{"id":9577,"date":"2024-11-11T13:38:52","date_gmt":"2024-11-11T06:38:52","guid":{"rendered":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=9577"},"modified":"2024-11-11T13:38:53","modified_gmt":"2024-11-11T06:38:53","slug":"nguyen-van-vinh-mot-dich-gia-uyen-bac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=9577","title":{"rendered":"NGUY\u1ec4N V\u0102N V\u0128NH, M\u1ed8T D\u1ecaCH GI\u1ea2 UY\u00caN B\u00c1C"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-right\"><em>(B\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed S\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y 25\/6\/2010)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong>T\u00f3m t\u1eaft v\u1ec1 t\u00e1c gi\u1ea3 b\u00e0i vi\u1ebft \u201cNguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, m\u1ed9t d\u1ecbch gi\u1ea3 uy\u00ean b\u00e1c\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0 C\u00f4ng Th\u1ecb Ngh\u0129a, sinh n\u0103m 1932 t\u1ea1i l\u00e0ng Ng\u1ecdc H\u00e0, H\u00e0 N\u1ed9i. N\u0103m 1942 b\u00e0 theo cha v\u00e0o S\u00e0i G\u00f2n l\u00e0m vi\u1ec7c. B\u00e0 c\u00f3 b\u00fat danh <em>Thu Trang<\/em> khi b\u00e0 s\u00e1ng t\u00e1c v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 vi\u1ebft b\u00e1o.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0 tham gia Vi\u1ec7t Minh n\u0103m 1950 v\u00e0 l\u00e0 \u0111i\u1ec7p vi\u00ean ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong t\u1ed5 t\u00ecnh b\u00e1o khu v\u1ef1c S\u00e0i G\u00f2n \u2013 Gia \u0110\u1ecbnh v\u1edbi b\u00ed danh T\u01b0 Ngh\u0129a.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1952 b\u00e0 Thu Trang b\u1ecb Th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p b\u1eaft. Th\u00e1ng 6 n\u0103m 1953 b\u00e0 b\u1ecb x\u00e9t x\u1eed t\u1ea1i t\u00f2a \u00e1n c\u1ee7a Ch\u00ednh quy\u1ec1n Th\u1ef1c d\u00e2n. Ng\u01b0\u1eddi b\u00eanh v\u1ef1c v\u00e0 bi\u1ec7n h\u1ed9 th\u00e0nh c\u00f4ng v\u00e0 gi\u1ea3i tho\u00e1t cho b\u00e0 Thu Trang t\u1ea1i t\u00f2a, l\u00e0 lu\u1eadt s\u01b0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u1ecd (1910-1996). C\u00f9ng c\u00f3 m\u1eb7t t\u1ea1i phi\u00ean t\u00f2a x\u00e9t x\u1eed b\u00e0 Thu Trang c\u00f2n c\u00f3 b\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Ch\u00e2u Sa (t\u1ee9c Nguy\u1ec5n Th\u1ecb B\u00ecnh \u2013 1927).<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1954 b\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u00f3ng vai l\u00e0 nh\u00e0 b\u00e1o v\u1edbi c\u00e1c b\u00fat danh kh\u00e1c nhau nh\u01b0: Thanh T\u00e2m, Huy\u1ec1n Thu\u2026 vi\u1ebft cho c\u00e1c b\u00e1o l\u1edbn \u1edf S\u00e0i G\u00f2n nh\u01b0: <em>T\u00e2n V\u0103n, Ph\u1ee5 N\u1eef Di\u1ec5n<\/em> <em>\u0110\u00e0n, S\u00e0i G\u00f2n M\u1edbi\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1955, b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c b\u1ea1n b\u00e8 \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p kh\u00edch l\u1ec7 tham gia thi hoa h\u1eadu, b\u00e0 \u0111\u00e3 th\u1eafng cu\u1ed9c v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh Hoa h\u1eadu \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1956, b\u00e0 Thu Trang \u0111\u00e3 b\u01b0\u1edbc v\u00e0o l\u0129nh v\u1ef1c \u0111i\u1ec7n \u1ea3nh v\u1edbi vai <em>Ki\u1ec1u Nguy\u1ec7t Nga<\/em> trong phim \u201cL\u1ee5c V\u00e2n Ti\u00ean\u201d c\u1ee7a \u0111\u1ea1o di\u1ec5n T\u1ed1ng Ng\u1ecdc H\u1ea1p.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau giai \u0111o\u1ea1n tham gia \u0111\u00f3ng phim, b\u00e0 Thu Trang \u0111\u00e3 sang Ph\u00e1p v\u00e0 theo h\u1ecdc ng\u00e0nh L\u1ecbch s\u1eed ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Sorbon. Trong th\u1eddi gian theo h\u1ecdc, b\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0m phi\u00ean d\u1ecbch ti\u1ebfng Anh. B\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1ea3o v\u1ec7 th\u00e0nh c\u00f4ng lu\u1eadn \u00e1n ti\u1ebfn s\u1ef9 s\u1eed h\u1ecdc v\u1edbi \u0111\u1ec1 t\u00e0i \u201cNh\u1eefng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Phan Ch\u00e2u Trinh t\u1ea1i Ph\u00e1p\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1992 b\u00e0 Thu Trang l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 cu\u1ed1n s\u00e1ch \u201cH\u1ed3 Ch\u00ed Minh \u1edf Paris\u201d do Nh\u00e0 Xu\u1ea5t b\u1ea3n <em>Harmattan<\/em> <em>Paris<\/em> \u1ea5n h\u00e0nh. N\u0103m 2001, NXB Ch\u00ednh tr\u1ecb Qu\u1ed1c gia cho t\u00e1i b\u1ea3n v\u1edbi \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1: \u201cNguy\u1ec5n \u00c1i Qu\u1ed1c \u1edf Paris\u201d (l\u1ea7n \u0111\u1ea7u l\u00e0 n\u0103m 1989 \u2013 Theo trang tin c\u1ee7a ditichhochiminhphuchutich ng\u00e0y 28\/6\/2010). B\u00e0 Thu Trang t\u1eebng l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean \u0111o\u00e0n ch\u1ee7 t\u1ecbch H\u1ed9i Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam t\u1ea1i Ph\u00e1p, nguy\u00ean T\u1ed5ng th\u01b0 k\u00fd H\u1ed9i Khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a H\u1ed9i Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam t\u1ea1i Ph\u00e1p.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><a href=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Ba-Thu-Trang.jpg\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"885\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Ba-Thu-Trang-885x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-9574\" style=\"width:455px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Ba-Thu-Trang-885x1024.jpg 885w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Ba-Thu-Trang-259x300.jpg 259w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Ba-Thu-Trang-768x888.jpg 768w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Ba-Thu-Trang-1328x1536.jpg 1328w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Ba-Thu-Trang.jpg 1559w\" sizes=\"(max-width: 885px) 100vw, 885px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>B\u00e0 Thu Trang (C\u00f4ng Th\u1ecb Ngh\u0129a) &#8211; \u1ea3nh ch\u1ee5p n\u0103m 1955<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"> <p class=\"MsoNormal\" align=\"center\" style=\"margin-bottom:0cm;text-align:center;\nline-height:16.5pt;background:white\"><b><span style=\"mso-bidi-font-size:14.0pt;\nmso-fareast-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;mso-bidi-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;\ncolor:#2627B5\">NGUY\u1ec4N V\u0102N V\u0128NH, M\u1ed8T D\u1ecaCH GI\u1ea2 UY\u00caN B\u00c1C.<\/span><\/b><\/p><p class=\"MsoNormal\" align=\"center\" style=\"margin-bottom:0cm;text-align:center;\nline-height:16.5pt;background:white\"><i style=\"mso-bidi-font-style:normal\"><span style=\"mso-bidi-font-size:14.0pt;mso-fareast-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;\nmso-bidi-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;color:#2627B5;mso-bidi-font-weight:bold\">(B\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed S\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y 25\/6\/2010)<\/span><\/i><\/p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong>THU TRANG (Paris)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\">C\u00f3 th\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7, do ho\u00e0n c\u1ea3nh l\u1ecbch s\u1eed, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 ti\u1ebfp c\u1eadn v\u0103n h\u00f3a Ph\u00e1p. Ch\u00fang ta ph\u1ea3i c\u00f4ng nh\u1eadn ph\u1ea7n \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng phong ph\u00fa do c\u00e1c lu\u1ed3ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng, quan ni\u1ec7m T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn gi\u1edbi tr\u00ed th\u1ee9c v\u00e0 v\u0103n ngh\u1ec7 s\u0129 nhi\u1ec1u ng\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1ebfu cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 XIX c\u00e1c nh\u00e0 nho c\u00f2n \u0111\u1ecdc nh\u1eefng t\u00e1c gi\u1ea3 l\u1edbn c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a Ph\u00e1p nh\u01b0: Voltaire, Montesquieu, J. J. Rousseau qua b\u1ea3n d\u1ecbch ch\u1eef H\u00e1n, th\u00ec \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XX c\u00e1c v\u1ecb tr\u00ed th\u1ee9c &#8211; m\u1ed9t ph\u1ea7n tuy \u00edt &#8211; \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc th\u1eb3ng Ph\u00e1p ng\u1eef. Th\u1ebf h\u1ec7 n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 v\u1ecb r\u1ea5t am hi\u1ec3u kh\u00f4ng nh\u1eefng Ph\u00e1p ng\u1eef m\u00e0 c\u1ea3 ph\u1ea7n n\u00e0o n\u1ec1n v\u0103n minh ch\u00e2u \u00c2u. M\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u00e3 d\u1ecbch v\u0103n th\u01a1 Ph\u00e1p sang Vi\u1ec7t ng\u1eef, v\u00e0 c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m Vi\u1ec7t Nam d\u1ecbch sang Ph\u00e1p ng\u1eef.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u00ean ph\u1ea1m vi h\u1ecdc thu\u1eadt n\u00e0y, kh\u00f4ng k\u1ec3 v\u1ec1 ch\u00ednh ki\u1ebfn, th\u00ec ch\u00fang ta c\u00f3 nh\u1eefng tr\u00ed th\u1ee9c uy\u00ean b\u00e1c, th\u00f4ng th\u00e1i. Ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ed1ng k\u00ea m\u1edbi x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 bao nhi\u00eau c\u00f4ng tr\u00ecnh d\u1ecbch thu\u1eadt t\u1eeb hai ph\u00eda: Th\u01a1, v\u0103n Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i; Trung Hoa, Nh\u1eadt B\u1ea3n, Ph\u00e1p, Anh, M\u1ef9 v. v&#8230; C\u00e1c v\u1ecb n\u00e0y \u0111\u00e3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 h\u1ecdc gi\u1ea3 trong c\u00f4ng vi\u1ec7c giao l\u01b0u v\u0103n h\u00f3a, gi\u1edbi thi\u1ec7u n\u1ec1n v\u0103n minh Vi\u1ec7t Nam. Ri\u00eang hai ti\u1ebfng Ph\u00e1p &#8211; Vi\u1ec7t t\u1eeb th\u1eddi \u1ea5y \u0111\u00e3 c\u00f3 v\u00e0i v\u1ecb \u0111\u00e3 bi\u00ean d\u1ecbch m\u1ed9t c\u00e1ch h\u1eefu hi\u1ec7u v\u1edbi tinh th\u1ea7n kh\u00e1ch quan, b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng&#8230; kh\u00f4ng m\u1eb7c c\u1ea3m.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a h\u1ecd v\u1eabn gi\u1eef nguy\u00ean gi\u00e1 tr\u1ecb cho \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n t\u1ea1i. M\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p kh\u00e1 r\u00f5 v\u00e0 \u0111\u00e1ng nh\u1eafc nh\u1edf \u0111\u00f3 l\u00e0: Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh v\u1edbi b\u1ea3n d\u1ecbch KIM VAN KIEU. Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh (1882 &#8211; 1936) c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng tr\u00ed th\u1ee9c \u0111\u1ea7u ti\u00ean th\u00f4ng th\u1ea1o Ph\u00e1p ng\u1eef th\u1eddi \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XX \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc.<\/p>\n\n\n\n<p>Mi\u1ec1n Nam v\u00ec do ch\u1ebf \u0111\u1ed9 thu\u1ed9c \u0111\u1ecba, n\u00ean ti\u1ebfng Ph\u00e1p \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea1y s\u1edbm h\u01a1n so v\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 b\u1ea3o h\u1ed9 \u1edf B\u1eafc. Cho n\u00ean gi\u1edbi l\u00e0m th\u00f4ng ng\u00f4n v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00f4ng ch\u1ee9c trung c\u1ea5p thu\u1edf \u1ea5y \u0111a s\u1ed1 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi mi\u1ec1n Nam (Nguy\u1ec5n Tu\u00e2n,&nbsp;<em>Vang b\u00f3ng m\u1ed9t th\u1eddi<\/em>, trang 16). Tuy v\u1eady, t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t d\u1ecbch gi\u1ea3, m\u00e0 t\u00f4i ngh\u0129 n\u00ean tr\u00e2n tr\u1ecdng v\u00e0 gi\u1edbi thi\u1ec7u ngay c\u1ea3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 hi\u1ec7n nay:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cNguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n<\/em>&nbsp;Kim V\u00e2n Ki\u1ec1u&nbsp;<em>t\u1eeb ch\u1eef N\u00f4m sang Qu\u1ed1c ng\u1eef t\u1eeb n\u0103m 1906. R\u1ed3i t\u1eeb Qu\u1ed1c ng\u1eef \u00f4ng d\u1ecbch sang Ph\u00e1p v\u0103n v\u00e0 \u0111\u00e3 gi\u1edbi thi\u1ec7u tr\u00ean b\u00e1o ti\u1ebfng Ph\u00e1p v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m 1908 \u0111\u1ebfn 1910 tr\u00ean hai t\u1edd<\/em>: Notre Journal&nbsp;<em>v\u00e0<\/em>&nbsp;Notre Revue.&nbsp;<em>C\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng b\u1ea3n d\u1ecbch \u0111\u1ea7u ti\u00ean. T\u1eeb n\u0103m 1913 \u0111\u1ebfn 1917 \u00f4ng l\u1ea1i in tr\u00ean nhi\u1ec1u s\u1ed1<\/em>&nbsp;\u0110\u00f4ng d\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed&nbsp;<em>b\u1ea3n ti\u1ebfng Ph\u00e1p, d\u1ecbch l\u1ea7n th\u1ee9 hai. V\u00e0 \u00f4ng l\u1ea1i v\u1eabn ch\u01b0a \u01b0ng \u00fd, n\u00ean v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c s\u1eeda ch\u1eefa cho \u0111\u1ebfn n\u0103m 1933. K\u1ef3 n\u00e0y \u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean t\u1edd<\/em>&nbsp;L&#8217;Annam Nouveau,&nbsp;<em>nh\u01b0ng ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn n\u0103m 1942 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Alexandre de Rhodes in t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i\u201d<\/em>&nbsp;(Tr\u00edch trong&nbsp;<em>L\u1eddi t\u1ef1a<\/em>&nbsp;c\u1ee7a H\u1eefu Nhu\u1eadn, trong b\u1ea3n d\u1ecbch tr\u00ean do NXB V\u0103n h\u1ecdc t\u00e1i b\u1ea3n n\u0103m 1994).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n nh\u00e0 v\u0103n t\u1eb7ng cho t\u1eadp s\u00e1ch qu\u00fd n\u00e0y, song ng\u1eef v\u1edbi ch\u00fa th\u00edch b\u00ecnh lu\u1eadn, c\u00f3 nh\u1eefng minh h\u1ecda c\u1ee7a M\u1ea1nh Qu\u1ef3nh. S\u00e1ch \u0111\u00e3 t\u00e1i b\u1ea3n&#8230; m\u1ed9t c\u00e1ch mu\u1ed9n m\u00e0ng v\u00e0o n\u0103m 1994. \u0110\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u00f4i \u0111\u1ecdc b\u1ea3n d\u1ecbch n\u00e0y&#8230; d\u00f9 mu\u1ed9n c\u00f2n h\u01a1n kh\u00f4ng. V\u00ec th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t ni\u1ec1m vui l\u1edbn, t\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec3m son trong d\u1ecbch ph\u1ea9m n\u00e0y. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ea1nh ng\u1ed9.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4i \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 \u00fd ngh\u0129a trong ph\u1ea1m vi d\u1ecbch thu\u1eadt. Ai c\u0169ng bi\u1ebft c\u00e2u: d\u1ecbch l\u00e0 ph\u1ea3n. Th\u1eadt c\u00f3 ph\u1ea7n \u0111\u00fang trong m\u1ed9t v\u00e0i kh\u00eda c\u1ea1nh n\u00e0o \u0111\u00f3. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n d\u1ecbch th\u01a1, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u00f2i h\u1ecfi d\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5t th\u01a1, m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 \u00fd ngh\u0129a c\u00e2u th\u01a1 l\u00e0 ch\u00ednh. Ch\u1ee7 quan t\u00f4i cho l\u00e0 th\u01a1 kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1ecbch, m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00f3ng t\u00e1c. V\u00ec m\u1ed7i ng\u00f4n ng\u1eef c\u00f3 ch\u1ea5t nh\u1ea1c ri\u00eang, h\u00ecnh \u1ea3nh ri\u00eang v\u00e0 linh h\u1ed3n ri\u00eang c\u1ee7a n\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1eafc ai c\u0169ng c\u00f4ng nh\u1eadn trong ti\u1ebfng m\u1eb9 \u0111\u1ebb c\u1ee7a m\u1ed7i n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u c\u00f3 chi\u1ec1u s\u00e2u l\u1ecbch s\u1eed, v\u00e0 v\u0103n minh \u0111\u00e3 quy\u1ec7n v\u00e0o v\u1edbi s\u1ee9c s\u1ed1ng v\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a song song c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c \u1ea5y. Cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 m\u1ec7nh danh l\u00e0 <em>langue vivante<\/em>: ng\u00f4n ng\u1eef s\u1ed1ng. V\u00ec ng\u00f4n ng\u1eef chuy\u1ec3n m\u00ecnh c\u00f9ng th\u1eddi \u0111\u1ea1i. Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady, khi \u0111\u1ecdc d\u1ecbch gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, t\u00f4i \u0111\u00e3 chi\u00eam nghi\u1ec7m qua c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y, \u00f4ng \u0111\u00e3 th\u1ec3 hi\u1ec7n tinh th\u1ea7n m\u1ed9t s\u0129 phu v\u00e0 v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch m\u1ed9t tr\u00ed th\u1ee9c t\u00e2n h\u1ecdc m\u1ed9t c\u00e1ch v\u1eeba th\u00f4ng th\u00e1i l\u1eabn \u0111\u0129nh \u0111\u1ea1c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d4ng kh\u00f4ng \u0111ao to b\u00faa l\u1edbn nh\u01b0ng \u0111\u00e3 th\u1ec3 hi\u1ec7n nh\u00e2n c\u00e1ch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c t\u1ef1 tr\u1ecdng, \u0111\u1ed9c l\u1eadp. \u00d4ng \u0111\u00e3 bi\u00ean d\u1ecbch v\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Du k\u00e8m nh\u1eefng ph\u1ea7n ch\u00fa th\u00edch v\u00e0 b\u00ecnh lu\u1eadn th\u1eadt kh\u00fac chi\u1ebft v\u00e0 th\u00f4ng minh b\u1eb1ng Ph\u00e1p v\u0103n. \u0110\u1ed3ng th\u1eddi \u00f4ng c\u0169ng di\u1ec5n ngh\u0129a nh\u1eefng v\u1ea7n th\u01a1 c\u1ed5 H\u00e1n v\u0103n, gi\u1ea3i \u0111\u00e1p nh\u1eefng th\u00e0nh ng\u1eef trong th\u01a1, v\u0103n ho\u1eb7c phong t\u1ee5c Trung Qu\u1ed1c, Vi\u1ec7t Nam t\u1eebng th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u00e0ng, minh b\u1ea1ch. Nh\u1eefng g\u00ec \u00f4ng nghi ng\u1ea1i th\u00ec c\u0169ng t\u1ecf th\u00e1i \u0111\u1ed9, ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 c\u1ea3m nh\u1eadn s\u1ef1 th\u1eadn tr\u1ecdng t\u1eebng c\u00e2u, t\u1eebng ch\u1eef c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f2n \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Ph\u00e1p th\u00ec ph\u1ea7n d\u1ecbch, tuy ch\u1ec9 khu\u00f4n v\u00e0o t\u00e1c ph\u1ea9m Ki\u1ec1u, nh\u01b0ng khi \u0111\u1ecdc nh\u1eefng l\u1eddi ch\u00fa th\u00edch v\u00e0 b\u00ecnh gi\u1ea3i c\u1ee7a \u00f4ng, l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 n\u1eafm b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1 nhi\u1ec1u v\u1ec1 phong t\u1ee5c, c\u00e1ch x\u1eed th\u1ebf, phong c\u00e1ch s\u1ed1ng v. v&#8230; n\u00f3i chung l\u00e0 b\u1ea3n s\u1eafc d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. M\u1ed9t c\u00f4ng m\u00e0 hai vi\u1ec7c, \u00f4ng \u0111\u00e3 kh\u01a1i g\u1ee3i s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft, s\u1ef1 th\u00f4ng c\u1ea3m m\u1ed1i kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa hai s\u1eafc th\u00e1i v\u0103n minh \u00c2u v\u00e0 \u00c1. R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 \u00f4ng \u0111\u00e3 c\u1ed1 \u00fd t\u1ea1o n\u00ean s\u1ef1 giao l\u01b0u c\u1ea7n thi\u1ebft gi\u1eefa hai c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Ph\u00e1p Vi\u1ec7t \u1edf Vi\u1ec7t Nam th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd?<\/p>\n\n\n\n<p>\u00cdt ra&#8230; \u0111\u1ed1i v\u1edbi gi\u1edbi tr\u00ed th\u1ee9c Ph\u00e1p.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n d\u00f9ng v\u0103n h\u00f3a cho m\u1ee5c \u0111\u00edch ch\u00ednh tr\u1ecb ch\u0103ng? C\u00f3 th\u1ec3 suy lu\u1eadn nh\u01b0 v\u1eady khi ta l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n b\u1ecb l\u1ec7 thu\u1ed9c, g\u00f2 b\u00f3 trong ch\u00ednh s\u00e1ch h\u00e0 kh\u1eafc, l\u1eabn nham hi\u1ec3m v\u00e0 kh\u00f4n kh\u00e9o c\u1ee7a t\u1eadp \u0111o\u00e0n th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p, v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u c\u1ee7a<\/p>\n\n\n\n<p>ph\u1ea7n ba th\u1ebf k\u1ef7 n\u00e0y. Th\u1eddi \u1ea5y, \u0111a s\u1ed1 \u0111\u1ed3ng b\u00e0o ta b\u1ecb ch\u00ednh quy\u1ec1n Ph\u00e1p khinh th\u1ecb, v\u00ec th\u1ea5t h\u1ecdc v\u00e0 ngh\u00e8o kh\u1ed5.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ebf h\u1ec7 t\u00e2n h\u1ecdc \u0111\u1ea7u ti\u00ean &#8211; \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc &#8211; \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u00e1p \u0111\u00e0o t\u1ea1o v\u1edbi m\u1ee5c \u0111\u00edch l\u00e0 \u0111\u1ec3 th\u00e0nh nh\u1eefng c\u00f4ng ch\u1ee9c, m\u00e0 T\u1ea3n \u0110\u00e0 \u0111\u00e3 ng\u00e1n ng\u1ea9m sau m\u1ed9t d\u1ecbp \u0111i thi:<\/p>\n\n\n\n<p><em>C\u1eed, t\u00fa, \u1ea5m sinh v\u00e0i ch\u1ee5c k\u1ebb.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>T\u00e2y, Ta, qu\u1ed1c ng\u1eef b\u1ed1n n\u0103m k\u1ef3.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0110\u0129a nghi\u00ean, l\u1ecd m\u1ef1c, b\u00eca bao s\u00e1ch.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Th\u01b0\u1edbc k\u1ebb, \u0111anh ghim, ng\u1ecdn b\u00fat ch\u00ec&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2m tr\u1ea1ng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng v\u00e0o l\u00fac giao th\u1eddi \u1ea5y ch\u1eafc l\u00e0 c\u1ea3m th\u1ea5y ch\u00f4ng ch\u00eanh, hoang mang trong c\u1ea3nh x\u00e3 h\u1ed9i b\u1ecb thay \u0111\u1ed5i t\u1eadn g\u1ed1c r\u1ec5. Vi\u1ec7t Nam b\u1ecb \u0111\u1ea3o l\u1ed9n h\u1ec7 th\u1ed1ng v\u0103n minh c\u1ee7a ngh\u00ecn \u0111\u1eddi. T\u00e2m th\u1ee9c h\u1ecd h\u1eb3n b\u1ecb gi\u1eb1ng x\u00e9, nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00ecnh th\u1ea7n d\u00e2n t\u1ed9c&#8230; Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u0103ng \u0111\u1ed9ng v\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ecbu c\u00fai \u0111\u1ea7u tr\u01b0\u1edbc s\u1ed1 ph\u1eadn, h\u1ecd \u0111\u00e3 b\u01b0\u1edbc t\u1edbi s\u1ef1 t\u00ecm hi\u1ec3u v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a&#8230; k\u1ebb cai tr\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 ki\u1ec7n \u1ea5y g\u00e2y th\u00e0nh nhi\u1ec1u t\u00e2m tr\u1ea1ng. C\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t th\u1ea5m th\u00eda khi h\u1ecd \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u0103n h\u00f3a, v\u0103n minh T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng. Nh\u1ea5t l\u00e0 khi th\u1ea5y Nh\u1eadt B\u1ea3n \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean h\u00f9ng c\u01b0\u1eddng v\u00ec \u0111\u00e3 \u00e1p d\u1ee5ng b\u00e0i h\u1ecdc duy t\u00e2n s\u1edbm. Ni\u1ec1m t\u1ef1 \u00e1i c\u1ee7a l\u1edbp s\u0129 phu l\u1ea1i c\u00e0ng x\u00f3t xa nh\u1ee9c nh\u1ed1i&#8230; v\u00e0 b\u1ebf t\u1eafc.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng b\u00e0i tr\u1ea7n t\u00ecnh, c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tr\u01b0\u1eddng T\u1ed9, Nguy\u1ec5n L\u1ed9 Tr\u1ea1ch tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 v\u00e0 k\u1ebf ti\u1ebfp l\u00e0 c\u00e1c v\u1ecb nh\u00e0 nho th\u1eddi \u0110\u00f4ng kinh Ngh\u0129a th\u1ee5c. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00e1c v\u1ecb \u1ea5y thi\u1ebfu \u00f3c canh t\u00e2n, nh\u01b0ng h\u1ecd b\u1ecb tr\u00f3i bu\u1ed9c trong ho\u00e0n c\u1ea3nh b\u1ebf t\u1eafc; nh\u00e2n d\u00e2n y\u1ebfu k\u00e9m, \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc ngh\u00e8o kh\u1ed5, b\u1ecb k\u00ecm c\u1eb7p tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 l\u00e0 trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 phong ki\u1ebfn, sau l\u00e0 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 th\u1ef1c d\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00d4ng cha ta \u0111\u1ea5m c\u1eeda cu\u1ed9c \u0111\u1eddi.<\/em>&nbsp;(th\u01a1 Ch\u1ebf Lan Vi\u00ean) v\u00e0 \u0111\u1eddi c\u1ee7a \u0111a s\u1ed1 nh\u1eefng ai d\u00e1m \u0111\u1ea5m c\u1eeda \u1ea5y \u0111\u00e3 t\u00e0n t\u1ea1 trong t\u00f9 ng\u1ee5c&#8230; Cho n\u00ean Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh khi b\u00ecnh gi\u1ea3i hai ch\u1eef: =&nbsp;<em>\u0111\u1ec1 hu\u1ec1<\/em>&nbsp;b\u1eb1ng Ph\u00e1p v\u0103n, \u00f4ng \u0111\u00e3 khen c\u1ee5 Phan Chu Trinh \u0111\u00e3 r\u1ea5t kh\u00f4n kh\u00e9o d\u00f9ng b\u1ed1n ch\u1eef&nbsp;<em>Ph\u00e1p Vi\u1ec7t \u0111\u1ec1 hu\u1ec1.<\/em>&nbsp;\u00d4ng cho l\u00e0 d\u1ecbch s\u00e1t \u00fd;&nbsp; ch\u1eef&nbsp;<em>collaboration<\/em>&nbsp;s\u1ebd ph\u1ea3i d\u00f9ng ch\u1eef Vi\u1ec7t l\u00e0: h\u1ee3p t\u00e1c, ho\u1eb7c l\u00e0 c\u1ed9ng t\u00e1c, nh\u01b0ng s\u1ebd h\u01a1i kh\u00f4 khan kh\u00f4ng n\u00f3i l\u00ean tinh th\u1ea7n th\u00e2n thi\u1ec7n, th\u00f4ng c\u1ea3m nhau, b\u1ea1n b\u00e8 b\u1eb1ng hai t\u1eeb&nbsp;<em>\u0111\u1ec1 hu\u1ec1<\/em>. = (trang 72 s\u1ed1 ch\u00fa th\u00edch 67).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ed9c gi\u1ea3 Ph\u00e1p \u0111\u1ecdc nh\u1eefng ki\u1ec3u gi\u1ea3i ngh\u0129a nh\u01b0 v\u1eady, n\u1ebfu l\u00e0 gi\u1edbi tr\u00ed th\u1ee9c th\u00ec t\u00e1c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 r\u1ea5t t\u1ed1t. H\u1ecd kh\u00f4ng c\u00f3 thi\u1ec7n c\u1ea3m th\u00ec \u00edt ra c\u0169ng c\u00f3 m\u1ef9 c\u1ea3m \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 s\u1ef1 \u00fd nh\u1ecb trong c\u00e1ch s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e2u ch\u1eef c\u1ee7a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t. V\u00e0 hi\u1ec3u th\u00eam \u00fd trong c\u00e2u th\u01a1 r\u1ea5t trang nh\u00e3 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Du:&nbsp;<em>\u0110\u1ec1 hu\u1ec1 l\u01b0ng t\u00fai gi\u00f3 tr\u0103ng<\/em>, \u0111\u00e3 g\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebb thong dong, nh\u00e0n t\u1ea3n.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t th\u1eddi \u1ea5y, khi nghe ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a c\u1ee5 Phan l\u00e0;&nbsp;<em>Ph\u00e1p Vi\u1ec7t \u0111\u1ec1 hu\u1ec1<\/em>&nbsp;th\u00ec c\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng d\u1ec5 g\u00e2y c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng&#8230; kh\u00f4ng quy l\u1ee5y qu\u00e1 \u0111\u00e1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u00ednh quy\u1ec1n th\u1ef1c d\u00e2n&#8230; (nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng v\u00ec v\u1eady m\u00e0 Phan Chu Trinh b\u1ecb nghi l\u00e0 th\u00e2n Ph\u00e1p?). \u0110\u1ec3 gi\u00e0nh l\u1ea1i quy\u1ec1n l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi, c\u00e1c nh\u00e0 nho th\u1eddi \u1ea5y kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u01a1i ch\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi k\u1ebb th\u00f9 ngoan c\u1ed1&#8230; Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh c\u0169ng bi\u1ebft v\u1eady, nh\u01b0ng \u00f4ng v\u1eabn kh\u00f4ng d\u1eebng b\u00fat khi c\u00f3 d\u1ecbp n\u00eau l\u00ean s\u1ef1 b\u1ea5t c\u00f4ng c\u1ee7a ch\u00ednh s\u00e1ch th\u1ef1c d\u00e2n l\u00e0 che ch\u1edf nh\u00f3m quan l\u1ea1i tay sai c\u1ee7a Ph\u00e1p, v\u00ec ch\u00ednh h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb tham nh\u0169ng, b\u1ea5t t\u00e0i&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d4ng \u0111\u00e3 m\u01b0\u1ee3n hai c\u00e2u th\u01a1 trong c\u1ea3nh n\u00e0ng Ki\u1ec1u \u0111\u00e0nh ph\u1ea3i b\u00e1n m\u00ecnh \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i tho\u00e1t cho cha, v\u00e0 kh\u00e9o l\u00e9o b\u00ecnh lu\u1eadn:&nbsp;\u201c<em>M\u1ed9t ng\u00e0y l\u1ea1 th\u00f3i sai nha. L\u00e0m cho kh\u1ed1c h\u1ea1i ch\u1eb3ng qua v\u00ec ti\u1ec1n.<\/em> Ng\u00e0y nay, d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 b\u1ea3o h\u1ed9 Ph\u00e1p, b\u00e1o ch\u00ed c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ec1u b\u1ecb ki\u1ec3m duy\u1ec7t k\u1ef9 c\u00e0ng nh\u1eefng b\u00e0i d\u00f9 h\u01a1i c\u00f3 \u00fd ch\u1ec9 tr\u00edch quan tr\u01b0\u1eddng. Nh\u01b0ng t\u1edd b\u00e1o n\u00e0o d\u00e1m l\u00ean ti\u1ebfng \u0111\u1ea3 k\u00edch d\u1eef d\u1ed9i c\u00e1c quan l\u1ea1i, th\u00ec t\u00e1c gi\u1ea3 nh\u1eefng b\u00e0i \u1ea5y b\u1ecb t\u00f9 \u0111\u00e0y \u0111\u1ebfn ch\u1ebft. So s\u1ef1 ki\u1ec7n \u1ea5y v\u1edbi \u0111o\u1ea1n n\u00e0y trong&nbsp;<em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u&nbsp;<\/em>th\u00ec qu\u1ea3 th\u1eadt l\u00e0 Nguy\u1ec5n Du \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean nh\u00e0 th\u01a1 b\u1ea5t t\u1eed&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d4ng d\u1ee5ng \u00fd cho l\u00e0 Nguy\u1ec5n Du c\u00f3 tinh th\u1ea7n tr\u1ecdng c\u00f4ng l\u00fd h\u01a1n t\u1eadp \u0111o\u00e0n th\u1ef1c d\u00e2n. Trong c\u00e2u v\u0103n Ph\u00e1p r\u1ea5t r\u00f5 \u0111i\u1ec1u \u1ea5y&nbsp;<em>(trang 212 ch\u00fa th\u00edch s\u1ed1 267)<\/em>. C\u00e1ch nh\u00ecn n\u00e0y \u0111\u1ed1i v\u1edbi hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u1eabn c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ed1i v\u1edbi x\u00e3 h\u1ed9i kinh t\u1ebf th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng!<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e2y gi\u1edd ch\u00fang ta \u0111\u1ecdc nh\u1eefng c\u00e2u nh\u01b0 v\u1eady c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng c\u1ea3m th\u1ea5y s\u1ee9c n\u1eb7ng c\u1ee7a s\u1ef1 h\u00e0m \u00fd v\u00e0 th\u00e1i \u0111\u1ed9 can \u0111\u1ea3m c\u1ee7a d\u1ecbch gi\u1ea3, nh\u01b0 nh\u1eefng n\u0103m 1908 \u0111\u1ebfn 1933, th\u1eddi gian \u00f4ng in Ki\u1ec1u b\u1ea3n ti\u1ebfng Ph\u00e1p.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd l\u00e0 v\u1edbi tinh th\u1ea7n d\u1ecbch gi\u1ea3, \u00f4ng nh\u1eafm v\u00e0o \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Ph\u00e1p v\u1edbi th\u00e2m \u00fd ph\u1ea3i l\u00e0m cho h\u1ecd hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fang nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u00f4ng mu\u1ed1n. V\u00ec l\u1ebd \u0111\u00f3 \u00f4ng \u0111\u00e3 b\u1ecf c\u00f4ng \u0111\u1ec3 ch\u1eefa \u0111i ch\u1eefa l\u1ea1i cho th\u1eadt ho\u00e0n to\u00e0n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t ph\u1ea7n t\u01b0 th\u1ebf k\u1ef7 d\u00e0nh cho c\u00f4ng tr\u00ecnh, m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u00ean nh\u1eabn v\u1edbi th\u00e1i \u0111\u1ed9 \u0111\u00e1ng k\u00ednh ph\u1ee5c. V\u00ec nh\u1eefng n\u0103m th\u00e1ng \u1ea5y, ch\u00ednh quy\u1ec1n Ph\u00e1p \u0111\u00e3 d\u00f9ng r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u1ee7 \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n nh\u1eefng m\u1ea7m m\u1ed1ng, \u00fd ch\u00ed ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee7a \u0111\u1ed3ng b\u00e0o ta d\u00f9 nh\u1ecf b\u00e9 m\u1ecfng manh nh\u1ea5t. K\u1ec3 c\u1ea3 s\u1ef1 ch\u1ed1ng b\u1ecdn tay sai c\u1ee7a th\u1ef1c d\u00e2n, l\u00e0 t\u1eadp \u0111o\u00e0n quan l\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ec su\u1ed1t nh\u1eefng n\u0103m t\u1eeb th\u1eddi \u0110\u00f4ng kinh ngh\u0129a th\u1ee5c b\u1ecb \u0111\u00e0n \u00e1p, \u0111a s\u1ed1 c\u00e1c nh\u00e0 nho \u1edf t\u1ea1i ba mi\u1ec1n \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc &#8211; tuy kh\u00f4ng c\u00f4ng khai &#8211; nh\u01b0ng ng\u1ea5m ng\u1ea7m ph\u1ea3n kh\u00e1ng Ph\u00e1p (bi\u1ebfn c\u1ed1 \u0111\u1eabm m\u00e1u n\u0103m 1908 \u1edf mi\u1ec1n Trung l\u00e0 m\u1ed9t th\u00ed d\u1ee5). C\u00e1c tr\u00ed th\u1ee9c t\u00e2n h\u1ecdc, nh\u1eefng ai c\u00f3 t\u00e2m huy\u1ebft c\u0169ng&#8230; c\u1ea3m th\u1ea5y n\u1ed7i n\u1eb7ng n\u1ec1 \u00e1m \u1ea3nh t\u00e2m h\u1ed3n. C\u00f3 nhi\u1ec1u nh\u00e0 v\u0103n, nh\u00e0 th\u01a1 th\u1eddi \u1ea5y, t\u00e2m t\u01b0 h\u1ecd l\u00e0 s\u1ea7u mu\u1ed9n, ch\u00e1n \u0111\u1eddi, th\u01b0\u01a1ng vay kh\u00f3c m\u01b0\u1edbn, l\u1ea1c l\u00f5ng b\u01a1 v\u01a1 v\u00e0 \u0111\u00f4i l\u00fac c\u1ea3m th\u1ea5y g\u1ea7n nh\u01b0 m\u1ea5t c\u1ea3 hy v\u1ecdng.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Ngh\u0129 \u0111\u1eddi l\u1eafm n\u1ed7i kh\u00f4ng b\u1eb1ng m\u1ed9ng<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ti\u1ebfc m\u1ed9ng bao nhi\u00eau l\u1ea1i ng\u00e1n \u0111\u1eddi&#8230;<\/em> (th\u01a1 T\u1ea3n \u0110\u00e0)<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8211; Hai b\u1edd s\u1ed1ng ch\u1ebft \u0111\u1eddi ru v\u00f5ng.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Tr\u0103ng r\u1ed9ng, tri\u1ec1u xa, gi\u00f3 c\u1ea3m th\u00f4ng<\/em> (th\u01a1 Huy C\u1eadn)<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o t\u00e2m tr\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 nh\u01b0 tr\u00ean, ch\u00fang ta ng\u1ea1c nhi\u00ean khi th\u1ea5y Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 di\u1ec5n t\u1ea3 n\u1ed7i bu\u1ed3n b\u1ef1c c\u1ee7a \u00f4ng m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f4ng khai. \u00d4ng kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 t\u1ef1 ty m\u1eb7c c\u1ea3m ngay \u0111\u1ed1i v\u1edbi k\u1ebb \u0111ang c\u00f3 ch\u1ee9c c\u00f3 quy\u1ec1n. \u00d4ng \u0111\u00e3 l\u00ean ti\u1ebfng&#8230; g\u1ea7n nh\u01b0 ch\u00ea Ph\u00e1p ng\u1eef.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong khoa t\u00e2m l\u00fd, c\u1eed ch\u1ec9 n\u00e0y l\u00e0 do m\u1ed9t s\u1ed1 \u1ea9n \u1ee9c, kh\u00f3 ch\u1ecbu \u0111\u00e3 \u0103n s\u00e2u trong t\u00e2m th\u1ee9c, n\u00ean ng\u01b0\u1eddi mang n\u00f3 khi c\u1ea7n gi\u1ea3i t\u1ecfa th\u00ec c\u00f3 d\u1ecbp l\u00e0 bung ra, ho\u1eb7c th\u1ed5 l\u1ed9 b\u1eb1ng nhi\u1ec1u h\u00ecnh th\u1ee9c&#8230; Nh\u01b0ng \u00f4ng l\u1ea1i c\u00f3 \u0111\u1ee7 l\u00fd lu\u1eadn \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng th\u00ed d\u1ee5 r\u00f5 r\u00e0ng, ch\u1ee9ng minh l\u00e0 ti\u1ebfng Ph\u00e1p&#8230; c\u00f3 khi ngh\u00e8o h\u01a1n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t th\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00ed d\u1ee5 trong c\u00e1ch di\u1ec5n t\u1ea3, v\u1ec1 nh\u1eefng c\u1ea3m gi\u00e1c ho\u1eb7c m\u00f9i v\u1ecb. V\u1ec1 ch\u1eef&nbsp;<em>x\u00f3t<\/em>, ch\u1eb3ng h\u1ea1n. \u00d4ng kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 d\u00e8 d\u1eb7t, th\u1eadm ch\u00ed lu\u1ed3n c\u00fai \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u00ed th\u1ee9c t\u00e2n h\u1ecdc th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd. \u00d4ng b\u00ecnh lu\u1eadn v\u1ec1 ch\u1eef n\u00e0y: \u201c<em>X\u00f3t\u201d<\/em>&nbsp;kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng trong ti\u1ebfng Ph\u00e1p. V\u00ec ch\u1eef&nbsp;<em>x\u00f3t<\/em>&nbsp;n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 s\u1ef1 x\u00f3t tr\u00ean m\u1ed9t v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng th\u00e2n th\u1ec3, khi v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng \u1ea5y b\u1ecb m\u1ed9t th\u1ee9 n\u01b0\u1edbc chua hay m\u1eb7n d\u00ednh v\u00e0o, ho\u1eb7c b\u1ecb l\u1ea1nh.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1eef&nbsp;<em>x\u00f3t<\/em>&nbsp;c\u00f2n di\u1ec5n t\u1ea3 cho c\u1ea3 n\u1ed7i \u0111au tinh th\u1ea7n, trong t\u00ecnh gia t\u1ed9c hay t\u00ecnh c\u1ea3m \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb th\u00e2n y\u00eau; x\u00f3t xa, x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng v. v&#8230;&#8221;&nbsp;<em>(trang 330 ch\u00fa th\u00edch s\u1ed1 397).<\/em>&nbsp;\u00d4ng c\u0169ng \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a v\u1ec1 ch\u1eef&nbsp;<em>b\u00f9i<\/em>, v\u00e0 cho l\u00e0 trong ti\u1ebfng Ph\u00e1p kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1eeb n\u00e0y&nbsp;<em>(trang 437 ch\u00fa th\u00edch s\u1ed1 562)<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho\u1eb7c v\u1ec1 ch\u1eef&nbsp;<em>n\u00f3i<\/em>&nbsp;c\u1ee7a ti\u1ebfng Ph\u00e1p, \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu sang ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, ch\u00fang ta c\u00f3 kh\u00e1 nhi\u1ec1u t\u1eeb \u0111\u1ec3 di\u1ec5n t\u1ea3 t\u00f9y theo t\u1eebng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u01b0:&nbsp;<em>th\u01b0a, b\u1ea9m, tr\u00ecnh<\/em>&nbsp;l\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean,&nbsp;<em>d\u1ea1y, truy\u1ec1n, b\u1ea3o<\/em>&nbsp;l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean n\u00f3i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi. Nh\u01b0ng&nbsp;<em>nh\u1ee7, d\u1ea1y<\/em>&nbsp;l\u00e0 cha m\u1eb9 n\u00f3i v\u1edbi con, ho\u1eb7c v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n t\u00ecnh c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch m\u1ebfn th\u01b0\u01a1ng&#8221; (<em>trang 78 ch\u00fa th\u00edch s\u1ed1 106)<\/em>. Ai bi\u1ebft ti\u1ebfng Ph\u00e1p, \u0111\u1ecdc so s\u00e1nh tr\u00ean th\u00fa v\u1ecb bi\u1ebft bao&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea5t nhi\u00ean l\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t ta v\u00e0o b\u1ed1i c\u1ea3nh c\u1ee7a th\u1eddi \u1ea5y m\u1edbi th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1i \u0111\u1ed9 ngang nhi\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n b\u1ecb l\u1ec7 thu\u1ed9c \u0111\u00e3 l\u00ean ti\u1ebfng&#8230; nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u1ed1i v\u1edbi ti\u1ebfng c\u1ee7a m\u1eabu qu\u1ed1c. T\u00f4i c\u0169ng h\u01a1i ph\u00e2n v\u00e2n trong c\u00e1ch \u0111\u00e1nh gi\u00e1 n\u00e0y. V\u00ec c\u00f3 khi ch\u00ednh \u00f4ng v\u1edbi c\u00e1ch nh\u00ecn khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd g\u00ec ngo\u00e0i s\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c kh\u00e1ch quan. \u00d4ng \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u00e1i \u0111\u1ed9 th\u1eb3ng th\u1eafn trong khi c\u1ea7n b\u00ecnh gi\u1ea3i?<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1eb3ng h\u1ea1n \u00f4ng c\u0169ng d\u00e1m.. ph\u00ea Nguy\u1ec5n Du l\u00e0&#8230; t\u1ea3 nh\u1eefng \u0111\u00eam c\u00f3 tr\u0103ng kh\u00f4ng m\u1ea5y khi \u0111\u00fang h\u01b0\u1edbng v\u00e0 ng\u00e0y&nbsp;<em>(trang 331 ch\u00fa th\u00edch s\u1ed1 401, 402).<\/em>&nbsp;Th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 c\u00e2u th\u01a1, \u00f4ng cho l\u00e0 r\u1ea5t \u0111\u1eb9p nh\u01b0 v\u00f4 ngh\u0129a&nbsp;<em>(trang 331 ch\u00fa th\u00edch s\u1ed1 403) &#8211; L\u1ea1c \u0111\u00e0n mang l\u1ea5y n\u1ee3 n\u1ea7n y\u1ebfn anh&#8230;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh c\u0169ng \u0111\u00e3 n\u00f3i l\u00ean m\u1ed9t \u00fd, \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 thi\u1ebfu t\u1ef1 do trong s\u00e1ng t\u00e1c. N\u00ean k\u1ec3 c\u1ea3 th\u1eddi tr\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p thu\u1ed9c, m\u00e0 ch\u00ednh tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Hu\u1ebf \u0111\u00e3 cho l\u00e0&#8230; khi qu\u00e2n khi Ki\u1ec1u \u0111\u00e3 th\u1ed1t: &#8211;&nbsp;<em>T\u1ea5n D\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y m\u00e2y r\u1ed3ng c\u00f3 phen<\/em>. Ng\u1ee5 \u00fd l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb c\u01b0\u1edbp m\u00e0 t\u00e0i gi\u1ecfi c\u0169ng c\u00f3 khi tr\u1edf th\u00e0nh vua ch\u00faa. V\u00ec v\u1eady n\u00ean b\u1ea3n Hu\u1ebf \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5i:&nbsp;<em>R\u1ed3ng m\u00e2y r\u00f5 m\u1eb7t anh h\u00f9ng c\u00f3 phen.<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00fa th\u00edch n\u00e0y \u0111\u00e3 h\u00e9 cho \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 th\u1ea5y m\u1ed9t v\u00e0i n\u00e9t c\u00e2u n\u1ec7 ki\u1ec3u phong ki\u1ebfn. \u0110\u00f3 l\u00e0 th\u00e1i \u0111\u1ed9 c\u1ee7a c\u00e1c quan tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n \u0111\u00e3 ghi\u00eam kh\u1eafc th\u00e1i qu\u00e1, \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t t\u1eadp truy\u1ec7n b\u1eb1ng th\u01a1.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00ednh quy\u1ec1n Ph\u00e1p kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1ch \u00f4ng, v\u00ec \u00f4ng c\u0169ng \u0111\u1ec1 c\u1eadp v\u1ec1 s\u1ef1 g\u00f2 b\u00f3 ch\u1eb7t ch\u1ebd trong s\u00e1ng t\u00e1c \u1edf Vi\u1ec7t Nam khi vua quan \u0111\u1ec3 m\u1eaft t\u1edbi&#8230;&nbsp;<em>(trang 610 ch\u00fa th\u00edch s\u1ed1 688)<\/em>. \u00d4ng V\u0129nh c\u0169ng \u0111\u00e3 nh\u1eafc l\u00e0 vua T\u1ef1 \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 kh\u00f4ng th\u00edch c\u00e2u:&nbsp;<em>D\u1ecdc ngang n\u00e0o bi\u1ebft tr\u00ean \u0111\u1ea7u c\u00f3 ai. (trang 675 ch\u00fa th\u00edch s\u1ed1 743).<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecdc m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh nh\u01b0 b\u1ea3n d\u1ecbch&nbsp;<em>Kim V\u00e2n Ki\u1ec1u&nbsp;<\/em>c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 n\u1ebfu ch\u00fa t\u00e2m s\u1ebd h\u1ecdc h\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u b\u1ed5 \u00edch. V\u00ec ngo\u00e0i nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m k\u1ec3 tr\u00ean, trong ph\u1ea7n b\u00ecnh gi\u1ea3i ch\u00fa th\u00edch, \u00f4ng \u0111\u00e3 ghi ch\u00fa nh\u1eefng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng Ph\u1eadt gi\u00e1o m\u00e0 Nguy\u1ec5n Du \u0111\u00e3 l\u1ed3ng v\u00e0o&nbsp;<em>Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/em>. Qua \u0111\u00f3, nh\u1eefng ai ch\u01b0a h\u1ec1 bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt &#8211; \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Ph\u00e1p &#8211; th\u00ec c\u0169ng s\u1ebd hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f4i ph\u1ea7n v\u1ec1 quan ni\u1ec7m s\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1eddi ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi s\u1ef1 th\u0103ng tr\u1ea7m l\u00e0 do h\u1ec7 lu\u1ef5 c\u1ee7a nh\u00e2n qu\u1ea3 t\u1eeb nhi\u1ec1u ki\u1ebfp. \u00d4ng c\u0169ng \u0111\u1ec1 cao tinh th\u1ea7n b\u00e1c \u00e1i, nh\u00e2n ngh\u0129a l\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m c\u1ed1t l\u00f5i trong nh\u00e2n sinh quan c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i, qua ph\u1ea7n b\u00ecnh lu\u1eadn v\u00e0 ch\u00fa th\u00edch, \u00f4ng \u0111\u00e3 d\u00f9ng ng\u00f2i b\u00fat m\u1ed9t c\u00e1ch th\u00f4ng minh, kh\u00e9o l\u00e9o trong c\u00f4ng vi\u1ec7c d\u1eabn d\u1eaft \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Ph\u00e1p, gi\u00fap cho h\u1ecd hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u0103n h\u00f3a \u00c1 \u0110\u00f4ng. Trong \u0111\u00f3 c\u00f3 v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1eb7c th\u00f9 ri\u00eang, phong c\u00e1ch s\u1ed1ng, t\u00e2m linh ri\u00eang c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1edbi s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u r\u1ed9ng c\u1ea3 hai v\u0103n h\u00f3a \u0110\u00f4ng T\u00e2y, \u00f4ng t\u1ecf ra r\u1ea5t th\u00f4ng th\u1ea1o v\u1ec1 c\u00e1c \u0111i\u1ec3n t\u00edch trong th\u01a1 Trung Qu\u1ed1c c\u1ee7a t\u1eebng th\u1eddi \u0111\u1ea1i, v\u00e0 bi\u1ebft c\u00e1ch c\u1eaft ngh\u0129a cho \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Ph\u00e1p ti\u1ebfp thu&#8230; C\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u00f4ng \u0111o\u00e1n l\u00e0 h\u1ecd s\u1ebd b\u1ee1 ng\u1ee1 l\u00e0 \u00f4ng kh\u00f4ng ng\u1ea1i gi\u1ea3i th\u00edch t\u01b0\u1eddng t\u1eadn. Ph\u1ea7n d\u1ecbch t\u1eebng ch\u1eef Vi\u1ec7t sang ch\u1eef Ph\u00e1p c\u0169ng th\u1eadt c\u00f4ng phu. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m c\u00f3 \u00edch v\u1ec1 nhi\u1ec1u \u0111\u1ecba h\u1ea1t v\u0103n th\u01a1, \u0111i\u1ec3n t\u00edch v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho nh\u1eefng ai \u0111ang h\u1ecdc Ph\u00e1p ng\u1eef.<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 m\u1ed9t trong s\u1ed1 c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n h\u00f3a l\u1ed7i l\u1ea1c c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam trong th\u1ebf k\u1ef7 XX. T\u00f4i \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi c\u00e1ch \u0111\u1eb7t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ee7a T\u1ea1p ch\u00ed X\u01afA v\u00e0 NAY: (s\u1ed1 1 &#8211; Xu\u00e2n 1996, tr. 13) &#8220;&#8230; &#8220;<em>\u0111\u00e1nh gi\u00e1 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c l\u00e0m kh\u00f4ng \u0111\u01a1n gi\u1ea3n&#8221;<\/em>. V\u00ec l\u00fd do \u1ea5y, t\u00f4i xin tr\u00edch m\u1ed9t v\u00e0i \u00fd c\u1ee7a Phan Kh\u00f4i, l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ecdc gi\u1ea3 s\u1eafc s\u1ea3o, t\u1eebng s\u1ed1ng m\u1ed9t th\u1eddi v\u1edbi Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 vi\u1ebft m\u1ed9t b\u00e0i v\u00e0o d\u1ecbp \u00f4ng V\u0129nh qua \u0111\u1eddi v\u00e0o n\u0103m 1936, m\u00e0 t\u1ea1p ch\u00ed tr\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng l\u1ea1i. Phan Kh\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00e2n nh\u1eafc v\u1ec1 v\u0103n nghi\u1ec7p v\u00e0 th\u00e1i \u0111\u1ed9 ch\u00ednh ki\u1ebfn c\u1ee7a \u00f4ng V\u0129nh, r\u1ed3i \u0111\u1eb7t b\u00fat ngay \u1edf nh\u1eefng d\u00f2ng \u0111\u1ea7u:<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cT\u00f4i ph\u1ee5c \u00f4ng V\u0129nh \u1edf ch\u1ed7 c\u00f3 ch\u00ed t\u1ef1 l\u1eadp, kh\u00f4ng m\u1ed9 h\u01b0 vinh\u2026<\/em>\u201d Phan Kh\u00f4i \u0111\u00e3 k\u1ec3 qua m\u1ed9t v\u00e0i \u0111i\u1ec1u m\u00e0 th\u1eddi \u1ea5y c\u00f3 k\u1ebb y\u00eau, ng\u01b0\u1eddi gh\u00e9t \u00f4ng V\u0129nh, n\u00ean c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f2i \u0111\u00fac t\u01b0\u1ee3ng \u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9, c\u00f3 k\u1ebb th\u00ec l\u1ea1i c\u00f3 \u00fd ng\u01b0\u1ee3c h\u1eb3n. Ri\u00eang t\u00f4i r\u1ea5t mong \u01b0\u1edbc s\u1ebd c\u00f2n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfp t\u1ee5c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 nh\u00e0 h\u1ecdc gi\u1ea3 n\u00e0y. Phan Kh\u00f4i \u0111\u00e3 k\u1ebft lu\u1eadn:<br><em>\u201cTrong con m\u1eaft t\u00f4i, \u00f4ng Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh l\u00e0 m\u1ed9t trang h\u00e0o ki\u1ec7t, M\u1ea1nh T\u1eed c\u00f3 n\u00f3i: \u0110\u1ebfn nh\u01b0 k\u1ebb s\u0129 h\u00e0o ki\u1ec7t th\u00ec d\u00f9 kh\u00f4ng c\u00f3 V\u0103n V\u01b0\u01a1ng c\u0169ng d\u1ea5y l\u00ean. Trong c\u00e2u n\u00f3i \u1ea5y th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi h\u00e0o ki\u1ec7t \u0111\u1ea7y c\u00e1i kh\u00ed ph\u00e1ch t\u1ef1 l\u1eadp \u0111\u00fang nh\u01b0 c\u00e1i kh\u00ed ph\u00e1ch c\u1ee7a \u00f4ng Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh ch\u00fang ta\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Phan Kh\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f4ng nh\u1eadn \u00f4ng V\u0129nh m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 kh\u00ed ph\u00e1ch. Trong c\u00e1ch nh\u00ecn c\u1ee7a k\u1ebb h\u1eadu th\u1ebf sau h\u01a1n 60 n\u0103m, v\u1edbi b\u1ed1i c\u1ea3nh kh\u00e1c h\u1eb3n, t\u00f4i ng\u1eabm ngh\u0129 kh\u00ed ph\u00e1ch \u1ea5y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi n\u00e9t hi\u00ean ngang trong phong c\u00e1ch c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 v\u0103n h\u00f3a l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d4ng Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu m\u1ef1c trong \u0111\u1ecba h\u1ea1t giao l\u01b0u v\u0103n h\u00f3a, m\u1ed9t nh\u00e0 d\u1ecbch thu\u1eadt th\u00f4ng th\u00e1i, m\u1ed9t tr\u00ed th\u1ee9c \u0111\u1ed9c l\u1eadp, t\u1ef1 tr\u1ecdng m\u00e0 nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7 c\u1ea7n h\u1ecdc t\u1eadp. Nh\u1ea5t l\u00e0 v\u00e0o d\u1ecbp xu th\u1ebf ho\u00e0n c\u1ea7u h\u00f3a hi\u1ec7n nay.<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u1ec7t Nam c\u1ea7n m\u1edf c\u00e1c c\u00e1nh c\u1eeda c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh L\u1ea1c H\u1ed3ng b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00ean d\u1ecbch nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ed5 kim nhi\u1ec1u th\u1ec3 lo\u1ea1i c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u00edch th\u1ef1c. Hi\u1ec7n nay l\u00e1c \u0111\u00e1c \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i nh\u00e0 v\u0103n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch. C\u1ea7n gi\u1edbi thi\u1ec7u nhi\u1ec1u h\u01a1n v\u1edbi \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi v\u1ec1 v\u0103n h\u00f3a, c\u1ed9i ngu\u1ed3n c\u1ee7a ta, c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c ng\u00e0nh ngh\u1ec7 thu\u1eadt kh\u00e1c \u0111\u1ec3 h\u1ecd bi\u1ebft m\u1ed9t v\u00e0i ph\u1ea7n m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 bao ngh\u00ecn n\u0103m v\u0103n hi\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Paris&nbsp;nh\u1eefng ng\u00e0y g\u1ea7n T\u1ebft Canh Th\u00ecn<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Th\u00e1ng 1\/2000<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>T.T(137-07-00)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left\"><p class=\"MsoNormal\" style=\"margin-bottom:0cm;text-align:justify;line-height:\nnormal\"><span style=\"mso-bidi-font-size:14.0pt;mso-fareast-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;\nmso-bidi-font-family:&quot;Times New Roman&quot;;color:black\"><\/span><\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(B\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed S\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y 25\/6\/2010) T\u00f3m t\u1eaft v\u1ec1 t\u00e1c gi\u1ea3 b\u00e0i vi\u1ebft \u201cNguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, m\u1ed9t d\u1ecbch gi\u1ea3 uy\u00ean b\u00e1c\u201d B\u00e0 C\u00f4ng Th\u1ecb Ngh\u0129a, sinh n\u0103m 1932 t\u1ea1i l\u00e0ng Ng\u1ecdc H\u00e0, H\u00e0 N\u1ed9i. N\u0103m 1942 b\u00e0 theo cha v\u00e0o S\u00e0i G\u00f2n l\u00e0m vi\u1ec7c. B\u00e0 c\u00f3 b\u00fat danh Thu Trang khi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":9575,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[168],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/Hoa-hau-Viet-Nam-dau-tien-Cuoc-doi-chim-noi-cua-hau-due-quan-trieu-Le-tt1-1656299970-204-width660height528.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9577"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9577"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9578,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9577\/revisions\/9578"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9575"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}