{"id":3303,"date":"2017-10-21T09:21:42","date_gmt":"2017-10-21T02:21:42","guid":{"rendered":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=3303"},"modified":"2017-10-21T09:21:42","modified_gmt":"2017-10-21T02:21:42","slug":"viet-nam-kiem-duyet-bao-chi-quoc-ngu-trong-thoi-ky-phap-thuoc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=3303","title":{"rendered":"Vi\u1ec7t Nam: Ki\u1ec3m duy\u1ec7t b\u00e1o ch\u00ed qu\u1ed1c ng\u1eef trong th\u1eddi k\u1ef3 Ph\u00e1p thu\u1ed9c"},"content":{"rendered":"<div class=\"intro\">\n<p>Trong giai \u0111o\u1ea1n thu\u1ed9c Ph\u00e1p, Vi\u1ec7t Nam b\u1ecb chia th\u00e0nh ba v\u00f9ng t\u00e1ch bi\u1ec7t : Nam K\u1ef3 tr\u1edf th\u00e0nh thu\u1ed9c \u0111\u1ecba v\u00e0 theo lu\u1eadt l\u1ec7 c\u1ee7a Ph\u00e1p ; Trung K\u1ef3 v\u00e0 B\u1eafc K\u1ef3 n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 b\u1ea3o h\u1ed9, v\u1eabn theo lu\u1eadt l\u1ec7 c\u1ee7a tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n nh\u01b0ng quy\u1ec1n h\u1ea1n th\u1eadt n\u1eb1m trong tay ch\u00ednh ph\u1ee7 \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<\/div>\n<p>T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, b\u00e1o ch\u00ed t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng b\u1ecb t\u00e1ch th\u00e0nh hai ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ri\u00eang bi\u1ec7t. T\u1ea1i Nam K\u1ef3, n\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 c\u00e1i n\u00f4i c\u1ee7a n\u1ec1n b\u00e1o ch\u00ed Vi\u1ec7t Nam, b\u00e1o ti\u1ebfng Ph\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng quy\u1ec1n t\u1ef1 do b\u00e1o ch\u00ed nh\u01b0 t\u1ea1i <em>\u00ab M\u1eabu Qu\u1ed1c \u00bb<\/em> theo lu\u1eadt ng\u00e0y 29\/07\/1881. B\u1ea5t k\u1ef3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o mang qu\u1ed1c t\u1ecbch Ph\u00e1p \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 ra b\u00e1o m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n xin ph\u00e9p tr\u01b0\u1edbc. Tuy nhi\u00ean, \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u00e1o ch\u00ed qu\u1ed1c ng\u1eef hay b\u1eb1ng b\u1ea5t k\u1ef3 ng\u00f4n ng\u1eef n\u00e0o kh\u00e1c ti\u1ebfng Ph\u00e1p ph\u00e1t h\u00e0nh tr\u00ean \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng, c\u1ea7n c\u00f3 gi\u1ea5y ph\u00e9p c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Sau giai \u0111o\u1ea1n <em>\u00ab t\u1eadp l\u00e0m b\u00e1o \u00bb<\/em> d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh K\u00fd (P\u00e9trus K\u00fd), Hu\u1ef3nh T\u1ecbnh C\u1ee7a (Paulus C\u1ee7a), b\u00e1o ch\u00ed Nam K\u1ef3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111a d\u1ea1ng h\u01a1n v\u1edbi m\u1ed9t s\u1ed1 t\u1edd ch\u00ednh lu\u1eadn c\u1ee7a t\u01b0 nh\u00e2n ph\u00e1t h\u00e0nh b\u1eb1ng ti\u1ebfng Ph\u00e1p v\u00e0 ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef, r\u1ed3i d\u1ea7n lan r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn B\u1eafc K\u1ef3 sau H\u00f2a \u01b0\u1edbc Paten\u00f4tre 1884 v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Hu\u1ebf c\u00f4ng nh\u1eadn quy\u1ec1n b\u1ea3o h\u1ed9 c\u1ee7a Ph\u00e1p.<\/p>\n<p><strong>B\u00e1o ti\u1ebfng Ph\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do ph\u00e1t h\u00e0nh &#8211; B\u00e1o qu\u1ed1c ng\u1eef ph\u1ea3i xin ph\u00e9p<\/strong><\/p>\n<p>C\u0169ng t\u1eeb giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n nhi\u1ec1u v\u1ee5 xung \u0111\u1ed9t l\u1ee3i \u00edch gi\u1eefa ch\u00ednh quy\u1ec1n v\u00e0 gi\u1edbi th\u1ef1c d\u00e2n (colons), ho\u1eb7c gi\u1eefa c\u00e1c nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n Ph\u00e1p t\u1ea1i \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng. B\u00e1o ch\u00ed tr\u1edf th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee5 t\u1ea5n c\u00f4ng, b\u1ea3o v\u1ec7 quy\u1ec1n l\u1ee3i m\u1ed7i b\u00ean. Trong nh\u1eefng n\u0103m 1880-1890, to\u00e0n quy\u1ec1n \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng b\u1ecb t\u1edd <em>Courrier d\u2019Haiphong<\/em> t\u1ea5n c\u00f4ng, c\u00f2n \u0111\u1ed1c l\u00fd H\u1ea3i Ph\u00f2ng l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng ch\u1ec9 tr\u00edch c\u1ee7a t\u1edd <em>Le Cancrelat &#8211; libre penseur<\/em>. Nghi\u00eam tr\u1ecdng h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ee5 tung <em>\u00ab tin gi\u1ea3 \u00bb<\/em> c\u1ee7a t\u1edd <em>L\u2019Avenir du Tonkin<\/em> (T\u01b0\u01a1ng lai B\u1eafc K\u1ef3), \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau trong b\u1ee9c th\u01b0 ng\u00e0y 09\/02\/1889 (1) c\u1ee7a to\u00e0n quy\u1ec1n \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng Richaud g\u1eedi b\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng H\u00e0ng H\u1ea3i v\u00e0 Thu\u1ed9c \u0110\u1ecba Ph\u00e1p :<\/p>\n<p><em>\u00ab Nh\u00e0 vua <\/em>(\u0110\u1ed3ng Kh\u00e1nh)<em> b\u0103ng h\u00e0 ng\u00e0y 28\/01\/1889, l\u00fac 8h30 t\u1ed1i v\u00e0 tin n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o cho To\u00e0n quy\u1ec1n qua \u0111i\u1ec7n t\u00edn s\u00e1ng 29. Th\u1ebf m\u00e0 t\u1edd L\u2019Avenir du Tonkin \u0111\u00e3 d\u00e1n tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda v\u0103n ph\u00f2ng hai tin nhanh nh\u01b0 sau: \u00ab Hu\u1ebf, ng\u00e0y 26\/01\/1889 &#8211; Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf An Nam b\u1ecb \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c : ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f2n gi\u1eef hy v\u1ecdng c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0i<\/em> <em>\u00bb &#8211; \u00ab Hu\u1ebf, ng\u00e0y 28\/01\/1889 &#8211; Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf An Nam \u0111\u00e3 b\u0103ng h\u00e0 \u00bb \u00bb<\/em>.<\/p>\n<p>Theo b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a to\u00e0n quy\u1ec1n \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng, l\u00fd do l\u00e0 ch\u1ee7 b\u00e1o De Saint Mathurin b\u1ea5t b\u00ecnh v\u00ec ch\u00ednh quy\u1ec1n ng\u1eebng \u0111\u1eb7t mua v\u00e0 t\u00e0i tr\u1ee3 t\u1edd <em>L\u2019Avenir du Tonkin<\/em> \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb th\u00e0nh l\u1eadp C\u00f4ng b\u00e1o \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng <em>Journal officiel de l\u2019Indochine<\/em>.<\/p>\n<p>V\u1eabn trong b\u1ee9c th\u01b0 tr\u00ean, to\u00e0n quy\u1ec1n \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng Richaud nh\u1ea5n m\u1ea1nh : <em>\u00ab C\u00e1c cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng dai d\u1eb3ng v\u00e0 m\u00e3nh li\u1ec7t (nh\u01b0 c\u1ee7a t\u1edd Cancrelat) nh\u1eafm v\u00e0o c\u00f4ng ch\u1ee9c \u0111\u00e3 h\u1ea1 th\u1ea5p nh\u00e2n vi\u00ean c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u00e0 g\u00e2y t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Ph\u00e1p t\u1ea1i m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc m\u00e0 ch\u00fang ta v\u1eeba m\u1edbi ch\u1ec9 thi\u1ebft l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n l\u1ef1c\u2026 \u00bb<\/em>.<\/p>\n<p>C\u00f3 l\u1ebd nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y bu\u1ed9c ch\u00ednh quy\u1ec1n \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i ban h\u00e0nh s\u1eafc l\u1ec7nh ng\u00e0y 04\/10\/1898 h\u1ea1n ch\u1ebf m\u1ed9t s\u1ed1 quy\u1ec1n t\u1ef1 do b\u00e1o ch\u00ed v\u00e0 quy \u0111\u1ecbnh nhi\u1ec1u h\u00ecnh ph\u1ea1t kh\u00e1c nhau, k\u1ec3 c\u1ea3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u00e1o b\u1eb1ng ti\u1ebfng Ph\u00e1p, c\u00f4ng d\u00e2n Ph\u00e1p v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, ph\u1ea1m c\u00e1c t\u1ed9i k\u00edch \u0111\u1ed9ng d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u1ed5i lo\u1ea1n, \u0111\u0103ng t\u1ea3i, tuy\u00ean truy\u1ec1n tranh \u1ea3nh thi\u1ebfu t\u00f4n tr\u1ecdng ch\u00ednh quy\u1ec1n Ph\u00e1p t\u1ea1i \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng&#8230;<\/p>\n<p>K\u1ec3 c\u1ea3 b\u00e1o ch\u00ed qu\u1ed1c ng\u1eef Nam K\u1ef3, thu\u1ed9c \u0111\u1ecba c\u1ee7a Ph\u00e1p, c\u0169ng tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng nh\u1eafm \u0111\u1ebfn c\u1ee7a s\u1eafc lu\u1eadt n\u00e0y, nh\u01b0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc Ph\u00e1p Pierre Brocheux nh\u1eafc l\u1ea1i l\u00e0 v\u1ee5 b\u1eaft gi\u1eef Gilbert Chi\u1ebfu (Tr\u1ea7n Ch\u00e1nh Chi\u1ebfu), ch\u1ee7 b\u00fat t\u1edd <em>L\u1ee5c t\u1ec9nh t\u00e2n v\u0103n<\/em> c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, v\u00e0o th\u00e1ng 10\/1908 v\u00ec \u00f4ng c\u00f3 quan h\u1ec7 v\u1edbi phong tr\u00e0o \u0110\u00f4ng Du v\u00e0 vi\u1ebft b\u00e1o ch\u1ed1ng ch\u00ednh quy\u1ec1n thu\u1ed9c \u0111\u1ecba. Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc Pierre Brocheux \u0111\u00e1nh gi\u00e1 :<\/p>\n<p><em>\u00ab B\u00e1o ch\u00ed qu\u1ed1c ng\u1eef ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1eeb b\u00e1o th\u00f4ng tin th\u00e0nh b\u00e1o ch\u00ed ch\u00ednh lu\u1eadn v\u00e0 c\u0169ng nhanh ch\u00f3ng bi\u1ebfn th\u00e0nh b\u00e1o ch\u00ed tuy\u00ean truy\u1ec1n, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n \u0111\u0103ng nh\u1eefng l\u1eddi y\u00eau s\u00e1ch. Nhi\u1ec1u b\u00e0i vi\u1ebft c\u00f2n k\u00eau g\u1ecdi \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 bi\u1ec3u t\u00ecnh, l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y hay vi\u1ec7c kia, k\u00fd ki\u1ebfn ngh\u1ecb\u2026 D\u0129 nhi\u00ean, hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y c\u0169ng nhanh ch\u00f3ng lan ra mi\u1ec1n B\u1eafc. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng n\u00f3i l\u00e0 mi\u1ec1n B\u1eafc kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Nam K\u1ef3, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t thu\u1ed9c \u0111\u1ecba, n\u00ean h\u1ec7 th\u1ed1ng ki\u1ec3m duy\u1ec7t, c\u1ea3nh s\u00e1t theo d\u00f5i r\u1ea5t ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u00e0 tr\u1ea5n \u00e1p c\u0169ng r\u1ea5t nhanh, v\u00ec v\u1eady, b\u00e1o ch\u00ed kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 \u1edf Nam K\u1ef3 \u00bb<\/em>.<\/p>\n<p>V\u1eabn theo nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc Brocheux, \u1edf Nam K\u1ef3, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111\u1eb7t mua \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o <em>L\u2019Humanit\u00e9<\/em> c\u1ee7a \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng S\u1ea3n Ph\u00e1p v\u00e0 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c qua \u0111\u01b0\u1eddng b\u01b0u \u0111i\u1ec7n.<\/p>\n<p><em>\u00ab Ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y trong nh\u1eefng t\u1edd b\u00e1o ch\u00ednh lu\u1eadn \u0111\u1ea7u ti\u00ean b\u1eb1ng ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef m\u1ed9t s\u1ed1 b\u00e0i vi\u1ebft d\u1ecbch l\u1ea1i t\u1eeb t\u1edd L\u2019Humanit\u00e9. \u0110\u00e2y l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a t\u1edd Ti\u1ebfng chu\u00f4ng r\u00e8 <\/em>(La Cloche f\u00eal\u00e9e)<em> c\u1ee7a Nguy\u1ec5n An Ninh. Sau \u0111\u00f3 c\u00f2n c\u00f3 b\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a lu\u1eadt s\u01b0 Phan V\u0103n Tr\u01b0\u1eddng v\u1ec1 \u00ab Tuy\u00ean ng\u00f4n \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng S\u1ea3n \u00bb v\u00e0 nhi\u1ec1u b\u00e0i b\u00e1o tr\u00ean t\u1edd L\u2019Humanit\u00e9. Ch\u00ednh v\u00ec th\u1ebf, lu\u1eadt s\u01b0 Phan V\u0103n Tr\u01b0\u1eddng b\u1ecb b\u1eaft giam, d\u00f9 \u00f4ng c\u00f3 qu\u1ed1c t\u1ecbch Ph\u00e1p. \u00d4ng c\u00f2n d\u1ecbch \u00ab L\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi Binh s\u0129 \u00bb (Appel aux soldats) \u0111\u1eebng ra chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u1eebng sang c\u00e1c n\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ho\u1eb7c \u0111\u00e0o ng\u0169\u2026 \u00bb.<\/em><\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u1edf Nam K\u1ef3, song k\u00e9o d\u00e0i kh\u00f4ng l\u00e2u, v\u00ec ch\u00ednh quy\u1ec1n lu\u00f4n t\u00ecm ch\u1ee9ng c\u1ee9 \u0111\u1ec3 \u0111\u00ecnh b\u1ea3n ho\u1eb7c ti\u1ebfn h\u00e0nh c\u00e1c v\u1ee5 b\u1eaft giam. Ngay kho\u1ea3ng n\u0103m 1925, to\u00e0n quy\u1ec1n \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng Alexandre Varenne, thu\u1ed9c \u0111\u1ea3ng X\u00e3 H\u1ed9i, \u0111\u00e3 ban h\u00e0nh nhi\u1ec1u bi\u1ec7n ph\u00e1p ch\u1ed1ng l\u1ea1i b\u00e1o ch\u00ed \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng. S\u1eafc l\u1ec7nh ng\u00e0y 04\/10\/1927, c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 s\u1eafc l\u1ec7nh Varenne, quy \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i ch\u1ebf \u0111\u1ed9 b\u00e1o ch\u00ed \u1edf c\u00e1c v\u00f9ng b\u1ea3o h\u1ed9 c\u1ee7a Ph\u00e1p, \u00e1p \u0111\u1eb7t ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ki\u1ec3m duy\u1ec7t, \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u00e3i b\u1ecf \u1edf Ph\u00e1p, \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u00e1o ch\u00ed qu\u1ed1c ng\u1eef.<\/p>\n<p><strong>B\u00e1o ch\u00ed ph\u00e1t tri\u1ec3n &#8211; Ki\u1ec3m duy\u1ec7t kh\u1eaft khe<\/strong><\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, c\u0169ng t\u1eeb n\u0103m 1927, b\u00e1o ch\u00ed B\u1eafc K\u1ef3 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc nh\u1edd m\u1ed9t t\u1ea7ng l\u1edbp tr\u00ed th\u1ee9c tr\u1ebb ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t, c\u00f4ng ngh\u1ec7 in b\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i ti\u1ebfn\u2026 T\u1eeb 9 \u0111\u1ea7u b\u00e1o v\u00e0o n\u0103m 1927 t\u0103ng th\u00e0nh 27 v\u00e0o \u0111\u1ea7u n\u0103m 1933. Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc Brocheux cho bi\u1ebft th\u00eam :<\/p>\n<p><em>\u00ab T\u1ea1i B\u1eafc K\u1ef3 v\u00e0 Nam K\u1ef3, b\u00e1o ch\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do ph\u00e1t tri\u1ec3n h\u01a1n m\u1ed9t ch\u00fat d\u01b0\u1edbi th\u1eddi M\u1eb7t Tr\u1eadn B\u00ecnh D\u00e2n t\u1ea1i Ph\u00e1p (Front Populaire) v\u00e0o n\u0103m 1936. \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 n\u1edf r\u1ed9, ng\u01b0\u1eddi ta th\u1ea5y xu\u1ea5t hi\u1ec7n r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u00ab b\u00e1o l\u00e1 c\u1ea3i \u00bb theo c\u00e1ch g\u1ecdi \u00ab feuille de chou \u00bb trong ti\u1ebfng Ph\u00e1p, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 b\u00e1o ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t t\u1edd in hai m\u1eb7t, v\u00ec giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y c\u00f3 ch\u00fat t\u1ef1 do h\u01a1n, lu\u1eadt ph\u00e1p kh\u00f4ng b\u1ecb \u00e1p d\u1ee5ng ch\u1eb7t ch\u1ebd \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u00e1o ch\u00ed. Nh\u1edd \u0111\u00f3, r\u1ea5t nhi\u1ec1u b\u00e1o c\u1ed9ng s\u1ea3n, ho\u1eb7c nh\u1eefng t\u1edd ng\u1ea3 theo c\u00e1nh t\u1ea3, th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 c\u1ef1c t\u1ea3, xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong giai \u0111o\u1ea1n 1936-1937, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 t\u1edd La Lutte (Tranh \u0111\u1ea5u) \u00bb<\/em>.<\/p>\n<p>Ch\u00fat t\u1ef1 do b\u00e1o ch\u00ed t\u1ea1i \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng nhanh ch\u00f3ng b\u1ecb h\u1ea1n ch\u1ebf v\u1edbi m\u1ed9t s\u1eafc l\u1ec7nh m\u1edbi 30\/06\/1935 v\u00e0 th\u1ef1c s\u1ef1 b\u1ecb tr\u1ea5n \u00e1p t\u1eeb n\u0103m 1939 khi Th\u1ebf Chi\u1ebfn II s\u1eafp b\u00f9ng n\u1ed5, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi M\u1eb7t Tr\u1eadn B\u00ecnh D\u00e2n Ph\u00e1p b\u1ecb tan r\u00e3. T\u1ea1i Ph\u00e1p, \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng S\u1ea3n b\u1ecb gi\u1ea3i t\u00e1n theo s\u1eafc l\u1ec7nh ng\u00e0y 26\/09\/1939. Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc Brocheux gi\u1ea3i th\u00edch :<\/p>\n<p><em>\u00ab S\u1eafc l\u1ec7nh n\u00e0y \u0111\u1eb7t \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng S\u1ea3n Ph\u00e1p ngo\u00e0i v\u00f2ng lu\u1eadt ph\u00e1p, c\u0169ng nh\u01b0 m\u1ecdi \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng S\u1ea3n hay chi nh\u00e1nh c\u1ee7a \u0111\u1ea3ng n\u00e0y \u1edf c\u00e1c x\u1ee9 thu\u1ed9c \u0111\u1ecba Ph\u00e1p. C\u00e1c b\u00e1o c\u1ed9ng s\u1ea3n c\u0169ng b\u1ecb c\u1ea5m, nh\u01b0 L\u2019Humanit\u00e9 \u1edf Ph\u00e1p. \u1ede Vi\u1ec7t Nam, ch\u00ednh quy\u1ec1n l\u1ee5c so\u00e1t tr\u1ee5 s\u1edf t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c b\u00e1o c\u1ed9ng s\u1ea3n, b\u1eaft gi\u1eef ng\u01b0\u1eddi theo C\u1ed9ng S\u1ea3n v\u00e0 \u0111\u01b0a h\u1ecd v\u00e0o tr\u1ea1i gi\u00e1m s\u00e1t \u00bb.<\/em><\/p>\n<p>M\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t b\u1ecb t\u01b0\u1edbc quy\u1ec1n t\u1ef1 do b\u00e1o ch\u00ed. Tuy nhi\u00ean, h\u1ecd t\u00ecm c\u00e1ch l\u00e1ch lu\u1eadt b\u1eb1ng c\u00e1ch m\u01b0\u1ee3n t\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 qu\u1ed1c t\u1ecbch Ph\u00e1p \u0111\u1ec3 m\u1edf m\u1ed9t t\u1edd b\u00e1o sau \u0111\u00f3 nh\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1i cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t khai th\u00e1c, d\u1ec5 nh\u01b0 <em>\u00ab thu\u00ea nh\u00e0 m\u1eb7t ph\u1ed1 \u00bb<\/em>. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1c t\u1edd b\u00e1o qu\u1ed1c ng\u1eef ph\u1ea3i ch\u1ecbu ki\u1ec3m duy\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc. B\u1ed9 ph\u1eadn b\u00e1o ch\u00ed c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n thu\u1ed9c \u0111\u1ecba c\u00f3 quy\u1ec1n c\u1eaft ho\u1eb7c x\u00f3a m\u1ed9t kh\u1ed5, m\u1ed9t c\u00e2u, th\u1eadm ch\u00ed b\u1ecf c\u1ea3 b\u00e0i n\u1ebfu n\u1ed9i dung \u0111i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi l\u1ee3i \u00edch ho\u1eb7c \u0111e d\u1ecda ch\u00ednh quy\u1ec1n thu\u1ed9c \u0111\u1ecba. Ch\u00ednh v\u00ec th\u1ebf, t\u1eeb n\u0103m 1940, \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 kh\u00f4ng h\u1ec1 ng\u1ea1c nhi\u00ean khi th\u1ea5y nhi\u1ec1u ch\u1ed7 b\u1ecb b\u1ecf tr\u1eafng trong c\u00e1c nh\u1eadt b\u00e1o ho\u1eb7c t\u1ea1p ch\u00ed (<em>Tri T\u00e2n<\/em>, <em>Phong H\u00f3a<\/em>\u2026) v\u1edbi h\u00e0ng ch\u1eef <em>\u00ab Ki\u1ec3m duy\u1ec7t b\u1ecf \u00bb<\/em>. Trong v\u00f2ng ba n\u0103m, t\u1eeb 1940-1943, 17 t\u1edd b\u00e1o b\u1ecb r\u00fat gi\u1ea5y ph\u00e9p ph\u00e1t h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Nh\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh, ch\u1ee7 b\u00fat t\u1ea1p ch\u00ed <em>Nam Phong<\/em>, t\u1eebng bi\u1ec7n minh cho ch\u00ednh s\u00e1ch ki\u1ec3m duy\u1ec7t c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n Ph\u00e1p t\u1ea1i \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng, l\u00e0 <em>\u00ab ph\u00f2ng ng\u1eeba t\u1ed1t h\u01a1n l\u00e0 tr\u1ea5n \u00e1p. Ch\u00ednh x\u00e1c h\u01a1n l\u00e0 n\u00ean ng\u0103n ch\u1eb7n c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft c\u00f3 nguy c\u01a1 \u0111\u1ea9y nh\u00e0 v\u0103n \u0111\u1ebfn c\u00e1c h\u1eadu qu\u1ea3 \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc tr\u01b0\u1edbc khi ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c in. Ch\u1ebf \u0111\u1ed9 b\u00e1o ch\u00ed, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, r\u1ea5t t\u1ef1 do \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 th\u1ec3 hi\u1ec7n quan \u0111i\u1ec3m v\u00e0 ch\u1ec9 c\u1ea5m nh\u1eefng g\u00ec ph\u1ea1m ph\u00e1p. C\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0, gi\u1ea5y c\u1ea5p ph\u00e9p ra b\u00e1o kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1edf ng\u1ea1i m\u00e0 l\u00e0 s\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi li\u00ean quan \u00bb<\/em> (2).<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>(1) CAOM, Gouvernement g\u00e9n\u00e9ral de l\u2019Indochine, dossier 9220.<\/p>\n<p>(2) Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh, <em>\u00ab La presse annamite \u00bb<\/em> (B\u00e1o ch\u00ed An Nam), <em>Nam Phong<\/em>, n\u00b0107, th\u00e1ng 07\/1926.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Ngu\u1ed3n: <a href=\"http:\/\/vi.rfi.fr\/viet-nam\/20171016-viet-nam-kiem-duyet-bao-chi-quoc-ngu-trong-giai-doan-thuoc-phap\">RFI<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trong giai \u0111o\u1ea1n thu\u1ed9c Ph\u00e1p, Vi\u1ec7t Nam b\u1ecb chia th\u00e0nh ba v\u00f9ng t\u00e1ch bi\u1ec7t : Nam K\u1ef3 tr\u1edf th\u00e0nh thu\u1ed9c \u0111\u1ecba v\u00e0 theo lu\u1eadt l\u1ec7 c\u1ee7a Ph\u00e1p ; Trung K\u1ef3 v\u00e0 B\u1eafc K\u1ef3 n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 b\u1ea3o h\u1ed9, v\u1eabn theo lu\u1eadt l\u1ec7 c\u1ee7a tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n nh\u01b0ng quy\u1ec1n h\u1ea1n th\u1eadt n\u1eb1m trong tay ch\u00ednh ph\u1ee7 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":3304,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[26,139,23,97,87,95,105,32,42,27,107,93,22,20,30,138,108,106,86,109,53,55,34,33,156,94,96,54,28,31,100,51,24,8,112,99,21,25,36,98],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/12244270744_76db9c393b_o.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3303"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3303"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3303\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3306,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3303\/revisions\/3306"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}