{"id":2748,"date":"2016-10-08T15:06:54","date_gmt":"2016-10-08T08:06:54","guid":{"rendered":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=2748"},"modified":"2016-10-11T10:49:17","modified_gmt":"2016-10-11T03:49:17","slug":"ong-nguyen-van-vinh-trong-con-mat-toi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=2748","title":{"rendered":"\u00d4NG NGUY\u1ec4N V\u0102N V\u0128NH TRONG CON M\u1eaeT T\u00d4I"},"content":{"rendered":"<p>L\u1edcI D\u1eaaN.<\/p>\n<p>Th\u01b0a c\u00e1c qu\u00fd v\u1ecb \u0111\u1ed9c gi\u1ea3!<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng, khi c\u00f3 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed9t s\u1ef1 nghi\u1ec7p, m\u1ed9t h\u00e0nh vi, n\u1ebfu n\u00f3 t\u1ea1o n\u00ean nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng mang t\u00ednh d\u1ea5u \u1ea5n v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, v\u1edbi x\u00e3 h\u1ed9i, v\u1edbi l\u1ecbch s\u1eed, m\u00e0 qua \u0111\u00f3, n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1eefng ph\u1ea3n \u1ee9ng thu\u1eadn, ngh\u1ecbch c\u1ee7a d\u01b0 lu\u1eadn, l\u00e0 \u0111i\u1ec1u th\u01b0\u1eddng g\u1eb7p trong th\u1ef1c t\u1ebf. Tuy nhi\u00ean, \u0111\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3 l\u00e0 ti\u00eau c\u1ef1c hay t\u00edch c\u1ef1c v\u1edbi x\u00e3 h\u1ed9i, nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ed9 l\u00f9i c\u1ee7a th\u1eddi gian, x\u00e3 h\u1ed9i m\u1edbi c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3, \u0111\u00e1nh gi\u00e1, k\u1ebft lu\u1eadn. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, kh\u00f4ng \u00edt tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p, khi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng th\u1eddi v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3, v\u1edbi s\u1ef1 vi\u1ec7c \u0111\u00f3, do \u0111\u1ee9ng qu\u00e1 \u201cg\u1ea7n\u201d v\u1edbi \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e3 t\u1ea1o n\u00ean nh\u1eefng d\u1ea5u \u1ea5n \u0111\u00f3, n\u00ean kh\u00f4ng lo\u1ea1i tr\u1eeb vi\u1ec7c b\u1ecb \u201cc\u1eadn\u201d trong c\u00e1ch quan s\u00e1t v\u00e0 nh\u1eadn th\u1ee9c, c\u0169ng l\u00e0 chuy\u1ec7n d\u1ec5 hi\u1ec3u.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p h\u1ecdc gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh trong l\u1ecbch s\u1eed h\u00ecnh th\u00e0nh, ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam c\u1eadn \u0111\u1ea1i, ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00e3, hi\u1ec7n v\u00e0 s\u1ebd l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p hy h\u1eefu \u0111\u1ec3 l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c ki\u00ean nh\u1eabn \u201cng\u00f3 nghi\u00eang\u201d, s\u1ebb ngang, b\u1ed5 d\u1ecdc, hy v\u1ecdng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y, ph\u00e1t hi\u1ec7n r\u00f5 nh\u1eefng g\u00ec \u1ea9n ch\u1ee9a trong con ng\u01b0\u1eddi, s\u1ef1 nghi\u1ec7p v\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng ti\u1ebfn b\u1ed9 si\u00eau t\u1ed1c c\u1ee7a \u00f4ng. Tin t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 v\u1eady b\u1edfi l\u1ebd kh\u00f4ng d\u1ec5 d\u00e0ng g\u00ec \u0111\u1ec3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng th\u1eddi v\u1edbi \u00f4ng, g\u1ecdi \u00f4ng l\u00e0 <em>Ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng d\u00e2n V\u0129 \u0111\u1ea1i.<\/em><\/p>\n<p>Trong h\u00e0nh tr\u00ecnh ti\u1ebfp t\u1ee5c ch\u1ee9ng minh v\u1edbi x\u00e3 h\u1ed9i\u00a0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u201cb\u1ecb\u201d h\u1eadu sinh g\u1ecdi l\u00e0 \u201cgai g\u00f3c\u201d khi b\u00e0n v\u1ec1 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, ch\u00fang t\u00f4i xin \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eedi \u0111\u1ebfn c\u00e1c b\u1ea1n m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ec7nh danh l\u00e0 uy\u00ean b\u00e1c nh\u01b0ng l\u00e0 hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a s\u1ef1 tr\u1ef1c ng\u00f4n v\u1edbi s\u1ef1 quy\u1ebft li\u1ec7t \u00edt c\u00f3 trong x\u00e3 h\u1ed9i m\u00e0 \u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i.<\/p>\n<p>Ch\u00fang t\u00f4i cho r\u1eb1ng, t\u00e1c gi\u1ea3 b\u00e0i vi\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ed9 toang s\u1ef1 nung n\u1ea5u, s\u1ef1 \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 c\u1ea3\u00a0 s\u1ef1 day d\u1ee9t c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi mang trong l\u00f2ng nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft, s\u1ef1 th\u1ea7m ph\u1ee5c, qu\u00fd m\u1ebfn \u0111\u1ebfn m\u1ee9c k\u00ednh n\u1ec3, nh\u01b0ng d\u1ee9t kho\u00e1t kh\u00f4ng s\u00f9ng b\u00e1i, kh\u00f4ng th\u1ea7n t\u01b0\u1ee3ng h\u00f3a \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng m\u00ecnh tr\u00e2n tr\u1ecdng&#8230; M\u1ed9t t\u00ednh c\u00e1ch kh\u00f4ng kh\u00e1c bao nhi\u00eau so v\u1edbi ch\u00ednh \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 lu\u1eadn b\u00e0n. \u0110\u00f3 l\u00e0 h\u1ecdc gi\u1ea3 Phan Kh\u00f4i (1887-1959).<\/p>\n<p>C\u00f3 nh\u1eefng kh\u00eda c\u1ea1nh n\u00eau trong b\u00e0i vi\u1ebft kh\u00f4ng d\u1ea5u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u201cc\u1eadn th\u1ecb\u201d v\u1ec1 nh\u00e3n quan ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3, nh\u1ea5t l\u00e0 khi ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u1ea3 tr\u0103m n\u0103m \u0111\u1ec3 l\u00f9i l\u1ea1i m\u00e0 chi\u00eam nhi\u1ec7m, \u0111\u1ec3 ph\u00e1n x\u00e9t. Th\u1ef1c t\u1ebf n\u00e0y, theo ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00e1c l\u1ea1 hay tr\u00e1i v\u1edbi quy lu\u1eadt cu\u1ed9c s\u1ed1ng.<\/p>\n<p>Tr\u00e2n tr\u1ecdng!<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><a href=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/tulieu1.jpg\" rel=\"attachment wp-att-2751\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2751\" src=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/tulieu1.jpg\" alt=\"tulieu1\" width=\"500\" height=\"362\" srcset=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/tulieu1.jpg 500w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/tulieu1-300x217.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><span id=\"yui_3_16_0_1_1475917034670_2495\"><\/span><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em><span id=\"yui_3_16_0_1_1475917034670_2495\">Phan Kh\u00f4i (ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed9i m\u0169) ch\u1ee5p chung v\u1edbi T\u1ed1 H\u1eefu (b\u00ean ph\u1ea3i \u1ea3nh), V\u0103n Cao <\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><em><span id=\"yui_3_16_0_1_1475917034670_2495\">v\u00e0 T\u00fa M\u1ee1 (b\u00ean tr\u00e1i \u1ea3nh) t\u1ea1i Vi\u1ec7t B\u1eafc &#8211; \u1ea2nh: gia \u0111\u00ecnh cung c\u1ea5p ( b\u00e1o TN 7.10.14)<\/span><\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>Tu\u1ea7n b\u00e1o S\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y 1.8.1936<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center\">M\u1ee5c<strong>: Ph\u00ea b\u00ecnh<\/strong><\/p>\n<p>(V\u1ec1 nh\u00e2n v\u1eadt)<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><strong>\u00d4NG NGUY\u1ec4N V\u0102N V\u0128NH TRONG CON M\u1eaeT T\u00d4I<\/strong><\/p>\n<p><em>N\u00f3i t\u1eeb trong con tim n\u00f3i ra, t\u00f4i c\u00f3 ph\u1ee5c \u00f4ng Nguy\u1ec5n \u2013 V\u0103n \u2013 V\u0129nh th\u1eadt. T\u00f4i ph\u1ee5c \u00f4ng \u1edf ch\u1ed7 c\u00f3 ch\u00ed t\u1ef1 l\u1eadp, \u1edf ch\u1ed7 kh\u00f4ng m\u1ed9 h\u01b0 vinh. T\u00f4i \u01b0a \u00f4ng nh\u1ea5t l\u00e0 t\u1ea1i c\u00e1i \u0111i\u1ec3m th\u1ee9 hai n\u1ea7y. K\u1ec3 trong ba b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i n\u0103m nay, c\u1ea3 B\u1eafc-k\u1ef3, \u00f4ng n\u00e0o c\u00f3 m\u00e1u m\u1eb7t c\u0169ng ch\u1ea1y cho \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i B\u1eafc-\u0111\u1ea9u-b\u1ed9i-tinh, c\u00e1i H\u1ed3ng-l\u00f4-t\u1ef1-khanh, c\u00e1i H\u00e0n-l\u00e2m g\u00ec \u0111\u00f3, c\u00f9ng kh\u00f4ng n\u1eefa c\u0169ng \u0111\u1ed3ng kim-ti\u1ec1n, chi\u1ebfc kim-kh\u00e1nh. Ch\u1ec9 m\u1ed9t m\u00ecnh \u00f4ng V\u0129nh, mu\u1ed1n c\u00f3 th\u00ec gi\u1ed1ng g\u00ec m\u00e0 ch\u1eb3ng c\u00f3, nh\u01b0ng \u00f4ng \u0111\u00e3 ch\u1eb3ng c\u00f3 g\u00ec c\u1ea3, \u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 b\u1ea1ch-\u0111inh. T\u1ea5m l\u00f2ng ngu\u1ed9i l\u1ea1nh \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u01b0 vinh \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a \u00f4ng l\u00ean l\u00e0m ti\u00eau-bi\u1ec3u cho b\u1ea1n tr\u1ebb ch\u00fang ta sau n\u1ea7y.<\/em><\/p>\n<p><em>B\u1edfi ch\u1ecbu \u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ed7 \u1ea5y n\u00ean sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c tin \u00f4ng qua \u0111\u1eddi t\u00f4i \u0111\u00e3 toan vi\u1ebft m\u1ed9t b\u00e0i v\u1ec1 \u00f4ng tr\u00ean b\u00e1o. K\u1ebf th\u1ea5y c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u00e1o \u0111\u00e3 vi\u1ebft, t\u00f4i l\u1ea1i th\u00f4i.<\/em><\/p>\n<p><em>Th\u00f4i, r\u1ed3i b\u00e2y gi\u1edd t\u00f4i l\u1ea1i vi\u1ebft. L\u00e0 v\u00ec th\u1ea5y c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u00e1o n\u00f3i v\u1ec1 \u00f4ng th\u1ea5t th\u1ef1c, t\u00f4i mu\u1ed1n vi\u1ebft \u0111\u1ec3 v\u1edbt-v\u00e1t d\u01b0 lu\u1eadn l\u1ea1i l\u1ea5y m\u1ed9t v\u00e0i.<\/em><\/p>\n<p><em>Ng\u01b0\u1eddi ta t\u00f4n \u00f4ng V\u0129nh l\u00e0 \u0111\u1ea1i-v\u0103n-h\u00e0o r\u1ed3i ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f2n \u0111\u00f2i d\u1ef1ng \u0111\u1ed3ng-t\u01b0\u1ee3ng cho \u00f4ng n\u1eefa.<\/em><\/p>\n<p><em>L\u1ea1 sao t\u00f4i th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t-Nam ta c\u00e1i g\u00ec c\u0169ng gi\u1eef m\u1ef1c trung-dung, duy c\u00f3 s\u1ef1 y\u00eau ng\u01b0\u1eddi hay gh\u00e9t ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn c\u1ef1c \u0111oan.<\/em><\/p>\n<p><em>Y\u00eau \u00f4ng V\u0129nh, ng\u00e0y nay ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00f2i d\u1ef1ng \u0111\u1ed3ng-t\u01b0\u1ee3ng cho \u00f4ng; nh\u01b0ng m\u01b0\u1eddi n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, gh\u00e9t \u00f4ng V\u0129nh, ng\u01b0\u1eddi ta l\u00ean \u00e1n \u00f4ng l\u00e0 ph\u1ea3n qu\u1ed1c, l\u00e0 b\u00e1n n\u01b0\u1edbc!<\/em><\/p>\n<p><em>\u0110\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u00fang c\u1ea3. Tr\u01b0\u1edbc sau lu\u1eadn v\u1ec1 \u00f4ng, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u1ea3m-t\u00ecnh x\u00f4-\u0111\u1ea9y.<\/em><\/p>\n<p><em>K\u1ef3 th\u1ef1c, \u00f4ng V\u0129nh kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i t\u1ed9i g\u00ec \u0111\u1ebfn g\u1ecdi l\u00e0 ph\u1ea3n qu\u1ed1c hay b\u00e1n n\u01b0\u1edbc, v\u00e0 \u00f4ng c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i c\u00f4ng g\u00ec \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c-d\u00e2n ph\u1ea3i d\u1ef1ng \u0111\u1ed3ng-t\u01b0\u1ee3ng cho \u00f4ng.<\/em><\/p>\n<p><em>Gi\u1eefa ch\u00fang ta, \u00f4ng V\u0129nh \u0111\u00e1ng g\u1ecdi l\u00e0 k\u1ebb s\u0129 h\u00e0o-ki\u1ec7t. S\u1ef1 l\u1eadp-th\u00e2n x\u1eed th\u1ebf c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ea3m-b\u1ea3o cho \u00f4ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u00ean \u1ea5y m\u1ed9t c\u00e1ch v\u1eefng-ch\u00e3i.<\/em><\/p>\n<p><em>Nh\u01b0ng, theo s\u1ef1 ph\u1ea9m-b\u00ecnh ch\u1eb7t-ch\u1ecba c\u1ee7a m\u1ed9t h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi trong n\u01b0\u1edbc, h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y \u0111\u1ea1i-kh\u00e1i l\u00e0 nh\u00e0 nho, th\u00ec \u00f4ng V\u0129nh d\u00f9 c\u00f3 l\u00e0 h\u00e0o-ki\u1ec7t ch\u0103ng n\u1eefa m\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0 qu\u00e2n- t\u1eed. Theo ch\u1ed7 ph\u00e2n bi\u1ec7t c\u1ee7a nh\u00e0 nho: qu\u00e2n-t\u1eed l\u00e0 c\u00e1i huy-hi\u1ec7u v\u1ec1 t\u00e2m-\u0111\u1ee9c, \u0111\u00e1ng tr\u1ecdng h\u01a1n h\u00e0o-ki\u1ec7t l\u00e0 c\u00e1i huy-hi\u1ec7u v\u1ec1 t\u00e0i tr\u00ed, nh\u01b0 Nguy\u1ec5n-Du c\u00f3 n\u00f3i: \u201cCh\u1eef t\u00e2m kia m\u1edbi b\u1eb1ng ba ch\u1eef t\u00e0i\u201d. H\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y h\u1ecd tuy c\u00f3 ph\u1ee5c \u00f4ng V\u0129nh v\u1ec1 \u0111\u1eb1ng t\u00e0i nh\u01b0ng h\u1ecd kh\u00f4ng ch\u1ecbu l\u01b0\u1ee3ng th\u1ee9 cho \u00f4ng v\u1ec1 \u0111\u1eb1ng t\u00e2m.<\/em><\/p>\n<p><em>C\u1ea3 \u0111\u1eddi \u00f4ng V\u0129nh c\u00f3 hai vi\u1ec7c h\u01a1i m\u01a1-h\u1ed3, s\u1ef1 th\u1ef1c n\u00f3 th\u1ebf n\u00e0o ch\u1ec9 m\u1ed9t m\u00ecnh \u00f4ng bi\u1ebft, \u0111\u00e3 r\u01b0\u1edbc v\u1ec1 cho \u00f4ng l\u1eddi b\u00ecnh-ph\u1ea9m kh\u1eafc-khe \u1ea5y. T\u1ee9c l\u00e0 gi\u1eefa c\u00e1i \u0111\u1ea3ng-h\u1ecda \u0110\u00f4ng-kinh-ngh\u0129a-th\u1ee5c n\u0103m 1908 m\u00e0 \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u00e1t v\u00e0 sau cu\u1ed9c t\u1ef1-tr\u1ecb b\u00e0y tr\u00f2 n\u0103m 1918 m\u00e0 \u00f4ng \u201cc\u00f3 c\u00e2u\u201d.<\/em><\/p>\n<p><em>Hai vi\u1ec7c \u1ea5y gi\u00e1 \u1edf v\u00e0o x\u00e3-h\u1ed9i kh\u00e1c th\u00ec d\u1ec5-th\u01b0\u1eddng \u00f4ng V\u0129nh c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn mang ti\u1ebfng. V\u1ec1 vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi ta cho nh\u01b0 g\u1eb7p l\u00fac ch\u00e1y nh\u00e0, con chu\u1ed9t n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 tho\u00e1t th\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec \u0111\u1ec3 m\u1eb7c cho n\u00f3 tho\u00e1t th\u00e2n; v\u1ec1 vi\u1ec7c sau, ng\u01b0\u1eddi ta c\u0169ng ph\u00e2n-b\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi nh\u1eefng \u00f4ng t\u01b0\u1edbng \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c l\u1eadp c\u00f4ng: th\u00ed \u0111i bao nhi\u00eau m\u1ea1ng s\u0129 t\u1ed1t \u0111\u1ec3 m\u1ed9t m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eaft \u0111\u1ea5t phong h\u1ea7u, h\u01b0\u1edfng s\u1ef1 an-vinh t\u00f4n-qu\u00ed. Hu\u1ed1ng chi trong hai l\u1ea7n \u0111\u00f3, ch\u00fang ta th\u1ea5y \u00f4ng V\u0129nh ch\u1ec9 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c cho m\u00ecnh th\u00ec c\u00f3, ch\u1ee9 ch\u01b0a h\u1ec1 l\u00e0m h\u1ea1i \u0111\u1ebfn ai.<\/em><\/p>\n<p><em>Tuy v\u1eady, \u1edf x\u00e3 h\u1ed9i ta, nh\u00e0 nho bao gi\u1edd c\u0169ng c\u00f3 s\u1eb5n r\u00ecu b\u00faa trong tay, g\u1eb7p l\u00fac th\u00ec gi\u1edf ra \u0111\u1ec3 duy-tr\u00ec nh\u00e2n-t\u00e2m th\u1ebf-\u0111\u1ea1o; nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f3 l\u00f2ng cho h\u1ecd b\u1ecf qua \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c. Theo t\u00f4i, t\u00f4i mu\u1ed1n x\u00ed-x\u00f3a cho \u00f4ng nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, nh\u01b0ng t\u00f4i bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng ch\u1ecbu x\u00ed-x\u00f3a.<\/em><\/p>\n<p><em>\u00d4ng A. Varenne v\u00ec mu\u1ed1n sang l\u00e0m To\u00e0n-quy\u1ec1n \u0110\u00f4ng-Ph\u00e1p b\u1ecb \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a \u00f4ng tr\u1eeb t\u00ean ra m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p ch\u1eb3ng l\u1ea5y l\u00e0m \u0111\u1ec1u, ch\u1eb3ng ai h\u1ec1 ch\u1ec9-tr\u00edch \u00f4ng Varenne v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1ea5y. Gi\u00e1 \u1edf v\u00e0o x\u00e3-h\u1ed9i Vi\u1ec7t-Nam th\u00ec \u00edt n\u1eefa tr\u00ean b\u00e1o h\u1ecd ch\u1eedi cho m\u01b0\u01a1i l\u0103m b\u00e0i. B\u1edfi v\u1eady nhi\u1ec1u l\u00fac t\u00f4i ngh\u0129 m\u00e0 l\u1ea5y l\u00e0m may cho \u00f4ng Varenne bao nhi\u00eau th\u00ec t\u00f4i l\u1ea1i th\u01b0\u01a1ng-h\u1ea1i cho \u00f4ng Nguy\u1ec5n-v\u0103n-V\u0129nh v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 \u00f4ng b\u1ea5y nhi\u00eau.<\/em><\/p>\n<p><em>M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n c\u00f3 ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 cho d\u01b0-lu\u1eadn ng\u1edd v\u1ef1c nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec l\u00e0m sao ta l\u1ea1i n\u00f3i \u0111\u1ebfn s\u1ef1 d\u1ef1ng \u0111\u1ed3ng-t\u01b0\u1ee3ng cho ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0? C\u00f2n ch\u01b0a k\u1ec3 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y ch\u1eb3ng c\u00f3 c\u00f4ng-\u0111\u1ee9c g\u00ec v\u0129-\u0111\u1ea1i \u0111\u1ee7 tr\u00f9m l\u00ean m\u1ed9t x\u00e3-h\u1ed9i hay m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c.<\/em><\/p>\n<p><em>\u00d4ng Nguy\u1ec5n-V\u0103n-V\u0129nh, cho \u0111i r\u1eb1ng c\u00f3 c\u00f4ng-\u0111\u1ee9c v\u1edbi x\u00e3-h\u1ed9i Vi\u1ec7t \u2013 Nam v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n v\u0103n-h\u1ecdc; nh\u01b0ng ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1i c\u00f4ng-\u0111\u1ee9c v\u0129-\u0111\u1ea1i \u0111\u00e1ng cho ch\u00fang ta k\u1ef7-ni\u1ec7m \u0111\u1eddi n\u1ecd qua \u0111\u1eddi kia.<\/em><\/p>\n<p><em>\u00d4ng \u0111\u00e3 h\u00f4-h\u00e0o cho ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc h\u1ecdc qu\u1ed1c-ng\u1eef, \u00f4ng \u0111\u00e3 khai s\u01a1n cho ngh\u1ec1 nh\u00e0 in x\u1ee9 ta, \u00f4ng \u0111\u00e3 d\u1ecbch nhi\u1ec1u s\u00e1ch t\u00e2y ra ti\u1ebfng m\u1eb9 \u0111\u1ebb, \u00f4ng \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft l\u1eadp cho th\u1ee9 ti\u1ebfng \u1ea5y m\u1ed9t l\u1ed1i v\u0103n gi\u1ea3n-d\u1ecb; h\u1ebft th\u1ea3y nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 khi\u1ebfn ch\u00fang ta ph\u1ea3i t\u00f4n-k\u00ednh \u00f4ng, t\u00f4n-k\u00ednh m\u1ed9t c\u00e1ch v\u1eeba ph\u1ea3i.<\/em><\/p>\n<p><em>Ch\u1eef \u201cv\u0103n h\u00e0o\u201d t\u01b0\u01a1ng-\u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi ch\u1eef \u201cgrand \u00e9crivain\u201d trong ti\u1ebfng Ph\u00e1p, th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 x\u01b0ng nh\u00e0-v\u0103n s\u00e1ng t\u00e1c ch\u1ee9 kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 x\u01b0ng nh\u00e0 v\u0103n d\u1ecbch-thu\u1eadt. V\u0103n \u00f4ng V\u0129nh c\u00f3 ti\u1ebfng th\u1eadt ra ch\u1ec9 v\u1ec1 v\u0103n d\u1ecbch m\u00e0 th\u00f4i, nh\u1eefng c\u00e1i ch\u00ednh tay \u00f4ng vi\u1ebft ra, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n c\u1ea3, th\u1ebf m\u00e0 g\u1ecdi l\u00e0 \u201cv\u0103n h\u00e0o\u201d c\u0169ng kh\u00ed qu\u00e1, hu\u1ed1ng chi c\u00f2n \u0111eo th\u00eam ch\u1eef \u201c\u0111\u1ea1i\u201d n\u1eefa!<\/em><\/p>\n<p><em>Ngo\u00e0i m\u1ea5y b\u1ea3n k\u1ecbch c\u1ee7a Moli\u00e8re, ngu-ng\u00f4n c\u1ee7a La Fontaine, ti\u1ec3u-thuy\u1ebft c\u1ee7a Dumas fils, c\u1ee7a Victor Hugo m\u00e0 \u00f4ng V\u0129nh \u0111\u00e3 d\u1ecbch ra, \u00f4ng kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0o ch\u00ednh tay \u00f4ng vi\u1ebft ra c\u00e3, nh\u01b0 th\u1ebf m\u00e0 g\u1ecdi \u00f4ng l\u00e0 \u201cv\u0103n h\u00e0o\u201d, h\u01a1n n\u1eefa l\u00e0 \u201c\u0111\u1ea1i v\u0103n h\u00e0o\u201d, ch\u1eafc \u00f4ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu, v\u00ec \u00f4ng sinh-ti\u1ec1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u l\u1eafm, kh\u00f4ng hay d\u1edfm nh\u01b0 k\u1ebb kh\u00e1c.<\/em><\/p>\n<p><em>Trong con m\u1eaft t\u00f4i, \u00f4ng Nguy\u1ec5n-v\u0103n-V\u0129nh l\u00e0 m\u1ed9t trang h\u00e0o-ki\u1ec7t. M\u1ea1nh-t\u1eed c\u00f3 n\u00f3i: \u201c\u0110\u1ebfn nh\u01b0 k\u1ebb s\u0129 h\u00e0o-ki\u1ec7t th\u00ec d\u00f9 kh\u00f4ng c\u00f3 V\u0103n-v\u01b0\u01a1ng c\u0169ng d\u1ea5y l\u00ean\u201d. <\/em><\/p>\n<p><em>Trong c\u00e2u n\u00f3i \u1ea5y th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi h\u00e0o-ki\u1ec7t \u0111\u1ea7y c\u00e1i kh\u00ed-ph\u00e1ch t\u1ef1-l\u1eadp, \u0111\u00fang nh\u01b0 c\u00e1i khi-ph\u00e1ch c\u1ee7a \u00f4ng Nguy\u00ean-v\u0103n-V\u0129nh ch\u00fang ta.<\/em><\/p>\n<p>PHAN KH\u00d4I.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><a href=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/Cu-Phan-Khoi.jpg\" rel=\"attachment wp-att-2749\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-2749 aligncenter\" src=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/Cu-Phan-Khoi.jpg\" alt=\"cu-phan-khoi\" width=\"223\" height=\"321\" srcset=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/Cu-Phan-Khoi.jpg 223w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/Cu-Phan-Khoi-208x300.jpg 208w\" sizes=\"(max-width: 223px) 100vw, 223px\" \/><\/a><em>C\u1ee5 Phan Kh\u00f4i ( 1887 &#8211; 1959)<\/em><\/p>\n<p><strong>S\u01a1 l\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 h\u1ecdc gi\u1ea3 Phan Kh\u00f4i.<\/strong><\/p>\n<p>Phan Kh\u00f4i sinh n\u0103m 1887 t\u1ea1i \u0110i\u1ec7n B\u00e0n, Qu\u1ea3ng Nam. Cha \u00f4ng l\u00e0 Phan Tr\u00e2n (1862-1944), Chi ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Kh\u00e1nh. M\u1eb9 l\u00e0 Ho\u00e0ng Th\u1ecb L\u00ea, con g\u00e1i c\u1ee7a T\u1ed5ng \u0110\u1ed1c Ho\u00e0ng Di\u1ec7u (1829-1882).<\/p>\n<p>Phan Kh\u00f4i h\u1ecdc H\u00e1n v\u0103n t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi th\u1ea7y Tr\u1ea7n Qu\u00fd C\u00e1p (1870-1908) li\u00ean t\u1ee5c 10 n\u0103m, t\u1eeb l\u00fac 9 tu\u1ed5i. Khi 19 tu\u1ed5i, \u00f4ng \u0111\u1ed7 t\u00fa t\u00e0i.<\/p>\n<p>T\u1eeb 1906, Phan Kh\u00f4i \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f3 quan h\u1ec7 v\u1edbi hai ch\u00ed s\u0129 n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 Phan B\u1ed9i Ch\u00e2u v\u00e0 Phan Ch\u00e2u Trinh.<\/p>\n<p>N\u0103m 1907, Phan Kh\u00f4i ra H\u00e0 N\u1ed9i tham gia \u0110\u00f4ng Kinh Ngh\u0129a Th\u1ee5c v\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c trong t\u1edd b\u00e1o in b\u1eb1ng ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf B\u1eafc k\u1ef3 do Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh (1882-1936) l\u00e0 Ch\u1ee7 b\u00fat.<\/p>\n<p>N\u0103m 1908, \u0110\u00f4ng Kinh Ngh\u0129a Th\u1ee5c b\u1ecb \u0111\u00e0n \u00e1p, Phan Kh\u00f4i l\u00e1nh xu\u1ed1ng Nam \u0110\u1ecbnh, H\u1ea3i Ph\u00f2ng r\u1ed3i quay tr\u1edf v\u1ec1 Qu\u1ea3ng Nam tham gia <em>Phong tr\u00e0o V\u0103n Th\u00e2n<\/em> <strong><sup>(1)<\/sup><\/strong> c\u00f9ng v\u1edbi Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng (1876-1947). Phan Kh\u00f4i b\u1ecb b\u1eaft khi tham gia v\u1ee5 <em>Trung k\u1ef3 d\u00e2n<\/em> <em>bi\u1ebfn<\/em>. N\u0103m 1913, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2n x\u00e1.<\/p>\n<p>Ra t\u00f9, Phan Kh\u00f4i v\u1ec1 qu\u00ea l\u1eadp gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 m\u1edf l\u1edbp d\u1ea1y h\u1ecdc b\u1eb1ng ch\u1eef Nho t\u1ea1i nh\u00e0. N\u0103m 1916, \u00f4ng ra H\u1ea3i Ph\u00f2ng r\u1ed3i tr\u1edf l\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c cho t\u1edd b\u00e1o <em>Nam Phong<\/em> do Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh (1892-1945) l\u00e0 Ch\u1ee7 b\u00fat. \u00d4ng v\u00e0 Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh m\u00e2u thu\u1eabn, \u00f4ng v\u00e0o S\u00e0i G\u00f2n l\u00e0m cho t\u1edd b\u00e1o <em>L\u1ee5c T\u1ec9nh T\u00e2n V\u0103n<\/em>.<\/p>\n<p>N\u0103m 1920, Phan Kh\u00f4i l\u1ea1i tr\u1edf l\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0m cho t\u1edd <em>Th\u1ef1c nghi\u1ec7p D\u00e2n b\u00e1o<\/em> v\u00e0 t\u1edd <em>H\u1eefu Thanh<\/em>.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1i n\u0103m 1920, Phan Kh\u00f4i k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi v\u1ee3 ch\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Anh l\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/William_Cadman\">William<\/a> v\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Grace_Hazenberg\">Grace Cadman<\/a> (1883-1948), d\u1ecbch to\u00e0n b\u1ed9<strong> T\u00e2n \u01af\u1edbc <\/strong>v\u00e0 1\/3 <strong>C\u1ef1u \u01af\u1edbc <\/strong>(Kinh Th\u00e1nh) t\u1eeb b\u1ea3n H\u00e1n v\u0103n v\u00e0 Ph\u00e1p v\u0103n ra ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef v\u00e0 ho\u00e0n th\u00e0nh n\u0103m 1925.<\/p>\n<p>C\u00f3 t\u00e0i li\u1ec7u vi\u1ebft r\u1eb1ng, n\u0103m 1925, khi Phan Ch\u00e2u Trinh t\u1eeb Ph\u00e1p v\u1ec1, \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb Phan Kh\u00f4i vi\u1ec7c vi\u1ebft l\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed cu\u1ed9c \u0111\u1eddi \u00f4ng.<\/p>\n<p style=\"text-align: center\"><a href=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/Phan-Kh\u00f4i-\u0111\u1ecdc-di\u1ec5n-v\u0103n-t\u1ea1i-l\u1ec5-k\u1ef7-ni\u1ec7m-L\u1ed7-T\u00e2n-1956.jpg\" rel=\"attachment wp-att-2750\"><img decoding=\"async\" class=\" wp-image-2750 aligncenter\" src=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/10\/Phan-Kh\u00f4i-\u0111\u1ecdc-di\u1ec5n-v\u0103n-t\u1ea1i-l\u1ec5-k\u1ef7-ni\u1ec7m-L\u1ed7-T\u00e2n-1956.jpg\" alt=\"phan-khoi-doc-dien-van-tai-le-ky-niem-lo-tan-1956\" width=\"207\" height=\"285\" \/><\/a><em>Phan-Kh\u00f4i-\u0111\u1ecdc-di\u1ec5n-v\u0103n-t\u1ea1i-l\u1ec5-k\u1ef7-ni\u1ec7m-L\u1ed7-T\u00e2n-1956<\/em><\/p>\n<p>T\u1eeb n\u0103m 1928 \u0111\u1ebfn 1932, Phan Kh\u00f4i vi\u1ebft b\u00e0i th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean cho c\u00e1c b\u00e1o: <em>\u0110\u00f4ng Ph\u00e1p<\/em> <em>Th\u1eddi b\u00e1o, Th\u1ea7n Chung, Ph\u1ee5 n\u1eef T\u00e2n v\u0103n, Trung l\u1eadp, Qu\u1ea7n b\u00e1o<\/em> (in ch\u1eef H\u00e1n d\u00e0nh cho Hoa ki\u1ec1u). \u00d4ng vi\u1ebft b\u00e0i \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n cho <em>\u0110\u00f4ng T\u00e2y Tu\u1ea7n b\u00e1o<\/em> ph\u00e1t h\u00e0nh \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i. \u0110\u00e2y l\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n quan tr\u1ecdng, danh c\u1ee7a Phan Kh\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00f3 t\u00ednh n\u1ed5i b\u1eadt do c\u00f3 ch\u1ea5t gi\u1ecdng kh\u1ea3ng kh\u00e1i trong khuynh h\u01b0\u1edbng ph\u1ea3n bi\u1ec7n, c\u00f9ng nhi\u1ec1u t\u01b0 t\u01b0\u1edfng duy t\u00e2n. C\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u b\u00e1o s\u1eed d\u1ee5ng v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang quan t\u00e2m.<\/p>\n<p>Theo nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Ph\u1ea1m Xu\u00e2n Th\u1ea1ch, Phan Kh\u00f4i \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong <em>nh\u1eefng tr\u00ed th\u1ee9c h\u00e0ng \u0111\u1ea7u c\u00f3 c\u00f4ng t\u1ea1o ra m\u1eb7t b\u1eb1ng tri th\u1ee9c v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a cho x\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XX, nh\u01b0ng kh\u00e1c v\u1edbi h\u1ecd, \u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec7n m\u00ecnh \u1edf vai tr\u00f2 ph\u1ea3n bi\u1ec7n, v\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u00f3 \u0111em l\u1ea1i chi\u1ec1u s\u00e2u m\u1edbi cho tri th\u1ee9c<sup>(2)<\/sup> .<\/em><\/p>\n<p>Ki\u1ec3m ch\u1ee9ng quan \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc l\u1ea1i nh\u1eefng b\u00e0i nh\u01b0: \u201c<em>Vi\u1ebft s\u1eed cho \u0111\u00fang\u201d<\/em>, ph\u00ea b\u00ecnh Tr\u1ea7n Huy Li\u1ec7u (1901-1969) \u0111\u0103ng tr\u00ean <em>\u0110\u00f4ng Ph\u00e1p Th\u1eddi b\u00e1o<\/em> th\u00e1ng 5.1928. Ho\u1eb7c v\u00e0o n\u0103m 1930, trong b\u1ed1i c\u1ea3nh ch\u00ednh tr\u1ecb \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng c\u1ef1c k\u1ef3 ph\u1ee9c t\u1ea1p, Phan Kh\u00f4i c\u0169ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 <em>khai sinh th\u1ec3 lo\u1ea1i b\u00fat chi\u1ebfn v\u0103n h\u1ecdc<\/em> v\u1edbi Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim (1883-1953) v\u00e0 Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh tr\u00ean b\u00e1o <em>Ph\u1ee5 n\u1eef T\u00e2n v\u0103n<\/em>, v\u1edbi Nguy\u1ec5n Phan Long (1889-1960), Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng tr\u00ean b\u00e1o <em>Trung L\u1eadp<\/em>.<\/p>\n<p>N\u0103m 1931, Phan Kh\u00f4i v\u1edbi b\u00fat hi\u1ec7u <em>Th\u00f4ng reo<\/em> c\u00f2n c\u00f3 b\u00e0i k\u00edch \u0111\u1ed9ng v\u00e0 th\u00e1ch \u0111\u1ed1 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh v\u00e0 Ph\u1ea1m Qu\u1ef3nh <em>\u201cAi gi\u1ecfi \u0111o\u00e1n th\u00ec \u0111o\u00e1n c\u00e1i n\u1ea7y ch\u01a1i\u201d<\/em>, tr\u00ean b\u00e1o <em>Trung l\u1eadp<\/em> xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1ea1i S\u00e0i G\u00f2n s\u1ed1 6331, ng\u00e0y 24.12.1930, tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7c \u0111\u1ed1i ch\u1ecdi gi\u1eefa hai khuynh h\u01b0\u1edbng ch\u00ednh tr\u1ecb <em>Qu\u00e2n ch\u1ee7 L\u1eadp hi\u1ebfn<\/em> v\u00e0 <em>Tr\u1ef1c tr\u1ecb<\/em>. T\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t c\u01b0\u1ee3c v\u1edbi Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh v\u1ec1 vi\u1ec7c chu\u1ea9n b\u1ecb cho ra b\u00e1o in ti\u1ebfng Ph\u00e1p v\u1edbi quan \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ed1i l\u1eadp v\u1edbi Nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n, li\u1ec7u r\u1ed3i s\u1ebd s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y ng\u00e0y, tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 h\u00e0 kh\u1eafc, c\u01b0\u1eddng b\u1ea1o trong \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a Ch\u00ednh quy\u1ec1n Th\u1ef1c d\u00e2n hay kh\u00f4ng?!<\/p>\n<p>N\u0103m 1933, Phan Kh\u00f4i ra H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0m vi\u1ec7c cho t\u1edd <em>Th\u1ef1c nghi\u1ec7p D\u00e2n b\u00e1o<\/em> v\u00e0 <em>Ph\u1ee5 n\u1eef Th\u1eddi \u0111\u00e0m<\/em>. N\u0103m 1935 tr\u1edf l\u1ea1i v\u00e0o Hu\u1ebf v\u00e0 l\u1eadp tu\u1ea7n b\u00e1o S\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u00f4ng l\u00e0 Ch\u1ee7 b\u00fat. N\u0103m 1937, \u00f4ng l\u1ea1i v\u1ec1 S\u00e0i G\u00f2n l\u00e0m gi\u00e1o h\u1ecdc v\u00e0 v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ebft v\u00e0 g\u1eedi b\u00e0i cho c\u00e1c b\u00e1o \u1edf c\u1ea3 hai mi\u1ec1n Nam, B\u1eafc.<\/p>\n<p>N\u0103m 1941, Phan Kh\u00f4i tr\u1edf l\u1ea1i qu\u00ea nh\u00e0.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 8. 1945, Phan Kh\u00f4i \u0111\u00e3 ng\u1ea1c nhi\u00ean khi nh\u1eadn th\u1ea5y trong gia \u0111\u00ecnh, c\u00f3 \u0111\u1ebfn b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 Vi\u1ec7t Minh. V\u00e0o c\u00e1i kho\u1ea3nh kh\u1eafc giao th\u1eddi kh\u1eafc nghi\u1ec7t \u0111\u00f3 c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed, c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u00f3 danh, \u0111\u00e3 m\u1eddi \u00f4ng tham d\u1ef1 v\u00e0o b\u1ed9 m\u00e1y c\u1ee7a h\u1ecd, v\u00ec t\u1ea5t th\u1ea3y \u0111\u1ec1u nh\u00ecn th\u1ea5y s\u1ef1 ti\u1ec1m \u1ea9n nh\u1eefng n\u0103ng l\u1ef1c kh\u00e1c ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a \u00f4ng trong l\u0129nh v\u1ef1c v\u0103n h\u00f3a x\u00e3 h\u1ed9i. Ch\u00ednh quy\u1ec1n CM Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u00e3 m\u1eddi Phan Kh\u00f4i ra H\u00e0 N\u1ed9i theo y\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a Ch\u00ednh ph\u1ee7 VNDCCH. Sau \u0111\u00f3, Phan Kh\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111i theo kh\u00e1ng chi\u1ebfn 9 n\u0103m v\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c trong H\u1ed9i V\u0103n ngh\u1ec7 VN.<\/p>\n<p>T\u1eeb 1955, sau ti\u1ebfp qu\u1ea3n Th\u1ee7 \u0111\u00f4, Phan Kh\u00f4i v\u1ec1 H\u00e0 N\u1ed9i. \u00d4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0m vi\u1ec7c trong H\u1ed9i V\u0103n ngh\u1ec7 VN. N\u0103m 1956, Phan Kh\u00f4i c\u00f9ng v\u1edbi T\u1ebf Hanh (1921-2009) l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ea1i bi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c B\u1ed9 V\u0103n h\u00f3a c\u1eed \u0111i tham d\u1ef1 l\u1ec5 k\u1ef7 ni\u1ec7m 20 n\u0103m ng\u00e0y gi\u1ed7 nh\u00e0 v\u0103n n\u1ed5i ti\u1ebfng Trung Qu\u1ed1c, L\u1ed7 T\u1ea5n (1881-1936). C\u0169ng th\u1eddi gian n\u00e0y, \u00f4ng \u0111\u1ee9ng t\u00ean l\u00e0m Ch\u1ee7 nhi\u1ec7m b\u00e1o <em>Nh\u00e2nV\u0103n<\/em> m\u00e0 sau n\u00e0y, t\u1edd b\u00e1o tr\u1edf th\u00e0nh s\u1ef1 ki\u1ec7n ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u1ed9ng tr\u1eddi d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 VNDCCH. Phan Kh\u00f4i vi\u1ebft nhi\u1ec1u b\u00e0i trong t\u1eadp <em>Giai ph\u1ea9m<\/em> c\u00f3 n\u1ed9i dung ph\u00ea b\u00ecnh m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e1n b\u1ed9 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u00f4ng t\u00e1c v\u0103n h\u00f3a, v\u0103n ngh\u1ec7 v\u1eabn v\u1edbi ch\u1ea5t gi\u1ecdng mang \u0111\u1eadm n\u00e9t Phan Kh\u00f4i.<\/p>\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n bi ai c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a VNXHCN khi h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee5m t\u1eeb <em>Nh\u00e2n v\u0103n Giai ph\u1ea9m<\/em>. C\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 \u0111i sau, khi ti\u1ebfp c\u1eadn v\u1edbi c\u1ee5m t\u1eeb n\u00e0y, \u0111\u1ec1u th\u1ea5y ph\u1ea3ng ph\u1ea5t \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 \u00e1i ng\u1ea1i v\u00e0 kinh s\u1ee3. Phan Kh\u00f4i v\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110ang (1913-2007) b\u1ecb quy l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o tinh th\u1ea7n c\u1ee7a m\u1ed9t ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <em>Phong tr\u00e0o<\/em>. Nhi\u1ec1u th\u00e0nh vi\u00ean trong nh\u00f3m \u0111\u00e3 ph\u1ea3i \u0111i t\u00f9 khi <em>Phong tr\u00e0o<\/em> b\u1ecb gi\u1ea3i t\u00e1n. Phan Kh\u00f4i b\u1ecb c\u1ea5m vi\u1ebft t\u1eeb \u0111\u00e2y cho \u0111\u1ebfn khi qua \u0111\u1eddi \u1edf tu\u1ed5i 73.<\/p>\n<p>C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, \u0111i\u1ec1u \u0111au bu\u1ed3n \u0111\u00e1ng n\u00f3i nh\u1ea5t trong s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a Phan Kh\u00f4i, l\u00e0 v\u00ec t\u00ednh c\u00e1ch tr\u1ef1c ng\u00f4n, v\u00ec kh\u00e1i t\u00ednh, v\u00ec s\u1ef1 t\u1ef1 do trong t\u01b0 duy d\u00e2n ch\u1ee7, m\u00e0 \u0111\u1ebfn giai \u0111o\u1ea1n kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng, \u00f4ng \u0111\u00e3 b\u1ecb ch\u00ednh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u00ecnh ph\u1ec9 b\u00e1ng th\u1eadm t\u1ec7, l\u00ean \u00e1n gay g\u1eaft. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng g\u01b0\u01a1ng m\u1eb7t m\u00e0 c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 \u0111i sau \u0111\u00e3 t\u1eebng coi l\u00e0 th\u1ea7n t\u01b0\u1ee3ng trong v\u0103n h\u1ecdc v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a VN n\u1eeda cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 XX nh\u01b0: Ph\u00f9ng B\u1ea3o Th\u1ea1ch (Ph\u00f3 Ch\u1ee7 t\u1ecbch H\u1ed9i Nh\u00e0 b\u00e1o VN 1959), Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed5ng Chi (1915-1984), Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Hoan (1903-1977), T\u1ebf Hanh (1921-2009), V\u0103n Cao (1923-1995) v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u1eefa&#8230;.<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi Phan Kh\u00f4i, \u00f4ng c\u0169ng \u0111\u00e3 ph\u1ea3i tr\u1ea3 gi\u00e1 b\u1eb1ng th\u1eddi gian v\u00e0 s\u1ef1 cay \u0111\u1eafng \u0111\u1ec3 ng\u00e0y h\u00f4m nay, h\u1eadu th\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft r\u00f5 v\u1ec1 \u00f4ng, nh\u1edb \u01a1n \u00f4ng v\u00e0 k\u00ednh tr\u1ecdng \u00f4ng. Ch\u00fang ta c\u00f9ng \u0111\u1ecdc l\u1ea1i \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi con trai Phan Kh\u00f4i l\u00e0 Phan Nam Sinh, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng tr\u00ean b\u00e1o Tu\u1ed5i Tr\u1ebb ng\u00e0y 17.3.2013 trong b\u00e0i <em>\u201cCha t\u00f4i-\u00f4ng Phan Kh\u00f4i\u201d<\/em> nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p><em>\u201cSao l\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 cha t\u00f4i, su\u1ed1t m\u1ed9t \u0111\u1eddi \u0111i t\u00ecm c\u00e1i m\u1edbi cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, cho khoa h\u1ecdc, c\u00f3 khi d\u1ea5n th\u00e2n v\u00e0o c\u1ea3 ch\u1ed1n hi\u1ec3m nguy, l\u1ea1i m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i ch\u1eb3ng \u0111\u01b0\u1ee3c ai hi\u1ec3u cho, m\u00e3i t\u1eadn cu\u1ed1i \u0111\u1eddi v\u1eabn ph\u1ea3i s\u1ed1ng trong c\u00f4 \u0111\u01a1n, c\u00f4 \u0111\u01a1n ngay trong ch\u00ednh gia \u0111\u00ecnh c\u1ee7a m\u00ecnh? Ph\u1ea3i ch\u0103ng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi n\u00e0y \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng, \u0111\u00e3 qu\u00e1 nghi\u1ec7t ng\u00e3 v\u1edbi \u00f4ng? H\u1ecfi \u00f4ng c\u00f2n bi\u1ebft s\u1ed1ng v\u1edbi ai, hay c\u00e1i ch\u1ebft m\u1edbi ch\u00ednh l\u00e0 s\u1ef1 gi\u1ea3i tho\u00e1t? N\u0103m nay, v\u00e0o d\u1ecbp 54 n\u0103m ng\u00e0y \u00f4ng qua \u0111\u1eddi, t\u00f4i vi\u1ebft c\u00e2u \u0111\u1ed1i th\u1ee9 t\u01b0 d\u00e2ng l\u00ean h\u01b0\u01a1ng h\u1ed3n \u00f4ng:<\/em><\/p>\n<p><em>\u0110i kh\u00e1ng chi\u1ebfn, \u0111u\u1ed5i th\u1ef1c d\u00e2n, t\u1ed9i ph\u1ea3n \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 c\u00f9ng ch\u00edn su\u1ed1i <\/em><\/p>\n<p><em>\u0110\u00f3n v\u0103n minh, khai d\u00e2n tr\u00ed, g\u01b0\u01a1ng duy t\u00e2n \u1edf v\u1edbi tr\u1eddi xanh!\u201d. <\/em><\/p>\n<p><strong>Suy ngh\u0129 n\u00f4ng c\u1ea1n v\u1ec1 s\u1ef1 ki\u1ec7n Phan Kh\u00f4i \u2013 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh.<\/strong><\/p>\n<p>Kh\u1edfi s\u1ef1 nghi\u1ec7p l\u00e0m b\u00e1o c\u1ee7a Phan Kh\u00f4i, \u00f4ng \u0111\u00e3 li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh th\u00f4ng qua t\u1edd b\u00e1o ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 &#8211; <em>\u0110\u0103ng C\u1ed5 T\u00f9ng B\u00e1o<\/em> &#8211; 1907. Ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn, Phan Kh\u00f4i c\u0169ng l\u1ea1i \u0111i l\u1ea1i con \u0111\u01b0\u1eddng Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 \u0111i (1910-1911) khi \u00f4ng v\u00e0o S\u00e0i G\u00f2n l\u00e0m vi\u1ec7c cho t\u1edd <em>L\u1ee5c T\u1ec9nh T\u00e2n V\u0103n<\/em> (1919).<\/p>\n<p>C\u00f9ng l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1eadn t\u00e2m v\u1edbi n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef, \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi uy\u00ean th\u00e2m v\u1ec1 H\u00e1n h\u1ecdc, Ph\u00e1p v\u0103n v\u00e0 Qu\u1ed1c ng\u1eef, Phan Kh\u00f4i th\u1ef1c s\u1ef1 th\u1ea5m th\u00eda nh\u1eefng g\u00ec Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u00e3 th\u1ec3 hi\u1ec7n trong su\u1ed1t qu\u00e1 tr\u00ecnh d\u00e0i li\u00ean quan \u0111\u1ebfn nghi\u1ec7p b\u00e1o ch\u00ed. Phan Kh\u00f4i qu\u00e1 hi\u1ec3u s\u1ef1 d\u1ea5n th\u00e2n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, hi\u1ec3u c\u00e1i con ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 kh\u00f4ng v\u00f4 c\u1edb, \u00f4ng g\u1ecdi Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh l\u00e0 <em>H\u00e0o ki\u1ec7t<\/em>.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh v\u00e0 Phan Kh\u00f4i \u0111\u1ec1u lo l\u1eafng cho \u0111\u1ed3ng b\u00e0o m\u00ecnh c\u1ee9 m\u00e3i ch\u00ecm \u0111\u1eafm v\u1edbi nh\u1eefng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng Nho gi\u00e1o c\u1ed5 h\u1ee7. H\u1ecd lo l\u1eafng cho m\u1ed9t n\u1ec1n gi\u00e1o d\u1ee5c ch\u1ec9 bi\u1ebft nai l\u01b0ng h\u1ecdc \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 m\u1ee5c \u0111\u00edch duy nh\u1ea5t l\u00e0 l\u00e0m quan (cho d\u00f9 ch\u00ednh Phan Kh\u00f4i l\u00e0 nh\u00e0 Nho h\u1ecdc), n\u1ebfu c\u1ee9 nh\u01b0 th\u1ebf, bao gi\u1edd ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n m\u1edbi c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng ki\u1ebfn th\u1ee9c ph\u1ed5 th\u00f4ng, x\u00e3 h\u1ed9i m\u1edbi c\u00f3 \u0111\u1ee7 tri th\u1ee9c m\u00e0 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ec1n t\u1ea3ng tr\u00ed tu\u1ec7, \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n, \u0111\u1ec3 tho\u00e1t c\u00e1i c\u1ea3nh t\u0103m t\u1ed1i v\u00e0 ngu \u0111\u1ea7n!<\/p>\n<p>Nh\u1eefng suy ngh\u0129 c\u1ee7a Phan Kh\u00f4i v\u1ec1 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n c\u00f4ng khai, trung th\u1ef1c khi ch\u00fang ta \u0111\u1ecdc c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a \u00f4ng tr\u00ean tu\u1ea7n b\u00e1o <em>S\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng,<\/em> b\u00e1o<em> Trung L\u1eadp <\/em>v\u00e0<em> Ph\u1ee5 n\u1eef T\u00e2n v\u0103n<\/em>. S\u1ef1 trung th\u1ef1c trong nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a Phan Kh\u00f4i v\u1ec1 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh d\u00f9 g\u00ec c\u0169ng b\u1ed9c l\u1ed9 m\u1ed9t g\u00f3c nh\u00ecn l\u1ecbch s\u1eed th\u00fa v\u1ecb. B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3, ch\u00fang ta c\u00f2n nh\u00ecn th\u1ea5y m\u1ed9t b\u1ee9c tranh ch\u00ednh tr\u1ecb x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a 30 n\u0103m \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XX. Ngo\u00e0i ra ch\u00fang ta c\u00f3 th\u00eam c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u r\u00f5 h\u01a1n c\u00e1i \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u00e0 nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng x\u00e3 h\u1ed9i do Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh t\u1ea1o ra trong giai \u0111o\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u00f4 c\u00f9ng sinh \u0111\u1ed9ng, th\u00f4ng qua con m\u1eaft Phan Kh\u00f4i, cho d\u00f9 c\u00e1i nh\u00ecn n\u00e0o c\u1ee7a m\u1ed9t c\u00e1 nh\u00e2n c\u0169ng \u0111\u1ec1u mang t\u00ednh ch\u1ee7 quan nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>\u0110\u00e1ng ch\u00ea tr\u00e1ch cho nh\u1eefng g\u01b0\u01a1ng m\u1eb7t n\u00e0o trong qu\u00e1 kh\u1ee9, \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u1ee3i d\u1ee5ng s\u1ef1 th\u1eb3ng th\u1eafn c\u1ee7a Phan Kh\u00f4i khi suy ngh\u0129 v\u1ec1 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 cho m\u1ee5c \u0111\u00edch th\u00f3a m\u1ea1 danh d\u1ef1 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, b\u1eb1ng c\u00e1ch tr\u00edch d\u1eabn n\u1eeda v\u1eddi nh\u1eefng suy ngh\u0129 c\u1ee7a \u00f4ng tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0110\u00f4ng Kinh Ngh\u0129a Th\u1ee5c (1907) b\u1ecb tan r\u00e3, v\u00ec sao Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh kh\u00f4ng b\u1ecb b\u1eaft nh\u01b0 c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean kh\u00e1c: \u00a0\u201c&#8230;<em>ng\u01b0\u1eddi ta cho nh\u01b0 g\u1eb7p l\u00fac ch\u00e1y nh\u00e0, con chu\u1ed9t n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 tho\u00e1t th\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec \u0111\u1ec3 m\u1eb7c cho n\u00f3 tho\u00e1t th\u00e2n&#8230;\u201d.<\/em> Ho\u1eb7c, v\u1ec1 nh\u1eefng tranh c\u00e3i trong vi\u1ec7c vinh danh Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh sau khi \u00f4ng qua \u0111\u1eddi n\u0103m 1936: \u201c&#8230;<em>v\u00e0 \u00f4ng c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i c\u00f4ng g\u00ec \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c-d\u00e2n ph\u1ea3i d\u1ef1ng \u0111\u1ed3ng-t\u01b0\u1ee3ng cho \u00f4ng&#8230;\u201d.<\/em><\/p>\n<p>L\u1ed1i tr\u00edch d\u1eabn theo m\u01b0u \u0111\u1ed3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ednh to\u00e1n, nh\u1eb1m d\u1eabn d\u1eaft nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc thu\u1ea7n t\u00fay, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u s\u1ef1 vi\u1ec7c m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u00ednh x\u00e1c, to\u00e0n di\u1ec7n, t\u1ea1o c\u01a1 s\u1edf \u0111\u1ec3 l\u00f4i k\u00e9o d\u01b0 lu\u1eadn v\u00e0o nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m ti\u00eau c\u1ef1c c\u1ee7a nh\u00e2n v\u1eadt, qua \u0111\u00f3, x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t nh\u1eadn th\u1ee9c x\u1ea5u, ph\u1ee5c v\u1ee5 cho nh\u1eefng \u00fd \u0111\u1ed3 nh\u1ecf nhen mang t\u00ednh ch\u00ednh tr\u1ecb. Th\u1eadt l\u00e0 th\u1ea5m th\u00eda khi ch\u00fang ta nghe l\u1ea1i c\u00e2u n\u00f3i c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 g\u1ed1c Phi <strong>Les Brown:<\/strong> <strong><em>\u201c<\/em><\/strong><em>Ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1c quan c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y \u00e1nh s\u00e1ng \u1edf n\u01a1i t\u0103m t\u1ed1i, nh\u01b0ng t\u1ea1i sao k\u1ebb bi quan c\u1ee9 ph\u1ea3i ch\u1ea1y t\u1edbi th\u1ed5i t\u1eaft n\u00f3 \u0111i?\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, ch\u00fang ta tin t\u01b0\u1edfng ch\u1eafc ch\u1eafn r\u1eb1ng, v\u1edbi nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi ngh\u0129a kh\u00ed nh\u01b0 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh v\u00e0 Phan Kh\u00f4i, nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi tuy\u1ec7t nhi\u00ean kh\u00f4ng bao gi\u1edd bi\u1ebft l\u1ee5y \u0111\u1ec3 c\u1ea7u vinh v\u00e0 l\u1ee3i, h\u1ecd kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u00e2n h\u1eadn v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecd \u0111\u00e3 l\u00e0m. H\u1ecd ch\u1ec9 tin v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u duy nh\u1ea5t, \u0111\u00f3 l\u00e0: H\u00e3y th\u00e0nh th\u1ef1c v\u00e0 t\u1eadn t\u00e2m v\u1edbi l\u00fd t\u01b0\u1edfng m\u1edf mang d\u00e2n tr\u00ed v\u00e0 tr\u00ed tu\u1ec7 cho \u0111\u1ed3ng b\u00e0o m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed3ng b\u00e0o m\u00ecnh s\u1ebd \u0111\u1ee7 s\u1ee9c x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p n\u1ebfu c\u00f3 h\u1ecdc h\u00e0nh, c\u00f3 tri th\u1ee9c v\u00e0 tr\u00ed tu\u1ec7, thi d\u00f9 c\u00f3 bao nhi\u00eau \u0111i\u1ec1u th\u1ecb phi v\u00e0 s\u1ef1 \u0111\u00e0n \u00e1p c\u1ee7a c\u01b0\u1eddng quy\u1ec1n, c\u0169ng ch\u1eb3ng khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecd!<\/p>\n<p>V\u1edbi t\u00f4i, Phan Kh\u00f4i l\u00e0 hi\u1ec7n th\u00e2n c\u1ee7a c\u00e2u n\u00f3i: <em>\u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng bu\u1ed3n nh\u1ea5t v\u1ec1 s\u1ef1 ph\u1ea3n b\u1ed9i l\u00e0 n\u00f3 ch\u1eb3ng bao gi\u1edd \u0111\u1ebfn t\u1eeb k\u1ebb th\u00f9.<\/em> (Mineko Iwasaki).<\/p>\n<p>(The saddest thing about betrayal is that it never comes from your enemies).<\/p>\n<p>BBT Tannamtu.com.<\/p>\n<p><strong>Nguy\u1ec5n L\u00e2n B\u00ecnh<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"text-decoration: underline\">Ch\u00fa th\u00edch:<\/span><\/p>\n<div id=\"yui_3_16_0_1_1475916298985_2290\">1\/ Phong tr\u00e0o V\u0103n th\u00e2n l\u00e0 phong tr\u00e0o do c\u00e1c Nho s\u0129 c\u1ed5 v\u0169 v\u1edbi m\u1ee5c ti\u00eau: <i>&#8220;b\u00ecnh T\u00e2y, s\u00e1t t\u1ea3&#8221;<\/i> (ngh\u0129a l\u00e0: &#8220;d\u1eb9p ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o&#8221;) \u0111\u1ec3 c\u1ee9u n\u01b0\u1edbc, kh\u1edfi ph\u00e1t t\u1eeb n\u0103m <a id=\"yui_3_16_0_1_1475916298985_3398\" title=\"1864\" href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/1864\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow\">1864.<\/a><\/div>\n<p>2\/ Trich trong b\u00e0i <span id=\"yui_3_16_0_1_1475916298985_3380\"> &#8220;D\u1ef1ng l\u1ea1i h\u00e0nh tr\u1ea1ng m\u1ed9t tr\u00ed th\u1ee9c&#8221; \u0111\u0103ng ng\u00e0y 22.6.2009 t\u1ea1i Chungta.com.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u1edcI D\u1eaaN. Th\u01b0a c\u00e1c qu\u00fd v\u1ecb \u0111\u1ed9c gi\u1ea3! Vi\u1ec7c trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng, khi c\u00f3 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed9t s\u1ef1 nghi\u1ec7p, m\u1ed9t h\u00e0nh vi, n\u1ebfu n\u00f3 t\u1ea1o n\u00ean nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng mang t\u00ednh d\u1ea5u \u1ea5n v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, v\u1edbi x\u00e3 h\u1ed9i, v\u1edbi l\u1ecbch s\u1eed, m\u00e0 qua \u0111\u00f3, n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1eefng ph\u1ea3n \u1ee9ng thu\u1eadn, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":2451,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,43],"tags":[26,139,23,97,87,95,105,42,27,107,93,22,20,30,92,138,108,106,86,109,53,55,34,33,94,96,54,28,31,100,51,24,8,99,21,25,36,110],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2016\/05\/GX3A0338.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2748"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2748"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2748\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2758,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2748\/revisions\/2758"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2451"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}