0nh vi m\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 h\u00e0nh x\u1eed v\u1edbi \u0111\u1eddi l\u00fac sinh th\u1eddi, v\u00e0 nh\u1edd l\u00f2ng k\u00ednh tr\u1ecdng c\u0169ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi \u0111\u1ed1i v\u1edbi Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ec3 t\u01b0\u1edfng nh\u1edb v\u00e0 hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 con ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t ch\u00fang c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed, nh\u00e2n 90 n\u0103m ng\u00e0y Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh qua \u0111\u1eddi (1936-2026), trang tin chuy\u00ean \u0111\u1ec1 Tannamtu.com, xin gi\u1edbi thi\u1ec7u v\u1edbi c\u00e1c qu\u00fd v\u1ecb v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea1n m\u1ed9t b\u00e0i ph\u1ecfng v\u1ea5n tr\u1ef1c ti\u1ebfp Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh n\u0103m 1935, khi \u00f4ng v\u00e0o d\u1ef1 h\u1ecdp \u0110\u1ea1i \u0110\u1ed3ng H\u1ed9i Kinh t\u1ebf \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng \u1edf S\u00e0i G\u00f2n. B\u00e0i ph\u1ecfng v\u1ea5n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n b\u1edfi nh\u00e0 b\u00e1o ng\u01b0\u1eddi Nam b\u1ed9 c\u00f3 b\u00fat danh \u00d4n \u0110\u00ecnh, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng tr\u00ean TU\u1ea6N B\u00c1O T\u00c2N V\u0102N S\u00e0i g\u00f2n ng\u00e0y 4\/4\/1936. <\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u00e2n tr\u1ecdng!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;M\u1ed8T G\u01af\u01a0NG T\u1ef0 H\u1eccC<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><em>(Tu\u1ea7n b\u00e1o T\u00e2n V\u0103n S\u00e0i G\u00f2n ng\u00e0y 4\/4\/1936).<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t bu\u1ed5i chi\u1ec1u v\u1ec1 m\u00f9a \u0110\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i \u1edf S\u00e0i-Th\u00e0nh b\u1eefa \u0111\u00f3, t\u00f4i c\u00f2n nh\u1edb, t\u1ea5m m\u00e0n t\u1ed1i tuy \u0111\u00e3 ph\u1ee7 k\u00edn m\u1eb7t \u0111\u1ea5t m\u00e0 tr\u1eddi v\u1eabn c\u00f2n n\u00f3ng b\u1ee9c, nh\u01b0 v\u00e0o bu\u1ed5i tr\u01b0a ng\u00e0y H\u1ea1 v\u1eady.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u1eefa l\u00fac m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb c\u00e1i kh\u00f4ng kh\u00ed nung n\u1ea5u v\u00e0 n\u1eb7ng n\u1ec1 \u1edf trong nh\u00e0 n\u00f3 xua \u0111u\u1ed5i ra l\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1edd s\u00f4ng h\u1ee9ng gi\u00f3, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc b\u0103ng ba m\u1ed9t c\u0103n ph\u00f2ng s\u1ea1ch s\u1ebd, r\u1ed9ng r\u00e3i \u1edf t\u1ea7ng th\u1ee9 nh\u1ea5t c\u00e1i kh\u00e1ch s\u1ea1n \u0111\u1ed3-x\u1ed9, nguy-nga ng\u00f3 th\u1eb3ng qua s\u1edf xe-l\u1eeda Saigon \u2013 kh\u00e1ch-s\u1ea1n \u0110\u1ea1i-Nam \u2013 m\u1ed9t \u00f4ng gi\u00e0 qu\u1eafc th\u01b0\u1edbc, tr\u00e1ng-ki\u1ec7n v\u00e0 \u0111\u1ea7u t\u00f3c \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec3m mai nh\u01b0 nhu\u1ed1m m\u00e0u \u201cti\u00eau mu\u1ed1i\u201d \u0111ang ng\u1ed3i tr\u1ea7m ng\u00e2m ngh\u0129 ng\u1ee3i: \u00f4ng Nguy\u1ec5n-v\u0103n- V\u0129nh ch\u1ee7-nhi\u1ec7m b\u00e1o \u201cAn-nam Nouveau\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ti\u00ean-sanh v\u00f4 Nam \u0111\u1ec3 d\u1ef1 \u0110\u1ea1i-h\u1ed9i-ngh\u1ecb nh\u00f3m \u1edf ph\u00f2ng Th\u01b0\u01a1ng-m\u00e3i Saigon.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng b\u1eefa m\u00e0 t\u00f4i t\u1edbi th\u0103m ti\u00ean-sanh, H\u1ed9i-ngh\u1ecb \u0111\u00e3 b\u1ebf m\u1ea1c t\u1eeb m\u1ea5y ng\u00e0y r\u1ed3i. T\u00f4i l\u1ea1i c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c tin th\u00eam r\u1eb1ng Nguy\u1ec5n ti\u00ean-sanh c\u0169ng s\u1eafp c\u00e1o bi\u1ec7t S\u00e0i-th\u00e0nh \u0111\u1ec3 tr\u1edf ra B\u1eafc.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1edfi v\u1eady, khi b\u01b0\u1edbc t\u1edbi c\u1eefa kh\u00e1ch-s\u1ea1n, ng\u00f3 th\u1ea5y b\u00f3ng ti\u00ean-sanh \u1edf tr\u01b0\u1edbc h\u00e0ng ba, t\u00f4i li\u1ec1n l\u1eadt \u0111\u1eadt \u0111i th\u1eb3ng l\u00ean ph\u00f2ng tr\u1ecd c\u1ee7a ti\u00ean-sanh ngay.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00fac b\u01b0\u1edbc v\u00f4 ph\u00f2ng th\u1ea5y \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c v\u00e0 qu\u1ea7n \u00e1o c\u1ee7a ti\u00ean-sanh n\u1eb1m ng\u1ed5n ngang tr\u00ean b\u1ed9 v\u00e1n g\u1ed7, nh\u01b0 c\u00f3 \u00fd nh\u01b0 tr\u00f4ng \u0111\u1ee3i ch\u1ee7 nh\u01a1n \u0111\u1ed9ng v\u00f4 ngh\u0129 trong m\u1ea5y chi\u1ebfc va-ly l\u1edbn, t\u00f4i b\u00e8n l\u1ea5y vi\u1ec7c \u0111\u1edfm \u0111\u1ea7u cho c\u00e2u chuy\u1ec7n:<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u201cT\u00f4i coi ch\u1eebng nh\u01b0 ti\u00ean-sanh s\u1eeda so\u1ea1n \u0111\u1ec3 tr\u1edf v\u1ec1 B\u1eafc th\u00ec ph\u1ea3i, nh\u01b0ng t\u00f4i thi\u1ec3n-ngh\u0129 kh\u00f4ng m\u1ea5y khi ti\u00ean-sanh c\u00f3 d\u1ecbp r\u1ea3nh rang c\u1ea5t m\u00ecnh v\u00f4 Nam th\u00ec nh\u1eefng d\u1ecbp n\u1ea7y, ti\u00ean-sanh n\u00ean \u1edf l\u1ea1i th\u00eam \u00edt ng\u00e0y \u0111i ch\u01a1i L\u1ee5c-t\u1ec9nh (ch\u1ed7 c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 m\u1ebfn kh\u00e1ch), cho \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft c\u00e1i t\u00ecnh-h\u00ecnh sanh-ho\u1ea1t v\u00e0 tr\u00ecnh-\u0111\u1ed9 d\u00e2n tr\u00ed \u1edf Nam-Ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea7n \u0111\u00e2y thay \u0111\u1ed5i ra th\u1ebf n\u00e0o?\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>\u201cC\u00f3, ti\u00ean-sanh \u0111\u00e1p, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 khi m\u1edbi v\u00f4 \u0111\u00e2y t\u00f4i c\u00f3 ngh\u0129 t\u1edbi tr\u01b0\u1edbc nh\u1ee9t v\u00e0 hi\u1ec7n \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u00e0m r\u1ed3i. V\u00ec c\u00f3 \u0111em xe h\u01a1i ri\u00eang theo, sau khi H\u1ed9i Ngh\u1ecb b\u1ebf m\u1ea1c, ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e1ch h\u01a1n tu\u1ea7n nay, t\u00f4i c\u00f3 \u0111i ch\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y t\u1ec9nh nh\u01b0&nbsp; H\u00e0-Ti\u00ean, Long-Xuy\u00ean, Sa-Dec, My-tho\u2026<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2n d\u1ecbp \u0111\u00f3, t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103m vi\u1ebfng m\u1ea5y b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng-ch\u00ed c\u1ee7 nh\u01b0 \u00f4ng V\u00f5-Ho\u00e0nh \u1edf Sa-Dec v\u00e0 \u00f4ng su\u00f4i-gia v\u1edbi t\u00f4i \u1edf Long-Xuy\u00ean. Khi qua Sa-Dec t\u00f4i \u0111\u1ecbnh \u0111i c\u1ea3 B\u1ebfn-Tre n\u1eefa, v\u00ec \u1edf B\u1ebfn-Tre t\u00f4i c\u0169ng c\u00f3 \u00f4ng b\u1ea1n \u0111\u01b0\u01a1ng ng\u1ee5 \u1edf \u0111\u00f3, \u00f4ng Nguy\u1ec5n Quy\u1ec1n, nguy\u00ean ch\u01b0\u1edfng gi\u00e1o \u0110\u00f4ng-kinh ngh\u0129a th\u1ee5c. Nh\u01b0ng b\u1edfi kh\u00f4ng ti\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng n\u00ean sau khi \u1edf nh\u00e0 \u00f4ng V\u00f5 ra t\u00f4i v\u1ec1 th\u1eb3ng Saigon. T\u00f4i c\u0169ng m\u1edbi t\u1edbi \u0111\u00e2y h\u1ed3i h\u00f4m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u201cN\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u chi tr\u1edf ng\u1ea1i, t\u00f4i r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m may m\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u00ean-sanh cho bi\u1ebft s\u01a1 c\u00e1i quan ni\u1ec7m c\u1ee7a ti\u00ean-sanh v\u1ec1 nh\u01a1n v\u1eadt \u1edf x\u1ee9 n\u1ea7y?\u201d<\/li>\n\n\n\n<li>\u201cKhi \u1edf Saigon, c\u0169ng nh\u01b0 khi \u0111i ch\u01a1i L\u1ee5c-T\u1ec9nh, tuy ch\u1ec9 \u1edf m\u1ed7i n\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edt ng\u00e0y m\u1eb7c d\u1ea7u, t\u00f4i c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p g\u1ee1 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u00f4ng \u0111\u1ed3ng b\u00e0o trong n\u1ea7y. Theo nh\u01b0 s\u1ef1 th\u1ea5y ri\u00eang c\u1ee7a t\u00f4i, anh em \u1edf L\u1ee5c-Ch\u00e2u v\u1eabn c\u00f2n b\u1ea3o th\u1ee7 nh\u1eefng l\u1ec5 nghi v\u00e0 phong-t\u1ee5c x\u01b0a. Ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn c\u00f2n gi\u1eef c\u00e1i v\u1ebb thu\u1ea7n ph\u00e1c v\u00e0 ch\u01a1n th\u1eadt l\u1eafm. S\u1ef1 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c ch\u00e2n th\u00e0nh ch\u01b0a h\u1ec1 l\u00e0m lay chuy\u1ec3n c\u00e1i \u0111\u1eddi sanh-ho\u1ea1t \u00eam \u0111\u1ec1m c\u1ee7a \u0111\u1ed3ng-b\u00e0o ta\u201d.<\/li>\n\n\n\n<li>\u201cNh\u01b0ng \u1edf nh\u1eefng ch\u1ed1n \u0111\u00f4-h\u1ed9i nh\u01b0 Saigon l\u00e0 ch\u1ed1n t\u1ee5 h\u1ed9i c\u1ee7a c\u00e1c s\u1eafc d\u00e2n (ville conmopollite), c\u00e1i t\u00e2m-t\u00e1nh, c\u00e1i ch\u00ed-h\u01b0\u1edbng c\u00f9ng s\u1ef1 c\u1eed \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ta l\u1ea1i kh\u00e1c. T\u1eeb \u0111i \u0111\u1ee9ng, \u0103n n\u00f3i cho t\u1edbi suy ngh\u0129, ng\u01b0\u1eddi ta c\u1ed1 \u00fd \u2018ch\u00e9p\u2019 theo ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y. H\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ti\u00eau-bi\u1ec3u v\u1ec1 d\u01b0-lu\u1eadn v\u00e0 ch\u00e1nh-tr\u1ecb cho qu\u1ea7n-ch\u00fang m\u00e0 \u00f4ng c\u0169ng nh\u01b0 t\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1ea5y \u0111\u00f3 l\u1ea1i c\u00e0ng \u2018t\u00f9y d\u01b0\u2019 h\u01a1n ai h\u1ebft. H\u1ecd c\u00f3 h\u1ecdc r\u1ed9ng, t\u00e0i cao, c\u00e1i \u0111\u1ee7 ch\u00fang ta ph\u1ea3i nh\u1eadn nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u01b0ng t\u00e0i \u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u00e0i s\u00e1ng t\u1ea1o, m\u00e0 l\u00e0 t\u00e0i b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u00e1i h\u1ecdc \u1ea5y tuy c\u00f3 th\u1eeba b\u1ec1 r\u1ed9ng m\u00e0 thi\u1ebfu b\u1ec1 s\u00e2u\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>N\u00f3i t\u1edbi \u0111\u00e2y, ti\u00ean-sanh ng\u1eebng l\u1ea1i v\u00e0 s\u1ebb nho\u1ebbn mi\u1ec7ng c\u01b0\u1eddi, c\u01b0\u1eddi m\u1ed9t c\u00e1ch k\u00edn \u0111\u00e1o, nh\u01b0 \u0111i\u1ec3m xuy\u1ebft th\u00eam cho b\u1ee9c tranh ph\u00e1c h\u1ecda nh\u01a1n v\u1eadt tr\u00ean n\u1ea7y.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u1ed3i ch\u1eb3ng \u0111\u1ee3i cho t\u00f4i h\u1ecfi ti\u1ebfp, ti\u00ean-sanh \u0111\u00e3 quay ra \u0111\u00e0m \u0111\u1ea1o v\u00e0 b\u00ecnh-lu\u1eadn v\u1edbi t\u00f4i v\u1ec1 nh\u1eefng vi\u1ec7c xa g\u1ea7n, m\u1ea5t g\u1ea7n m\u1ed9t ti\u1ebfng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau c\u00e2u chuy\u1ec7n ri\u00eang, th\u1ea5y ti\u00ean-sanh c\u00f3 v\u1ebb gi\u1ea3n-d\u1ecb, th\u00e0nh thi\u1ec7t v\u00e0 quang-c\u1ed1 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p tr\u1ebb, t\u00f4i b\u00e8n n\u00e0y c\u00e1i \u00fd-ki\u1ebfn mu\u1ed1n nh\u01a1n d\u1ecbp n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u00ean-sanh cho bi\u1ebft v\u1ec1 c\u00e1i s\u1ef1 nghi\u1ec7p h\u1ecdc-v\u1ea5n c\u1ee7a ti\u00ean-sanh.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea1i sao t\u00f4i l\u1ea1i c\u00f3 mong mu\u1ed1n \u0111\u00f3? \u2013 B\u1edfi t\u00f4i t\u1ef1 ngh\u0129 \u0111em thu\u1eadt l\u1ea1i vi\u1ec7c m\u00e0 ti\u00ean-sanh \u0111\u00e3 t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i v\u1ed1n l\u1edbn v\u1ec1 tinh-th\u1ea7n b\u1eb1ng s\u1ef1 h\u1ecdc l\u1ea5y, bi\u1ebft \u0111\u00e2u ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111em treo cao m\u1ed9t b\u00f3 \u0111u\u1ed1c \u0111\u1eb7ng r\u1ecdi s\u00e1ng \u0111\u01b0\u1eddng cho k\u1ebb hi\u1ebfu h\u1ecdc noi theo.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngh\u0129 v\u1eady r\u1ed3i, t\u00f4i m\u1edbi \u0111\u00e0nh b\u1ea1o c\u1ea5t ti\u1ebfng h\u1ecfi ti\u00ean-sanh:<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u201cTheo nh\u01b0 ch\u1ed7 bi\u1ebft v\u00e0 th\u1ea5y c\u1ee7a t\u00f4i, ti\u00ean-sanh ch\u1ec9 nh\u1edd \u1edf s\u1ef1 t\u1ef1 h\u1ecdc m\u00e0 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i h\u1ecdc cao si\u00eau nh\u01b0 ng\u00e0y nay, b\u1edfi v\u1eady t\u00f4i mong ti\u00ean-sanh cho bi\u1ebft qua c\u00f4ng-tr\u00ecnh t\u1ef1-h\u1ecdc m\u00e0 ti\u00ean-sanh \u0111\u00e3 m\u1ea5t \u0111\u00e0 c\u00f4ng \u0111eo \u0111u\u1ed5i?\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>V\u1ed1n t\u00e1nh khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng v\u00e0 gh\u00e9t s\u1ef1 qu\u1ea3ng c\u00e1o, l\u1ea1i nh\u01b0 ch\u1eb3ng mu\u1ed1n ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng c\u00e1i h\u1ecdc c\u1ee7a m\u00ecnh cho ai hay, Nguy\u1ec5n Ti\u00ean-sinh \u0111\u00e1p c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a t\u00f4i tr\u01b0\u1edbc nh\u1ee9t b\u1eb1ng s\u1ef1 nh\u00fan vai v\u00e0 c\u01b0\u1eddi. Nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd v\u00ec c\u00e1i l\u00f2ng ch\u01a1n-th\u00e0nh c\u1ee7a kh\u00e1ch, sau m\u1ed9t ph\u00fat do d\u1ef1, ti\u00ean-sanh \u0111\u00e3 vui v\u1ebb v\u00e0 \u00f4n t\u1ed3n thu\u1eadt chuy\u1ec7n m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u1eadm r\u00e3i:<\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>\u201cC\u00e1i \u0111\u1eddi h\u1ecdc c\u1ee7a t\u00f4i? N\u1ebfu n\u00f3i k\u1ef9 th\u00ec n\u00f3 d\u00e0i l\u1eafm. T\u00f4i xin ph\u00e9p \u00f4ng n\u00f3i s\u01a1 v\u1ec1 nh\u1eefng ch\u1ed7 thi\u1ebft y\u1ebfu th\u00f4i.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>\u201cT\u00f4i \u0111i h\u1ecdc s\u1edbm l\u1eafm. n\u0103m 1892 khi m\u1edbi c\u00f3 10 tu\u1ed5i, t\u00f4i \u0111\u00e3 thi \u0111\u1eadu ra tr\u01b0\u1eddng Th\u00f4ng-ng\u00f4n (Coll\u00e9ge des Interpr\u00e8tes) nh\u01b0ng khi \u0111\u00f3 c\u00f2n nh\u1ecf tu\u1ed5i qu\u00e1 th\u00e0nh ra nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng l\u01b0u l\u1ea1i h\u1ecdc th\u00eam \u0111\u1ebfn n\u0103m 14 tu\u1ed5i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c ra. T\u00f4i nh\u1edb khi thi ra tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1eadu s\u1ed1 1. Tr\u01b0\u1eddng Th\u00f4ng ng\u00f4n h\u1ed3i \u0111\u00f3 h\u00f3a th\u00e2n ra tr\u01b0\u1eddng B\u01b0\u1edfi (Coll\u00e9ge du Protectorat) ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng s\u1ef1 khi \u0111\u00f3 so v\u1edbi b\u00e2y gi\u1edd kh\u00e1c nhau xa. V\u1ec1 to\u00e1n h\u1ecdc, v\u1ec1 \u0111\u1ecba-d\u01b0, v\u1ec1 s\u1eed-h\u1ecdc v\u00e0 khoa-h\u1ecdc, ng\u01b0\u1eddi ta d\u1ea1y \u00edt l\u1eafm. Trong m\u1ea5y n\u0103m theo h\u1ecdc \u1edf tr\u01b0\u1eddng, ch\u00fang t\u00f4i ch\u0129 \u0111\u1ec3 th\u00ec gi\u1edd chuy\u00ean t\u1eadp ph\u00e1p v\u0103n th\u00f4i. V\u00ec \u0111\u00f3, v\u1ec1 l\u1edbp tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t th\u00e2n \u1edf tr\u01b0\u1eddng Th\u00f4ng ng\u00f4n ra vi\u1ebft Ph\u00e1p v\u0103n th\u01b0\u1eddng l\u00e0 kh\u00e1 c\u00e3, n\u1ebfu ch\u1eb3ng \u0111\u01b0\u1ee3c hay n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng tuy d\u1ea1y v\u1ec1 khoa-h\u1ecdc, s\u1eed-h\u1ecdc s\u01a1 s\u00e0i m\u1eb7c l\u00f2ng, nh\u01b0ng v\u00ec c\u00e1i ch\u00ed h\u00e1o-h\u1ecdc, ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu k\u00e9m c\u00f5i v\u1ec1 m\u1ea5y m\u00f4n \u0111\u00f3. Ngo\u00e0i nh\u1eefng s\u00e1ch m\u01b0\u1ee3n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang t\u00f4i l\u1ea1i g\u1eedi qua b\u00ean Ph\u00e1p mua n\u1eefa \u0111\u1ec3 h\u1ecdc th\u00eam, \u0111\u1ec3 b\u1ed5-c\u1ee9u nh\u1eefng ch\u1ed7 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n c\u1ee7a m\u00ecnh. Nh\u1edd \u1edf s\u1ef1 h\u1ecdc l\u1ea5y \u0111\u00f3, v\u1ec1 khoa-h\u1ecdc c\u0169ng nh\u01b0 v\u1ec1 v\u0103n h\u1ecdc, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ec1u th\u00f4ng t\u1ecf c\u1ea3, l\u1ea1i d\u1ec5 nh\u01b0 v\u1ec1 v\u0103n-h\u1ecdc-s\u1eed c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p, ch\u00fang t\u00f4i h\u1ea7u h\u1ebft thu\u1ed9c l\u00f2ng nh\u1eefng \u00e1ng v\u0103n ki\u1ec7t-t\u00e1c c\u1ee7a c\u00e1c danh s\u0129 t\u1eeb th\u1ebf-k\u1ef7 th\u1ee9 17 \u0111\u00ean th\u1ebf-ky 19. V\u1ec1 to\u00e1n-h\u1ecdc c\u0169ng v\u1eady, ngay \u1edf c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng trung-h\u1ecdc b\u00e2y gi\u1edd, ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ec9 d\u1ea1y c\u00f3 s\u01a1-\u0111\u1eb3ng to\u00e1n-h\u1ecdc (mathematique en elementaires) m\u00e0 khi tr\u01b0\u1edbc, ch\u00fang t\u00f4i l\u1ea1i bi\u1ebft c\u1ea3 Cao-\u0111\u1eb3ng to\u00e1n-h\u1ecdc (math.sup\u00e9rieures).<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 h\u1ecdc d\u1ea1y \u1edf tr\u01b0\u1eddng Th\u00f4ng-ng\u00f4n h\u1ed3i tr\u01b0\u1edbc tuy v\u1eabn mang ti\u1ebfng l\u00e0 thua k\u00e9m \u1edf c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng cao-\u0111\u1eb3ng ti\u1ec3u-h\u1ecdc (primaire superieu) ng\u00e0y nay xa, nh\u01b0ng t\u00f4i d\u00e1m n\u00f3i r\u1eb1ng tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 h\u1ecdc v\u1ea5n c\u1ee7a h\u1ecdc tr\u00f2 khi \u0111\u00f3 c\u00f2n cao h\u01a1n nh\u1eefng h\u1ecdc tr\u00f2 thi \u0111\u1eadu v\u0103n-b\u1eb1ng t\u00fa-t\u00e0i b\u00e2y gi\u1edd.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cT\u00f4i d\u00e1m l\u00e0m s\u1ef1 so s\u00e1nh th\u1ebf \u1ea5y l\u00e0 v\u00ec ch\u00ednh t\u00f4i c\u00f3 m\u1ea5y \u0111\u1ee9a con, \u0111\u1ee9a thi \u0111\u1eadu t\u00fa t\u00e0i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ee9a thi \u0111\u1eadu t\u00fa-t\u00e0i khoa-h\u1ecdc, nh\u01b0ng xem ra s\u1ef1 bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang c\u00f2n thua xa s\u1ef1 bi\u1ebft c\u1ee7a l\u1edbp ch\u00fang t\u00f4i v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cCh\u00fang t\u00f4i l\u1ea1i c\u00f2n v\u00ec m\u1ed9t c\u00e1i nguy\u00ean-nh\u00e2n \u2013 hay n\u00f3i ch\u00f3 \u0111\u00fang c\u00e1i \u0111\u1ed9ng-l\u1ef1c \u2013 sau n\u00e0y n\u00f3 l\u00e0m cho s\u1ef1 h\u1ecdc kh\u00e1 th\u00eam n\u1eefa: h\u1ed3i t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i ra l\u00e0m th\u00f4ng-ng\u00f4n \u1edf s\u1edf \u0110\u1ed1c-l\u00fd Haiphong, n\u0103m 1897. H\u1ed9i Tr\u00ed Tri (t\u1ee9c nh\u01b0 h\u1ed9i Khuy\u1ebfn-h\u1ecdc \u1edf Nam-k\u1ef3) t\u1ea1i ch\u00e2u-th\u00e0nh n\u1ea7y c\u00f3 m\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00e1c ty, c\u00e1c s\u1edf m\u00e0 c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 h\u1ecdc gi\u1ecfi \u0111\u1ebfn nh\u00e0 H\u1ed9i d\u1ea1y d\u00f9m. T\u00f4i c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea7y gi\u00e1o \u1edf tr\u01b0\u1eddng Tr\u00ed Tri, \u0111\u00e2u khi \u0111\u00f3 t\u00f4i c\u00f2n nh\u1ecf tu\u1ed5i.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTrong khi d\u1ea1y h\u1ecdc, nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng \u1ee7y cho ai chuy\u00ean gi\u1ea3ng m\u1ed9t khoa n\u00e0o. H\u1ec5 ai g\u1eb7p khoa n\u00e0o ph\u1ea3i d\u1ea1y khoa \u1ea5y. B\u1edfi v\u1eady, th\u1ea5y thi\u1ebfu s\u00f3t v\u1ec1 m\u1ed9t m\u1eb7t n\u00e0o, th\u1ea7y gi\u00e1o ph\u1ea3i t\u1ef1 h\u1ecdc th\u00eam t\u1ee9c th\u00ec. Ch\u00fang t\u00f4i th\u01b0\u1eddng c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i quan-ni\u1ec7m chung: khi n\u00e0o th\u1ea5y thua, k\u00e9m m\u1ed9t b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng-s\u1ef1 n\u00e0o kh\u00e1c m\u00f4n g\u00ec, ch\u00fang t\u00f4i nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t nh\u1ee5c l\u1edbn v\u00e0 l\u1ea5y l\u00e0m ph\u1eabn u\u1ea5t v\u00f4 c\u00f9ng!<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u1ea4y! C\u00e1i h\u1ecdc-tr\u00e0o v\u00e0 c\u00e1ch t\u1ef1 h\u1ecdc c\u1ee7a l\u1edbp ch\u00fang t\u00f4i khi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea1i-kh\u00e1i l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf. Nh\u01b0ng n\u00f3i cho \u0111\u00fang ra, ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng ch\u1eb3ng theo m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0o c\u1ea3, nh\u01b0ng ch\u1ec9 v\u00ec khao kh\u00e1t ham bi\u1ebft, ham h\u1ecdc, r\u1ed3i h\u1ec5 v\u1edb \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ch l\u00e0 c\u00fai \u0111\u1ea7u m\u00e0 \u0111\u1ecdc, m\u00e0 h\u1ecdc, n\u00ean chi m\u1edbi c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edb tri th\u1ee9c nh\u01b0 ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cC\u00e1ch h\u1ecdc nh\u01b0 v\u1eady tuy kh\u00f4ng c\u00f3 quy c\u0169 v\u00e0 ch\u1eb3ng kh\u1ecfi hao t\u1ed1n c\u00f4ng phu v\u00e0 nh\u1ee9t l\u00e0 ng\u00e0y gi\u1edd n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ecdc kh\u00f4ng c\u00f3 \u00f3c x\u00e9t \u0111o\u00e1n v\u00e0 \u00fd-th\u1ee9c, nh\u01b0ng n\u00f3 c\u00f3 l\u1ee3i l\u1eafm, v\u00ec trong s\u1ef1 h\u1ecdc ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2y, c\u00e1c khoa h\u1ecdc c\u00f3 c\u00e1i t\u01b0\u01a1ng-quan m\u1eadt-thi\u1ebft v\u1edbi nhau, n\u1ebfu c\u00f3 h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 th\u00ec s\u1ef1 h\u1ecdc m\u1edbi kh\u1ea5u-tri\u1ec7t. Ng\u00e0y nay ng\u01b0\u1eddi ta b\u1eaft bu\u1ed9c h\u1ecdc-sanh tr\u01b0\u1edbc khi v\u00f4 c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng Cao-\u0111\u1eb3ng ph\u1ea3i c\u00f3 b\u1eb1ng t\u00fa-t\u00e0i, ch\u00ednh l\u00e0 v\u00ec l\u1ebd \u0111\u00f3, b\u1edfi c\u00f3 h\u1ecdc t\u1edbi b\u1eadc t\u00fa-t\u00e0i, ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2 m\u1edbi c\u00f3 \u0111\u1ee7 ki\u1ebfn-th\u1ee9c ph\u1ed5-th\u00f4ng \u0111\u1eb7ng theo \u0111u\u1ed5i s\u1ef1 h\u1ecdc \u1edf c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng cao h\u01a1n.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNh\u01b0ng ti\u1ec1n-\u0111\u1ed3 h\u1ecdc-nghi\u1ec7p c\u1ee7a t\u00f4i t\u1edbi \u0111\u00e2y ch\u01b0a ph\u1ea3i \u0111\u1ee7 ch\u1ea5m c\u00e1i d\u1ea5u sau ch\u00f3t. L\u00fac l\u00e0m vi\u1ec7c v\u00e0 d\u1ea1y h\u1ecdc \u1edf H\u1ea3i-C\u1ea3ng, t\u00f4i c\u00f3 c\u00e1i duy\u00ean may m\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng Ch\u00faa S\u00f4ng Nguy\u1ec5n-h\u1eefu-Thu \u2013 \u00f4ng n\u1ea7y c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u t\u1ea7u ch\u1ea1y nh\u01b0 \u00f4ng B\u1ea1ch-Th\u00e1i-B\u01b0\u1edfi tri ng\u1ed9 v\u1ec1 h\u00e0n t\u00e0i (ko r\u00f5 t\u1eeb n\u00e0y\/bt). \u00d4ng Thu thi\u1ec7t l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi h\u00e0o-hi\u1ec7p v\u00e0 c\u00f3 d\u1ea1 ch\u01a1n-th\u00e0nh khuy\u1ebfn kh\u00edch thanh ni\u00ean c\u1ea7u h\u1ecdc. Th\u1ea5y t\u00f4i h\u1ecdc \u0111\u00e3 kh\u00e1 m\u00e0 l\u1ea1i th\u00f4ng-minh hi\u1ebfu h\u1ecdc, \u00f4ng h\u1ebft s\u1ee9c khuy\u00ean t\u00f4i n\u00ean qua Ph\u00e1p m\u00e0 h\u1ecdc th\u00eam v\u00e0 c\u00f3 h\u1ee9a s\u1ebd gi\u00fap t\u00f4i h\u1ecdc ph\u00ed, n\u1ebfu t\u00f4i c\u00f3 \u0111\u1ee7 t\u00e0i, \u0111\u1ee7 s\u1ee9c m\u00e0 \u0111i theo s\u1ef1 h\u1ecdc cho \u0111\u1ebfn c\u00f9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ede tr\u01b0\u1edbc c\u0169ng nh\u01b0 nay, v\u1ec1 m\u1eb7t ch\u00e1nh tr\u1ecb, t\u00f4i ch\u1eb3ng ng\u1ea7n ng\u1ea1i g\u00ec m\u00e0 n\u00f3i thi\u1ec7t v\u1edbi \u00f4ng r\u1eb1ng \u2013 tuy t\u00f4i v\u1edbi \u00f4ng Thu, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t quan-ni\u1ec7m ri\u00eang hay n\u00f3i cho thi\u1ec7t ra, c\u00f3 khi hai b\u00ean c\u00f2n ngh\u1ecbch v\u1edbi nhau nh\u01b0 k\u1ebb \u0111\u1ee9ng \u1edf \u0111\u1ea7u n\u00e0y v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u1edf \u0111\u1ea7u kia \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c-k\u00ednh n\u1eefa, nh\u01b0ng ri\u00eang v\u1edbi s\u1ef1 th\u00e0nh t\u00e2m tr\u1ee3-c\u1ea5p cho b\u1ecdn tr\u00f2 ham h\u1ecdc th\u00ec, \u0111\u1ebfn nay, \u00f4ng Thu d\u1eabu l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi thi\u00ean-c\u1ed5 r\u1ed3i m\u1eb7c l\u00f2ng, t\u00f4i v\u1eabn nh\u1eadn ra n\u01b0\u1edbc ta v\u1eabn \u00edt c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0u l\u00f2ng ngh\u0129a hi\u1ec7p, v\u00e0 s\u1ed1t s\u1eafn v\u1edbi vi\u1ec7c \u0111\u00e0o-t\u1ea1o nh\u01a1n t\u00e0i nh\u01b0 \u00f4ng v\u1eady.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cV\u1ed1n t\u00e1nh ham h\u1ecdc v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi h\u1ee9a gi\u00fap, l\u1ea1i nh\u01a1n d\u1ecbp n\u0103m 1906, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed v\u00f4 ph\u00e1i-b\u1ed9 \u0111i d\u1ef1 cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u-x\u1ea3o Marseille, t\u00f4i b\u00e8n l\u1ee3i d\u1ee5ng ngay d\u1ecbp \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 qua Ph\u00e1p h\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00fac \u1edf Paris, t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111i h\u1ecdc thi v\u00f4 tr\u01b0\u1eddng Cao-\u0111\u1eb3ng S\u01b0-ph\u1ea1m (\u00c9cole normale sup\u00e9 rieure), tr\u01b0\u1eddng m\u00e0 c\u1eadu Ph\u1ea1m-duy-Khi\u00eam \u0111\u00e3 theo h\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1eb3ng nh\u1eefng t\u00f4i mu\u1ed1n thi v\u00f4 h\u1ecdc tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edbi th\u1ecfa ch\u00ed nguy\u1ec7n m\u00e0 ch\u00ednh \u00f4ng Thu b\u00ecnh sanh c\u0169ng c\u00f3 nu\u00f4i c\u00e1i mong \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00f3 th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t-Nam v\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1eddng n\u1ea7y. N\u1ebfu \u00f4ng c\u00f2n s\u1ed1ng \u0111\u1ebfn nay v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y tr\u01b0\u1eddng cao nh\u1ee9t c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p \u0111\u00e3 ghi t\u00ean hai ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t-Nam l\u00e0 c\u1eadu Khi\u00eam v\u1ec1 v\u0103n khoa, v\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u1eefa \u2013 m\u00e0 t\u00f4i qu\u00ean l\u1eefng m\u1ea5t t\u00ean \u2013 v\u1ec1 khoa h\u1ecdc th\u00ec thi\u1ebft t\u01b0\u1edfng \u0111\u1eddi \u00f4ng kh\u00f4ng c\u00f2n l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m vui m\u1eebng cho b\u1eb1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNh\u01b0ng r\u1ee7i ro thay! T\u00f4i \u0111ang s\u1eefa so\u1ea1n vi\u1ec7c thi v\u00f4 tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 theo \u0111\u00f2i h\u1ecdc t\u1eadp ch\u01b0a \u0111\u1eb7ng m\u1ed9t n\u0103m th\u00ec \u1edf nh\u00e0, b\u00e0 th\u00e2n (sinh) t\u00f4i b\u1edfi (m\u1edbi) sinh h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 m\u1ed7i m\u00ecnh t\u00f4i l\u00e0 trai, ng\u00e0y n\u00e0o c\u0169ng t\u1edbi nh\u00e0 \u00f4ng Thu n\u1eb1m v\u1ea1 v\u00e0 m\u1ed9t hai bu\u1ed9c \u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o k\u00eau \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4i v\u1ec1!<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u01b0\u01a1ng \u1edf Paris nh\u01b0 c\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p n\u01b0\u1edbc, t\u00f4i tuy th\u1ecfa c\u00e1i v\u1eaby v\u00f9ng trong bi\u1ec3n h\u1ecdc, nh\u01b0ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u1ea3nh m\u1eb9 gi\u00e0 tr\u00f4ng con, t\u00f4i kh\u00f4ng c\u1ea7m l\u00f2ng \u1edf y\u00ean theo h\u1ecdc, n\u00ean qua n\u0103m 1907, t\u00f4i \u0111\u00e0nh ph\u1ea3i t\u1eeb gi\u00e3 s\u1ef1 h\u1ecdc m\u00e0 \u0111\u00e1p t\u00e0u v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cD\u1ea7u kh\u00f4ng t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ed nguy\u1ec7n m\u1eb7c l\u00f2ng, c\u00e1i c\u01a1-h\u1ed9i qua Ph\u00e1p l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ee9t \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 khi\u1ebfn cho t\u00f4i h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam ch\u1eb3ng \u00edt v\u00e0 h\u01a1n n\u1eefa, s\u00e1ng m\u1eaft ra c\u0169ng nhi\u1ec1u. Thi\u1ec7t v\u1eady, nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00f3 r\u1ed9ng th\u1ea5y xa, nh\u1ea5t l\u00e0 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1o b\u00ean \u0111\u00f3, t\u00f4i m\u1edbi d\u00e1m \u201cly d\u1ecb\u201d v\u1edbi ngh\u1ec1 c\u1ea1o gi\u1ea5y v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1ebfn m\u1ed9t ngh\u1ec1 m\u1edbi n\u00f3 h\u1ea1p v\u1edbi ch\u00ed-h\u01b0\u1edbng m\u00ecnh: ngh\u1ec1 l\u00e0m b\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1edfi v\u1eady sau khi v\u1ec1 nh\u00e0, t\u00f4i b\u00e8n \u0111\u1ec5 t\u00e2m ngay v\u00e0o nh\u1eefng vi\u1ec7c d\u1ecbch s\u00e1ch, vi\u1ebft b\u00e1o cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay. Nh\u1eefng s\u00e1ch m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 d\u1ecbch, \u00f4ng ch\u1eafc \u0111\u00e3 coi, t\u00f4i kh\u00f4ng c\u1ea7n nh\u1eafc l\u1ea1i c\u00e1i kh\u1ed5 t\u00e2m v\u1ec1 s\u1ef1 t\u00ecm ti\u1ebfng, l\u1ef1a ch\u1eef l\u00fac bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u ra sao, \u00f4ng ch\u1eafc \u0111\u00e3 th\u1eeba r\u00f5 r\u1ed3i. C\u00f2n v\u1ec1 ngh\u1ec1 vi\u1ebft b\u00e1o, t\u00f4i ch\u1eb3ng d\u00e1m k\u1ec3 c\u00f4ng nh\u01b0ng l\u1ea5y l\u00e0m m\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 s\u00e1ng t\u1ea1o ra tr\u01b0\u1edbc nh\u1ee9t l\u1ed1i v\u0103n ngh\u1ecb-lu\u1eadn \u1edf n\u01b0\u1edbc Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNh\u01b0ng t\u00f4i c\u00f2n m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u n\u1eefa mu\u1ed1n n\u00f3i th\u00eam v\u1edbi \u00f4ng m\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 t\u00f4i cho l\u00e0 quan h\u1ec7: trong c\u00e1i \u0111\u1eddi h\u1ecdc l\u1ea5y c\u1ee7a t\u00f4i v\u1ec1 s\u1ef1 h\u1ecdc th\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u00f4i t\u1ef1 chuy\u00ean t\u1eadp l\u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u00e0nh, nh\u01b0ng v\u1ec1 t\u01b0-t\u01b0\u1edfng v\u00e0 h\u00e0nh-vi th\u00ec t\u00f4i ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u1edf m\u1ed9t \u00f4ng \u0111\u1ed3 nho l\u00e0 \u00f4ng Phan-v\u0103n-\u0110\u1ea1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u. C\u0169ng v\u00ec \u1ed5ng t\u00f4i m\u1edbi \u0111\u1ec3 m\u00ecnh v\u00f4 vi\u1ec7c d\u1ecbch s\u00e1ch. \u1ed4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 l\u00e0m khu\u00f4n m\u1eabu cho \u0111\u1eddi t\u00f4i v\u00e0 \u2013 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 t\u00f4i kh\u00f4ng bao gi\u1edd qu\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u2013 \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho t\u00f4i m\u1ed9t c\u00e1i gia ph\u1ea3 r\u1ea5t l\u1edbn: nh\u01a1n ph\u1ea9m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cL\u00e0m ng\u01b0\u1eddi, theo nh\u01b0 t\u00f4i, c\u1ea7n c\u00f3 \u0111\u1ee9c d\u1ee5c h\u01a1n tr\u00ed d\u1ee5c, \u201cS\u0129 kh\u1ea3 s\u00e1t, b\u1ea5t kh\u1ea3 nh\u1ee5c\u201d, k\u1ebb s\u0129 n\u00e0o c\u0169ng c\u1ea7n l\u1ea5y c\u00e2u ch\u00e2m ng\u00f4n \u0111\u00f3 l\u00e0m cu\u1ed1n kinh th\u1ef1-t\u1ee5ng. Ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2 m\u00e0 thi\u1ebfu nh\u01a1n c\u00e1ch, kh\u00f4ng ti\u1ebft th\u00e1o th\u00ec c\u00f3 h\u1ecdc c\u0169ng nh\u01b0 kh\u00f4ng, m\u00e0 t\u1ec7 h\u01a1n n\u1eefa l\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 h\u1ea1i cho n\u00f2i gi\u1ed1ng!\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n ti\u00ean-sanh n\u00f3i t\u1edbi \u0111\u00e2y th\u00ec ti\u1ebfng chu\u00f4ng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 \u1edf c\u0103n ph\u00f2ng b\u00ean \u0111\u1ed5 3 ti\u1ebfng nh\u01b0 c\u00f3 \u00fd nh\u1eafc cho ch\u00fang t\u00f4i hay r\u1eb1ng \u0111\u00eam \u0111\u00e3 khuya r\u1ed3i. L\u1ea1i h\u01a1i ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed9n v\u1edbi kh\u00f3i thu\u1ed1c t\u1ecfa ra trong ph\u00f2ng c\u0169ng nh\u01b0 mu\u1ed1n h\u1ed1i kh\u00e1ch ra v\u1ec1. T\u00f4i b\u00e8n c\u00e1o t\u1eeb ti\u00ean-sanh \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n c\u00f3 ch\u00fat gi\u1edd ngh\u0129 m\u00e0 l\u1ea5y s\u1ee9c trong bu\u1ed5i mai tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng thi\u00ean-l\u00fd\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<strong>\u00d4N-\u0110\u00ccNH<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<em>(Xin c\u1ea3m \u01a1n \u00f4ng V\u00f5 Xu\u00e2n Qu\u1ebf ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 sao l\u1ee5c b\u00e0i b\u00e1o n\u00e0y!)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u1ebft l\u1eddi d\u1eabn v\u00e0 ch\u00e9p sang b\u1ea3n m\u1ec1m (word): <strong>Nguy\u1ec5n L\u00e2n B\u00ecnh<\/strong>.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><a href=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/thumbnail.jpg\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"854\" height=\"480\" src=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/thumbnail.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-9987\" style=\"width:758px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/thumbnail.jpg 854w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/thumbnail-300x169.jpg 300w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/thumbnail-768x432.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 854px) 100vw, 854px\" \/><\/a><\/figure><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Th\u01b0a c\u00e1c qu\u00fd v\u1ecb v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea1n! S\u1ef1 nghi\u1ec7p \u0111\u1ed3 x\u1ed9 v\u1ec1 v\u0103n h\u00f3a l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh (1882-1936), ng\u01b0\u1eddi n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi vai tr\u00f2 ti\u00ean phong trong l\u0129nh v\u1ef1c d\u1ecbch v\u0103n h\u1ecdc n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i ra ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef \u1edf Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20, khi ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":9987,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/thumbnail.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9986"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9986"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9986\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9989,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9986\/revisions\/9989"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9987"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}