{"id":9877,"date":"2026-03-09T21:58:46","date_gmt":"2026-03-09T14:58:46","guid":{"rendered":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=9877"},"modified":"2026-03-09T22:09:40","modified_gmt":"2026-03-09T15:09:40","slug":"phan-3b-nha-bao-nguyen-van-vinh-tu-thi-phi-den-ngoi-ca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=9877","title":{"rendered":"Ph\u1ea7n 3B \u2013 NH\u00c0 B\u00c1O NGUY\u1ec4N V\u0102N\u00a0 V\u0128NH, T\u1eea TH\u1eca PHI \u0110\u1ebeN NG\u1ee2I CA."},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-center\">S\u1ef1 th\u1eadt kh\u00f4ng ch\u1ec9 b\u1ecb d\u1ed1i tr\u00e1 x\u00e2m h\u1ea1i; n\u00f3 c\u00f2n b\u1ecb x\u00fac ph\u1ea1m b\u1edfi s\u1ef1 c\u00e2m l\u1eb7ng.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">(<em>Truth is not only violated by falsehood; it may be outraged by silence<\/em>)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong>Henri Frederic Amiel<\/strong>\u00a0(1821-1881) Nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi Th\u1ee5y S\u1ef9<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=9867\">Ph\u1ea7n 3A<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u1ecbch thu\u1eadt, in \u1ea5n v\u00e0 ph\u00e1t h\u00e0nh s\u00e1ch b\u00e1o, b\u1ec7 ph\u00f3ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u0103n h\u00f3a.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>3\/ Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 (1889-1947), hi\u1ec7u: \u1ee8ng H\u00f2e, l\u00e0 v\u1ecb Ch\u1ee7 t\u1ecbch Qu\u1ed1c h\u1ed9i \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam D\u00e2n ch\u1ee7 C\u1ed9ng h\u00f2a.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e1ch khoa th\u01b0 VN ghi r\u00f5: <em>\u201cNguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 ch\u00ed s\u0129 y\u00eau n\u01b0\u1edbc ch\u00e2n ch\u00ednh, uy\u00ean b\u00e1c, c\u00f3 nh\u1eefng c\u1ed1ng hi\u1ebfn xu\u1ea5t s\u1eafc trong vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng n\u1ec1n v\u0103n hi\u1ebfn d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ec9 XX\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 t\u1ed1t nghi\u1ec7p tr\u01b0\u1eddng Th\u00f4ng ng\u00f4n (c\u00f9ng tr\u01b0\u1eddng v\u1edbi NVV), sau \u0111\u00f3 \u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c cho Vi\u1ec7n Vi\u1ec5n \u0110\u00f4ng B\u00e1c c\u1ed5 Ph\u00e1p \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i (\u00c9cole Fran\u00e7aise d&#8217;Extr\u00eame-Orient-EFEO). \u00d4ng l\u00e0 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u0103n h\u00f3a, kh\u1ea3o c\u1ee9u v\u0103n h\u1ecdc v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed VN. \u00d4ng l\u00e0 nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh uy\u00ean th\u00e2m c\u00f3 t\u1ea7m \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u00e2u s\u1eafc. Tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u \u0111\u00ednh nh\u1eefng sai l\u1ea7m v\u1ec1 ki\u1ebfn th\u1ee9c trong v\u0103n h\u1ecdc, s\u1eed h\u1ecdc n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 n\u1eb1m trong s\u1ed1 \u00edt nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi VN gi\u1ecfi ti\u1ebfng Ph\u00e1p nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed thu\u1ed9c \u0111\u1ecba.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a George Co\u00e8des (Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c EFEO th\u1eddi gian 1929-1947) thu\u1eadt l\u1ea1i: R\u1eb1ng <em>\u201cT\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1eebng b\u1ecb anh nh\u00e2n vi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 s\u1eeda l\u1ea1i b\u00e0i tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u0103ng\u2026\u201d<\/em>, Co\u00e8des v\u1eeba th\u00e1n ph\u1ee5c v\u1eeba k\u00ednh tr\u1ecdng Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 v\u00e0 ca ng\u1ee3i: <em>\u201c\u00d4ng T\u1ed1 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi<\/em> <em>th\u1ef1c th\u00e0 v\u00e0 th\u1eb3ng th\u1eafn l\u1eafm!\u201d<\/em> <sup>(1)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p v\u00e0 l\u00e0 c\u1ed9ng s\u1ef1 quan tr\u1ecdng c\u1ee7a NVV khi tham gia v\u00e0o BBT \u201c\u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng T\u1ea1p ch\u00ed\u201d n\u0103m 1913, m\u1ed9t t\u1edd b\u00e1o in Qu\u1ed1c ng\u1eef n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed b\u00e1o ch\u00ed VN, t\u1edd b\u00e1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf VN h\u01b0\u1edbng d\u1eabn ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n h\u1ecdc v\u00e0 l\u00e0m v\u0103n b\u1eb1ng ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef <sup>(2)<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau khi v\u0129nh bi\u1ec7t NVV, tr\u00ean t\u1edd T\u1ea1p ch\u00ed <em>\u201cTin t\u1ee9c &#8211; H\u1ed9i T\u01b0\u01a1ng t\u00e1c Gi\u00e1o d\u1ee5c \u0110\u00f4ng<\/em> <em>kinh\u201d<\/em> in b\u1eb1ng ti\u1ebfng Ph\u00e1p th\u00e1ng M\u1ed9t n\u0103m 1937 (Bulltin la Soci\u00e9t\u00e9 D\u2019Eseignement Mutuel de Tonkin \u2013 Janvier 1937), Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 \u0111\u00e3 vi\u1ebft li\u1ec1n 30 trang n\u00f3i v\u1ec1 <em>S\u1ef1 nghi\u1ec7p Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh<\/em> \u201cL\u2019\u0153uvre de M. Nguyen-van-Vinh\u2019\u2019, \u00f4ng&nbsp;t\u1ed5ng k\u1ebft v\u00e0 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 g\u1ea7n nh\u01b0 to\u00e0n b\u1ed9 qu\u00e1 tr\u00ecnh lao \u0111\u1ed9ng tr\u00ed \u00f3c c\u1ee7a NVV.<\/p>\n\n\n\n<p>Cho \u0111\u1ebfn h\u00f4m nay, ch\u00fang t\u00f4i ch\u01b0a th\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t k\u1ebft lu\u1eadn n\u00e0o v\u1ec1 NVV mang t\u00ednh to\u00e0n di\u1ec7n, s\u00e2u s\u1eafc, khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u1ee5 th\u1ec3 nh\u01b0 b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 n\u00f3i l\u00ean s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u00f3 t\u00ednh h\u1ec7 th\u1ed1ng tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf khoa h\u1ecdc, \u0111\u00e1nh gi\u00e1 nh\u1ea5n m\u1ea1nh v\u1ec1 nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb m\u00e0 NVV \u0111\u00e3 l\u00e0m trong su\u1ed1t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh, tr\u00ean n\u1eefa, b\u00e0i vi\u1ebft c\u00f2n th\u1ec3 hi\u1ec7n l\u00f2ng k\u00ednh tr\u1ecdng c\u1ee7a \u00f4ng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng g\u00ec NVV \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00fang t\u00f4i xin gi\u1edbi thi\u1ec7u m\u1ed9t v\u00e0i tr\u00edch \u0111o\u1ea1n trong b\u00e0i vi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c Nh\u00e0 gi\u00e1o Ph\u1ea1m To\u00e0n (1932-2019) d\u1ecbch sang ti\u1ebfng Vi\u1ec7t n\u0103m 2010 nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cTrong th\u1ebf \u0111a d\u1ea1ng \u0111\u1ea7y s\u1ee9c m\u1ea1nh v\u00e0 \u0111\u1ea7y duy\u00ean d\u00e1ng, cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh bi\u1ebft bao th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc c\u1ee7a ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em ra nghi\u00ean c\u1ee9u d\u01b0\u1edbi nhi\u1ec1u ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>S\u1ef1 qu\u1ea3ng b\u00e1c v\u00e0 s\u1ef1 m\u1ec1m d\u1ebbo c\u1ee7a m\u1ed9t tr\u00ed th\u00f4ng minh ngo\u1ea1i c\u1ee1 c\u1ee7a \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, h\u1eb3n \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u00ean m\u1ed9t \u1ea3nh h\u01b0\u1edbng l\u1edbn t\u1edbi nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc, v\u00e0 th\u00f4ng qua nh\u1eefng b\u00e0i vi\u1ebft c\u00f9ng nh\u1eefng d\u1ecbch ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f4ng, l\u1ea1i \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u1edbi \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea3o \u0111\u1ed3ng b\u00e0o ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Nam ta \u0111\u1ebfn nh\u01b0 v\u1eady\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 x\u00e1c nh\u1eadn:<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ngay sau khi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft tin \u00f4ng qua \u0111\u1eddi. Kh\u1eafp n\u01a1i n\u01a1i, \u0111\u00e2u \u0111\u00e2u c\u0169ng c\u00f9ng chung m\u1ed9t ti\u1ebfng n\u00f3i \u1ea5y, c\u1ea3 trong nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i ra c\u1eeda mi\u1ec7ng, c\u0169ng nh\u01b0 trong nh\u1eefng ti\u1ebfng th\u1ea7m th\u00ec c\u1ee7a hai, ba ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi \u0111i sau linh c\u1eefu \u00f4ng.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 ng\u1ea1c nhi\u00ean tr\u01b0\u1edbc n\u0103ng l\u1ef1c si\u00eau ph\u00e0m v\u00e0 ph\u1ea9m ch\u1ea5t t\u01b0 duy c\u1ee7a NVV:<\/p>\n\n\n\n<p><em>C\u00e1i ng\u00e0nh khoa h\u1ecdc th\u00e2m th\u00fay v\u00e0 hi\u1ebfm hoi n\u00e0y, \u0111\u01b0\u1ee3c Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111em t\u1edbi cho r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, \u00f4ng h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c theo c\u00e1ch g\u00ec, h\u1ecdc t\u1eeb \u0111\u00e2u v\u00e0 t\u1eeb nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng n\u00e0o v\u1eady?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00d4ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng bao gi\u1edd r\u1eddi b\u1ecf nh\u1eefng m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a m\u00ecnh, ngay c\u1ea3 khi trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi, nhi\u1ec1u l\u00fac \u00f4ng \u0111\u00e3 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi nh\u1eefng cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh cam go nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh con ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a c\u00f4ng ch\u00fang.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 c\u1eaft ngh\u0129a m\u1ed9t c\u00e1ch khoa h\u1ecdc s\u1ef1 uy\u00ean th\u00e2m c\u1ee7a NVV nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p><em>V\u1edbi c\u00e1ch ch\u00fa gi\u1ea3i ng\u1eafn g\u1ecdn, c\u00e1c b\u1ea3n d\u1ecbch t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a La Fontaine (1621-1695), Moli\u00e8re (1622-1673), Anatole France (1844-1924) \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eabn ch\u1ee9ng. Ti\u1ebfn h\u00e0nh m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh nh\u01b0 v\u1eady ch\u1eb3ng c\u00f2n ai l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t h\u01a1n \u00f4ng.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh s\u00f9ng k\u00ednh c\u00e1c \u0111\u1ea1i v\u0103n h\u00e0o t\u1edbi \u0111\u00e2u, ch\u1ec9 c\u1ea7n \u0111\u1ecdc c\u00e1c ch\u00fa gi\u1ea3i c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 ta \u0111\u1ee7 th\u1ea5y r\u00f5.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Trong khi d\u1ecbch La Rochefoucault (1613-1680) \u00f4ng ng\u1ea1i l\u00e0m m\u1ea5t \u0111i d\u00f9 ch\u1ec9 m\u1ed9t ch\u00fat h\u01b0\u01a1ng v\u1ecb c\u1ee7a b\u1ea3n g\u1ed1c, v\u00e0 khi d\u1ecbch nh\u00e0 v\u0103n, nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc, nh\u00e0 Khai s\u00e1ng c\u00e1ch m\u1ea1ng Ph\u00e1p Jean-Jacques Rousseau (1712-1778), \u00f4ng ch\u0103m ch\u00fa theo s\u00e1t c\u1ea5u tr\u00fac c\u00e2u ch\u1eef trong ti\u1ebfng Ph\u00e1p, cho t\u1edbi t\u1eebng \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u00f2ng vo, u\u1ed1n \u00e9o, th\u00ec ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i \u00f4ng s\u1eb5n s\u00e0ng l\u00e0m cho c\u00e2u v\u0103n d\u1ecbch La Fontaine c\u1ee7a m\u00ecnh mang m\u1ed9t c\u00e1ch n\u00f3i n\u0103ng &#8220;n\u1eeda Ph\u00e1p n\u1eeda Nam&#8221; m\u00e0 v\u1eabn kh\u00f4ng xa r\u1eddi gi\u1ecdng \u0111i\u1ec7u c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef Vi\u1ec7t\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Khi \u00f4ng d\u1ecbch, \u00f4ng \u0111\u00e3 ph\u1ea3i v\u1eadn d\u1ee5ng t\u1eeb nh\u1eefng ngu\u1ed3n cung c\u1ea5p thi ph\u00e1p ngh\u00e8o n\u00e0n (c\u1ee7a ti\u1ebfng An Nam) \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ra nh\u1eefng c\u00e1ch bi\u1ec3u \u0111\u1ea1t t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u00e0 kh\u00f3 b\u1eaft b\u1ebb nh\u1ea5t.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>L\u1eddi b\u00ecnh v\u1ec1 Rousseau ho\u1eb7c Voltaire c\u1ee9 th\u1ebf b\u1eadt ra m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 nhi\u00ean t\u1eeb trang s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u1ec3n ch\u1ecdn, \u0111\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf v\u1edbi ch\u00fang ta v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n lu\u00e2n l\u00fd c\u1ee7a s\u1ef1 \u0111\u1eafc ch\u00ed v\u00e0 ni\u1ec1m \u0111am m\u00ea.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh n\u00f3i: &#8220;\u0110\u1ec3 hi\u1ec3u cho th\u1eadt \u0111\u00fang m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n tr\u00edch, n\u00ean ch\u0103ng ta c\u00f2n c\u1ea7n \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ch\u00fat l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng ho\u1eb7c nh\u1eefng l\u1eddi ph\u00ea ph\u00e1n v\u0103n b\u1ea3n..?\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u khi\u1ebfn cho c\u00e1c nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh tr\u1edf th\u00e0nh h\u1ea5p d\u1eabn, \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 so s\u00e1nh chi li c\u1ee7a \u00f4ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i tinh t\u1ebf khi ph\u00e2n t\u00edch \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 ra c\u00e1ch d\u00f9ng ng\u00f4n ng\u1eef m\u00e0 m\u1ed9t Nguy\u1ec5n Gia Thi\u1ec1u ho\u1eb7c m\u1ed9t Nguy\u1ec5n Du \u0111\u00e3 t\u1eebng th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u00e0 ai ai c\u0169ng th\u1eeba nh\u1eadn r\u1ed3i.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>M\u1ed9t m\u1eb7t kh\u00e1c, \u1edf m\u1ed9t tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 cao, Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u00e0i n\u0103ng, c\u00e1i ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, c\u00e1i \u0111\u1eafn \u0111o, c\u00e2n nh\u1eafc, v\u00e0 \u00f4ng c\u0169ng c\u00f3 c\u1ea3 c\u00e1i n\u0103ng l\u1ef1c c\u1ea3m nh\u1eadn s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a v\u1ea1n v\u1eadt, l\u00e0 c\u00e1i t\u1ea1o th\u00e0nh v\u1ebb \u0111\u1eb9p c\u1ee7a khoa h\u1ecdc.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00fac k\u1ebft v\u1ec1 con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a NVV, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cM\u1eb7c d\u00f9 m\u1ea5t s\u1edbm, song Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t \u0111\u1ea1i s\u1ef1 nghi\u1ec7p, n\u00f3 s\u1ebd c\u00f2n l\u01b0u l\u1ea1i m\u00e3i sau khi \u00f4ng m\u1ea5t \u0111i, nh\u01b0 m\u1ed9t b\u1eb1ng ch\u1ee9ng b\u1ea5t h\u1ee7 v\u1ec1 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a \u00f4ng. T\u00ean tu\u1ed5i \u00f4ng s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ghi kh\u1eafc m\u00e3i m\u00e3i trong l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u1ecdc n\u01b0\u1edbc Nam, nh\u01b0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u1eadc th\u1ea7y \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u nh\u1ea5t cho s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u00f3.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u00ean \u00f4ng s\u1ebd kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n d\u1eabn b\u1edfi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y h\u1ecdc nh\u1ea5t quy\u1ebft s\u1ebd \u0111i theo con \u0111\u01b0\u1eddng do \u00f4ng khai ph\u00e1, m\u00e0 t\u00ean tu\u1ed5i \u0111\u00f3 c\u0169ng ch\u1eb3ng th\u1ec3 n\u00e0o v\u00f4 t\u00ecnh hay c\u1ed1 \u00fd b\u1ecb b\u1ecf qu\u00ean b\u1edfi b\u1ea5t k\u1ef3 ai khi \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn v\u1edbi to\u00e0n b\u1ed9 tr\u00e0o l\u01b0u t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u1edf x\u1ee9 \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng trong v\u00f2ng ba ch\u1ee5c n\u0103m qua.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>B\u1edfi v\u00ec, ri\u00eang vi\u1ec7c \u00f4ng to\u00e0n t\u00e2m to\u00e0n \u00fd ph\u00e1t tri\u1ec3n ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef, ch\u1ec9 ri\u00eang vi\u1ec7c \u0111\u00f3 th\u00f4i, \u0111\u00e3 b\u1ed9c l\u1ed9 to\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1i gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p nhi\u1ec1u h\u01a1n b\u1ea5t k\u1ef3 ai, \u0111\u1ec3 khi\u1ebfn cho c\u00e1i th\u1ee9 ch\u1eef \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u b\u1ec1n l\u00e2u c\u1ee7a tr\u00ed tu\u1ec7 con ng\u01b0\u1eddi.\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng tr\u00edch d\u1eabn t\u1eeb b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i VN Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1, th\u1eadt s\u1ef1 \u0111\u00e3 qu\u00e1 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 th\u1ea5y NVV l\u00e0 m\u1eabu ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o khi nh\u00ecn v\u00e0o nh\u00e2n c\u00e1ch, c\u1ed1t c\u00e1ch c\u1ee7a m\u1ed9t k\u1ebb kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 nh\u1edd t\u00e0i n\u0103ng, tr\u00ed tu\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng b\u1eb1ng l\u00f2ng t\u1ef1 t\u00f4n gi\u1ed1ng n\u00f2i, m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng c\u1ed1ng hi\u1ebfn cho n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c, m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc khi t\u00ecm c\u00e1ch v\u01b0\u01a1n l\u00ean ngang t\u1ea7m v\u1edbi th\u1eddi \u0111\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ng\u01b0\u1eddi ch\u00ednh tr\u1ef1c tr\u1ecdng ng\u01b0\u1eddi trung th\u1ef1c.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>4\/ Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110ang (1913-2007 \u2013 B\u00ed danh Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Th\u00e1i), m\u1ed9t hi\u1ec1n t\u00e0i, nh\u00e0 c\u00e1ch m\u1ea1ng C\u1ed9ng s\u1ea3n kh\u1edfi th\u1ee7y, ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng ph\u1ea3i ch\u1ecbu \u00e1n t\u00f9 t\u1edbi hai l\u1ea7n trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Th\u1ef1c d\u00e2n do tham gia Nh\u00f3m <em>VN Thanh ni\u00ean C\u00e1ch m\u1ea1ng \u0110\u1ed3ng ch\u00ed H\u1ed9i<\/em>, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea5u \u1ea5n l\u1ecbch s\u1eed quan tr\u1ecdng trong s\u1ef1 ki\u1ec7n th\u00e0nh l\u1eadp n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam D\u00e2n ch\u1ee7 C\u1ed9ng h\u00f2a n\u0103m 1945.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea7n giam c\u1ea7m cay \u0111\u1eafng th\u1ee9 ba, l\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00ednh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng ch\u00ed trong l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1ch m\u1ea1ng, n\u01a1i \u00f4ng \u0111\u00e3 d\u00e2ng hi\u1ebfn s\u1ee9c l\u1ef1c, tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 c\u1ea3 danh d\u1ef1, ch\u1ec9 v\u00ec \u00f4ng \u0111\u1ea5u tranh tr\u1ef1c di\u1ec7n do mu\u1ed1n x\u00e2y d\u1ef1ng t\u00ednh d\u00e2n ch\u1ee7 khi s\u00e1ng t\u1ea1o, v\u00e0 minh b\u1ea1ch trong l\u00fd t\u01b0\u1edfng.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Nguy\u1ec5n h\u1eefu \u0110ang l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng ch\u00ed th\u00e2n thi\u1ebft c\u1ee7a\u00a0c\u00e1c v\u1ecb C\u1ed9ng s\u1ea3n l\u00e3o th\u00e0nh nh\u01b0: Tr\u01b0\u1eddng Chinh (1907-1988),\u00a0V\u00f5 Nguy\u00ean Gi\u00e1p (1911-2013),\u00a0Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110\u1ed3ng (1906-2000)&#8230; \u00d4ng c\u0169ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh xu\u1ea5t s\u1eafc nhi\u1ec7m v\u1ee5 l\u1ecbch s\u1eed tr\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea3ng c\u1ee7a m\u00ecnh, khi l\u00e3nh tr\u00e1ch nhi\u1ec7m theo y\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a H\u1ed3 Ch\u00ed Minh t\u1eeb l\u00fac c\u00f2n l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u00c1i Qu\u1ed1c v\u00e0 ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 Ch\u1ee7 t\u1ecbch n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ee9ng ra ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m t\u1ed5 ch\u1ee9c bu\u1ed5i l\u1ec5 m\u00edt tinh l\u1ecbch s\u1eed, th\u00e0nh l\u1eadp n\u01b0\u1edbc VNDCCH, t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i Qu\u1ea3ng Tr\u01b0\u1eddng Ba \u0110\u00ecnh, H\u00e0 N\u1ed9i ng\u00e0y 2\/9\/1945. <\/em><sup>(3)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea3i qua r\u1ea5t nhi\u1ec1u s\u00f3ng gi\u00f3 c\u1ee7a d\u01b0 lu\u1eadn x\u00e3 h\u1ed9i (\u1edf g\u00f3c \u0111\u1ed9 n\u00e0o \u0111\u00f3, ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 th\u1ecb phi) trong vi\u1ec7c t\u00ecm ra danh ph\u1eadn c\u1ee7a NVV trong d\u00f2ng ch\u1ea3y l\u1ecbch s\u1eed c\u1eadn \u0111\u1ea1i, ng\u00e0y 20\/6 n\u0103m 2002, H\u1ed9i Khoa h\u1ecdc L\u1ecbch s\u1eed H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u00e3 \u0111\u1ed9ng l\u00f2ng tr\u1eafc \u1ea9n, \u2018m\u1ea1nh d\u1ea1n\u2019 k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi B\u1ea3o t\u00e0ng C\u00e1ch m\u1ea1ng VN, t\u1ed5 ch\u1ee9c bu\u1ed5i giao l\u01b0u v\u1ec1 nh\u1eadn th\u1ee9c l\u1ecbch s\u1eed d\u01b0\u1edbi danh ngh\u0129a: \u201cT\u1ecda \u0111\u00e0m khoa h\u1ecdc\u201d v\u1ec1 d\u1ecbch gi\u1ea3, nh\u00e0 b\u00e1o NVV.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ec3 tr\u00e1nh nh\u1eefng phi\u1ec1n to\u00e1i trong c\u00e1c quy \u0111\u1ecbnh h\u00e0nh ch\u00ednh, bu\u1ed5i t\u1ecda \u0111\u00e0m kh\u00f4ng d\u00f9ng t\u1eeb \u2018H\u1ed9i th\u1ea3o\u2019, kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1c \u2018th\u1ee7 t\u1ee5c\u2019 nh\u1eb1m thu h\u00fat ho\u1eb7c khu\u1ebfc tr\u01b0\u01a1ng n\u1ed9i dung c\u1ee7a ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 theo \u2018c\u00f4ng th\u1ee9c\u2019 th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y \u1edf c\u00e1c lo\u1ea1i h\u00ecnh t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t s\u1ed1 kh\u00e1ch m\u1eddi, nh\u01b0 \u2018chu\u1ea9n b\u1ecb\u2019 tham lu\u1eadn c\u00f3 \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng, c\u00f3 \u2018phong b\u00ec\u2019 d\u00e0nh cho c\u00e1c g\u01b0\u01a1ng m\u1eb7t c\u00f3 danh v\u1ecb, v\u00e0 kh\u00f4ng in k\u1ef7 y\u1ebfu\u2026 Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, t\u00f9y thu\u1ed9c v\u00e0o s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft, g\u00f3c nh\u00ecn v\u00e0 quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tham d\u1ef1, Ban T\u1ed5 ch\u1ee9c (BTC) s\u1eb5n s\u00e0ng \u0111\u00f3n nh\u1eadn ph\u1ea3n \u1ee9ng t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f9ng m\u1ecdi \u00fd ki\u1ebfn t\u1eeb c\u00e1c kh\u00e1ch m\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c t\u1ed5 ch\u1ee9c kh\u00e1 m\u1ea1o hi\u1ec3m, nh\u1ea5t l\u00e0 trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u2018gai g\u00f3c\u2019, g\u00e2y nhi\u1ec1u tranh c\u00e3i nh\u01b0 \u0111\u1ec1 t\u00e0i NVV, xong c\u00e1ch l\u00e0m t\u1ebf nh\u1ecb n\u00e0y th\u1ec3 hi\u1ec7n b\u1ea3n l\u0129nh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u00e0 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi b\u1ea3n ch\u1ea5t, phong c\u00e1ch NVV, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00e9p th\u1eed \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u00f4i sinh v\u0103n h\u00f3a x\u00e3 h\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngo\u00e0i c\u00e1c v\u1ecb kh\u00e1ch m\u1eddi l\u00e0 c\u00e1c gi\u00e1o s\u01b0 danh ti\u1ebfng, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc c\u00f3 danh ph\u1eadn, c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n, nh\u00e0 b\u00e1o trong h\u1ec7 th\u1ed1ng truy\u1ec1n th\u00f4ng c\u1ee7a b\u1ed9 m\u00e1y Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, trong danh s\u00e1ch c\u1ee7a BTC c\u00f2n c\u00f3 c\u1ea3 t\u00ean \u00f4ng Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110ang.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00e1ng ti\u1ebfc, do tu\u1ed5i cao v\u00e0 s\u1ee9c kh\u1ecfe k\u00e9m, n\u00ean c\u1ee5 \u0110ang \u0111\u00e3 ch\u1ec9 g\u1eedi b\u1ea3n ghi \u00fd ki\u1ebfn c\u00e1 nh\u00e2n d\u00e0i 5 trang, qua nh\u00e0 v\u0103n Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn (1933-2013), trong \u0111\u00f3 \u00f4ng ph\u00e2n t\u00edch, \u0111\u00e1nh gi\u00e1 v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecdc gi\u1ea3 NVV \u0111\u00e3 l\u00e0m.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e0 v\u0103n Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn cho bi\u1ebft, b\u1ea3n \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110ang ch\u1ee9ng minh sinh \u0111\u1ed9ng nh\u1eefng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng n\u1ed5i b\u1eadt c\u00f3 t\u00ednh d\u00e2ng hi\u1ebfn, c\u00f3 m\u1ed9t kh\u00f4ng hai c\u1ee7a NVV \u0111\u1ed1i v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam trong th\u1ebf k\u1ef7 XX. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, c\u1ee5 \u0110ang c\u00f2n nh\u00ecn th\u1ea5y t\u1ea7m t\u01b0 duy khoa h\u1ecdc mang t\u00ednh ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a NVV, trong vi\u1ec7c \u00f4ng s\u1ed1ng m\u00e1i t\u00ecm c\u00e1ch x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam theo quy ch\u1ebf TR\u1ef0C TR\u1eca.<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110ang c\u00f2n nh\u1eadn ra nh\u1eefng l\u00fd do, gi\u00e1 tr\u1ecb v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a, ngu\u1ed3n c\u01a1n \u0111\u00e3 d\u1eabn NVV \u0111\u1ebfn quy\u1ebft t\u00e2m \u0111\u1ea5u tranh, \u0111\u00f2i \u00e1p d\u1ee5ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 <em>Tr\u1ef1c tr\u1ecb<\/em> \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc An Nam, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra nh\u1eefng ng\u1edd v\u1ef1c m\u01a1 h\u1ed3 v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb, trong m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn nh\u00e2n s\u1ef9 tr\u00ed th\u1ee9c Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e0 v\u0103n Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn cho bi\u1ebft, trong m\u1ed9t bu\u1ed5i ti\u1ebfp chuy\u1ec7n v\u1edbi c\u1ee5 \u0110ang do c\u1ea3 hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eddi m\u1eddi d\u1ef1 bu\u1ed5i t\u1ecda \u0111\u00e0m, nh\u00e0 v\u0103n \u0111\u00e3 ghi l\u1ea1i m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n t\u00e2m s\u1ef1 c\u1ee7a c\u1ee5 \u0110ang chia s\u1ebb nh\u1eefng suy ngh\u0129, nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft r\u1ea5t ri\u00eang c\u1ee7a m\u00ecnh v\u1ec1 NVV. T\u1ea1i bu\u1ed5i t\u1ecda \u0111\u00e0m, \u00f4ng Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn \u0111\u00e3 xin \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc l\u1ea1i tr\u00edch \u0111o\u1ea1n n\u1ed9i dung trao \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c ghi \u00e2m l\u1ea1i nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cNhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng hi\u1ec3u t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u1ee5 V\u0129nh \u0111\u00e2u, c\u00e1c con c\u1ee5 c\u0169ng kh\u00f4ng hi\u1ec3u n\u1ed5i c\u1ee5, t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u1ee5 V\u0129nh l\u1edbn l\u1eafm. C\u1ee5 V\u0129nh ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 nh\u01b0 An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng, An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng th\u1ed1ng nh\u1ea5t n\u01b0\u1edbc V\u0103n Lang v\u00e0 n\u01b0\u1edbc Th\u1ee5c th\u00e0nh m\u1ed9t Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc m\u1edbi \u2013 N\u01b0\u1edbc \u00c2u L\u1ea1c.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>C\u1ee5 V\u0129nh mu\u1ed1n x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc An Nam m\u1edbi. An l\u00e0 y\u00ean \u1ed5n, an l\u1ea1c, h\u00f2a b\u00ecnh, m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc h\u00f2a b\u00ecnh \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Nam, l\u00e3nh th\u1ed5 th\u00ec l\u00e0 n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam c\u1ee7a Tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, nh\u01b0ng theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 kh\u00f4ng Vua. N\u00f3 g\u1ed3m hai th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u01a1 b\u1ea3n, m\u1ed9t l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Nam, hai l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p; ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p th\u00ec l\u00e0m kinh t\u1ebf v\u00e0 k\u1ef9 thu\u1eadt, c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Nam th\u00ec l\u00e0m v\u0103n h\u00f3a v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c, ngh\u0129a l\u00e0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Nam, k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi v\u0103n minh k\u1ef9 thu\u1eadt \u00c2u ch\u00e2u l\u00e0m n\u1ec1n t\u1ea3ng cho n\u01b0\u1edbc An Nam m\u1edbi\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u2026 Ngh\u0129a l\u00e0, c\u1ee5 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t qu\u1ed1c gia \u0111a s\u1eafc t\u1ed9c, ki\u1ec3u nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 H\u1ee3p ch\u1ee7ng qu\u1ed1c, hay nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc \u00dac ng\u00e0y nay. \u0110\u00e3 l\u00e0 c\u00f4ng d\u00e2n n\u01b0\u1edbc Nam, ai gi\u1ecfi th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea7u l\u00ean cai tr\u1ecb, h\u1ebft kh\u00f3a th\u00ec xu\u1ed1ng, kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t n\u00f2i gi\u1ed1ng, s\u1eafc t\u1ed9c. Ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Tr\u1ef1c Tr\u1ecb c\u1ee7a c\u1ee5 V\u0129nh l\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady. Tr\u1ef1c tr\u1ecb l\u00e0 cai tr\u1ecb tr\u1ef1c ti\u1ebfp!\u201d.<\/em><sup>(4)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Quan \u0111i\u1ec3m, c\u00e1ch hi\u1ec3u c\u1ee7a Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110ang v\u1ec1 NVV th\u1eadt s\u1ef1 \u0111\u00e3 l\u00e0m cho kh\u00f4ng kh\u00ed bu\u1ed5i t\u1ecda \u0111\u00e0m tr\u1edf n\u00ean\u2026 ng\u1ee1 ng\u00e0ng, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ecf ra ng\u01a1 ng\u00e1c, v\u00ec c\u00f3 th\u1ec3, \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng ch\u00fang, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tham d\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c nghe gi\u1ea3i th\u00edch v\u1ec1 lo\u1ea1i h\u00ecnh t\u01b0 t\u01b0\u1edfng g\u00e2y tranh c\u00e3i n\u00e0y c\u1ee7a NVV, t\u1eeb m\u1ed9t nh\u00e0 c\u00e1ch m\u1ea1ng C\u1ed9ng s\u1ea3n g\u1ea1o c\u1ed9i, n\u00f3 kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ea7m t\u01b0 duy th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, v\u00e0 xa l\u1ea1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi quan t\u00e2m khi n\u00f3i v\u1ec1 quan \u0111i\u1ec3m chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c n\u00e0y c\u1ee7a NVV, b\u1edfi n\u00f3 mang m\u00e0u s\u1eafc t\u01b0 t\u01b0\u1edfng gi\u1ed1ng nh\u01b0 Mahatma Gandhi (1869-1948) \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 n\u0103m 2013, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u L\u1ea1i Nguy\u00ean \u00c2n (1945) c\u0169ng \u0111\u00e3 chia s\u1ebb trong m\u1ed9t bu\u1ed5i seminar v\u1ec1 NVV, do Li\u00ean hi\u1ec7p c\u00e1c H\u1ed9i KH VN t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu\u1ed5i t\u1ecda \u0111\u00e0m ng\u00e0y 20\/6\/2002 v\u1ec1 nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed NVV, l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 kh\u01a1i m\u00e0o \u0111\u1ed1i v\u1edbi gi\u1edbi truy\u1ec1n th\u00f4ng v\u1ec1 \u0111\u1ec1 t\u00e0i d\u1ecbch gi\u1ea3 NVV k\u00e9o d\u00e0i cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn h\u00f4m nay. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, t\u1ea1i bu\u1ed5i t\u1ecda \u0111\u00e0m, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n ng\u1ea1c nhi\u00ean khi ch\u1ee9ng ki\u1ebfn s\u1ef1 c\u00f3 m\u1eb7t c\u1ee7a hai v\u1ecb kh\u00e1ch kh\u00f4ng m\u1eddi, l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t t\u1ed5 ch\u1ee9c truy\u1ec1n th\u00f4ng qu\u1ed1c t\u1ebf l\u1edbn \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i!<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ee5 Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110ang c\u00f2n tr\u00e2n tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn m\u1ee9c y\u00eau qu\u00fd hai ng\u01b0\u1eddi con trai c\u1ee7a NVV s\u1ed1ng c\u00f9ng th\u1eddi v\u1edbi \u00f4ng, l\u00e0 Nh\u00e0 t\u00ecnh b\u00e1o ngo\u1ea1i tuy\u1ebfn c\u1ee7a Q\u0110ND VN Nguy\u1ec5n Ph\u1ed5 (1917-1997), v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi em trai l\u00e0 Nguy\u1ec5n D\u1ef1c (1921-2000), ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f9ng \u00f4ng g\u00e1nh v\u00e1c v\u00e0 ho\u00e0n th\u00e0nh xu\u1ea5t s\u1eafc ph\u1ea7n trang \u00e2m (acoustic design), truy\u1ec1n thanh c\u1ee7a ng\u00e0y l\u1ec5 tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i 2\/9\/1945 t\u1ea1i Qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng Ba \u0110\u00ecnh, H\u00e0 N\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cH\u00e0ng ng\u00e0n ng\u1ecdn n\u1ebfn c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafp s\u00e1ng b\u1edfi m\u1ed9t ng\u1ecdn n\u1ebfn v\u00e0 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a ng\u1ecdn n\u1ebfn \u1ea5y kh\u00f4ng h\u1ec1 b\u1ecb t\u00e0n l\u1ee5i\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>5\/ Gi\u00e1o s\u01b0 S\u1eed h\u1ecdc Phan Huy L\u00ea (1934-2018), m\u1ed9t trong \u201ct\u1ee9 tr\u1ee5\u201d c\u1ee7a n\u1ec1n l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d4ng&nbsp;l\u00e0 Ch\u1ee7 nhi\u1ec7m B\u1ed9 m\u00f4n L\u1ecbch s\u1eed VN C\u1ed5 v\u00e0 Trung \u0111\u1ea1i &#8211; \u0110H T\u1ed5ng h\u1ee3p H\u00e0 N\u1ed9i l\u00fac m\u1edbi 24 tu\u1ed5i. N\u0103m 1995 Phan Huy L\u00ea l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng l\u1eadp <em>Khoa \u0110\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng h\u1ecdc<\/em> tr\u01b0\u1eddng \u0110H Khoa h\u1ecdc X\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 Nh\u00e2n v\u0103n, ng\u01b0\u1eddi VN \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c Nh\u1eadt B\u1ea3n trao t\u1eb7ng <em>Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Qu\u1ed1c t\u1ebf V\u0103n h\u00f3a ch\u00e2u \u00c1 Fukuoka<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1o s\u01b0 Phan Huy L\u00ea \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u00e1i \u0111o\u00e0n Ngo\u1ea1i giao v\u00e0 T\u1ed5 ch\u1ee9c Ph\u00e1p ng\u1eef &nbsp;(GADIF) \u1edf HN trao&nbsp;<em>Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng danh d\u1ef1 <\/em>n\u0103m 2014&nbsp;&nbsp;(Prix d&#8217;honneur de la Francophonie).&nbsp;N\u0103m 2016, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7n Vi\u1ec5n \u0110\u00f4ng B\u00e1c c\u1ed5 Ph\u00e1p trao b\u1eb1ng Ti\u1ebfn s\u0129 danh d\u1ef1.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 2016, \u00f4ng nh\u1eadn\u00a0Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng H\u1ed3 Ch\u00ed Minh\u00a0v\u1ec1 khoa h\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p>Phan Huy L\u00ea l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 cu\u1ed1n <em>L\u1ecbch s\u1eed ch\u1ebf \u0111\u1ed9 phong ki\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam <\/em>1960. \u00d4ng nh\u1eadn h\u00e0m Gi\u00e1o s\u01b0 n\u0103m 1980, n\u0103m 2000 nh\u1eadn Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. N\u0103m 2002, Ch\u00ednh ph\u1ee7\u00a0Ph\u00e1p\u00a0trao t\u1eb7ng \u00f4ng\u00a0\u201cHu\u00e2n ch\u01b0\u01a1ng C\u00e0nh c\u1ecd H\u00e0n l\u00e2m\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Phan Huy L\u00ea l\u00e0 Ch\u1ee7 t\u1ecbch H\u1ed9i Khoa h\u1ecdc L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam li\u1ec1n trong 30 n\u0103m (1988-2018), l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e2n c\u00e1ch l\u1edbn c\u1ee7a gi\u1edbi s\u1eed h\u1ecdc VN th\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1edbi g\u00f3c nh\u00ecn c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 b\u1ec1 d\u00e0y trong chuy\u00ean m\u00f4n, \u0111\u1ec3 gi\u00fap gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 h\u1eadu th\u1ebf x\u00e1c \u0111\u1ecbnh: NVV l\u00e0 m\u1ed9t \u2018hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng\u2019 trong th\u1ebf gi\u1edbi tinh hoa c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed VN th\u1eddi c\u1eadn \u0111\u1ea1i, trong m\u1ed9t l\u1ea7n ph\u1ecfng v\u1ea5n tr\u1ef1c ti\u1ebfp n\u0103m 2007 do \u0111\u1ea1o di\u1ec5n \u0111i\u1ec7n \u1ea3nh phim t\u00e0i li\u1ec7u Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y (1940) th\u1ef1c hi\u1ec7n, Gi\u00e1o s\u01b0 Phan Huy L\u00ea \u0111\u00e3 n\u00eau quan \u0111i\u1ec3m m\u1ed9t c\u00e1ch d\u1ee9t kho\u00e1t v\u1ec1 NVV nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c\u2026V\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u1eb7t ra b\u00e2y gi\u1edd, l\u00e0 ch\u00fang ta nh\u00ecn nh\u1eadn v\u00e0 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 c\u00f4ng lao s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a NVV nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o cho th\u1ecfa \u0111\u00e1ng, trong b\u1ed1i c\u1ea3nh c\u1ee5 th\u1ec3 c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed VN v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 XIX v\u00e0 nh\u1eefng th\u1eadp ni\u00ean \u0111\u1ea7u c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 XX.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u00f4i ngh\u0129 c\u00f3 nh\u1eefng m\u1eb7t \u0111\u00e3 kh\u00e1 r\u00f5 r\u00e0ng, th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 NVV l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c t\u00e2n h\u1ecdc th\u00ec c\u00e1i \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 r\u00f5, hay nh\u01b0 NVV l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u1ee7y t\u1ed5 c\u1ee7a ngh\u1ec1 b\u00e1o mang t\u00ednh hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u1ee7a VN, l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 d\u1ecbch thu\u1eadt tr\u1ee9 danh theo m\u1ed9t phong c\u00e1ch h\u1ebft s\u1ee9c NVV, hay l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi N\u1ec1n V\u0103n h\u1ecdc ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef, v\u00e0 t\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng, \u0111\u1ebfn nay kh\u00f4ng ai c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ee7 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Nh\u01b0ng n\u1ebfu ch\u1ec9 d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00f3, th\u00ec t\u00f4i th\u1ea5y ch\u01b0a th\u1ecfa \u0111\u00e1ng, ho\u00e0n to\u00e0n ch\u01b0a th\u1ecfa \u0111\u00e1ng, c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn bao qu\u00e1t h\u01a1n v\u1ec1 to\u00e0n b\u1ed9 con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a \u00f4ng trong ho\u00e0n c\u1ea3nh c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd\u2026 &nbsp;&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cTheo t\u00f4i, c\u00e1i c\u1ed1ng hi\u1ebfn l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean, \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng! \u00d4ng v\u00e0 Phan Ch\u00e2u Trinh l\u00e0 nh\u1eefng Nh\u00e0 T\u01b0 t\u01b0\u1edfng D\u00e2n ch\u1ee7 \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Vi\u1ec7t Nam. Hai \u00f4ng \u0111\u00e3 ti\u1ebfp thu r\u1ea5t s\u1edbm t\u01b0 t\u01b0\u1edfng d\u00e2n ch\u1ee7 \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y. C\u00e1ch v\u1eadn \u0111\u1ed9ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng d\u00e2n ch\u1ee7 c\u1ee7a Phan Ch\u00e2u Trinh \u0111\u00e3 th\u1ea5m v\u00e0o Vi\u1ec7t Nam, nh\u01b0ng qua con \u0111\u01b0\u1eddng v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, n\u00f3 th\u1ea5m s\u00e2u h\u01a1n v\u00e0o l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u00f4i \u0111\u00e1nh gi\u00e1 r\u1ea5t cao v\u1ec1 NVV \u1edf ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n n\u00e0y\u2026 \u00d4ng l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng nh\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u00f3 t\u00ednh khai s\u00e1ng \u1edf VN!\u201d.<\/em><sup>(5)<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p>Thi\u1ebft ngh\u0129, d\u00f9 trong b\u1ed1i c\u1ea3nh ch\u00ednh tr\u1ecb n\u00e0o, d\u00f9 b\u1ecb l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o nh\u1eefng h\u1ec7 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng kh\u00e1c nhau, th\u00ec nh\u1eefng \u00fd ki\u1ebfn, l\u1eddi n\u00f3i v\u00e0 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 c\u1ee7a Nh\u00e0 S\u1eed h\u1ecdc Phan Huy L\u00ea, Ch\u1ee7 t\u1ecbch H\u1ed9i KHLS VN v\u1ec1 NVV kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng l\u00e0m cho gi\u1edbi nghi\u00ean c\u1ee9u, gi\u1edbi s\u1eed h\u1ecdc VN ch\u00ecm trong im l\u1eb7ng\u2026 nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 v\u00f4 can!<\/p>\n\n\n\n<p>Ghi ch\u00fa:<\/p>\n\n\n\n<ol>\n<li>\u201cV\u1ecb B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ea7u ti\u00ean hi sinh tr\u00ean chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng\u201dB\u00e1o Ph\u00e1p lu\u1eadt VN ng\u00e0y 13\/6\/2016.<\/li>\n\n\n\n<li>B\u00e0i c\u1ee7a Ho\u00e0ng C\u01b0\u01a1ng \u2013 Thu H\u01b0\u1eddng, Trung t\u00e2m L\u01b0u tr\u1eef Qu\u1ed1c gia I.<\/li>\n\n\n\n<li>B\u00e1ch khoa to\u00e0n th\u01b0 m\u1edf (Wikipedia).<\/li>\n\n\n\n<li>B\u1ea3n ghi \u00e2m to\u00e0n b\u1ed9 bu\u1ed5i t\u1ecda \u0111\u00e0m ng\u00e0y 20\/6\/2002 hi\u1ec7n do t\/g gi\u1eef.<\/li>\n\n\n\n<li>B\u1ea3n ghi h\u00ecnh (b\u0103ng t\u1eeb digital) hi\u1ec7n do t\/g gi\u1eef.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p><em>H\u1ebft ph\u1ea7n 3B<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u1ef1 th\u1eadt kh\u00f4ng ch\u1ec9 b\u1ecb d\u1ed1i tr\u00e1 x\u00e2m h\u1ea1i; n\u00f3 c\u00f2n b\u1ecb x\u00fac ph\u1ea1m b\u1edfi s\u1ef1 c\u00e2m l\u1eb7ng. (Truth is not only violated by falsehood; it may be outraged by silence) Henri Frederic Amiel\u00a0(1821-1881) Nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi Th\u1ee5y S\u1ef9 Ph\u1ea7n 3A D\u1ecbch thu\u1eadt, in \u1ea5n v\u00e0 ph\u00e1t h\u00e0nh s\u00e1ch b\u00e1o, b\u1ec7 ph\u00f3ng [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":5317,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/7a92d4d136b2ffeca6a3.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9877"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9877"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9877\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9882,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9877\/revisions\/9882"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5317"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9877"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9877"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9877"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}