{"id":270,"date":"2012-05-16T21:50:00","date_gmt":"2012-05-16T14:50:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.levent.com.vn\/?p=270"},"modified":"2014-08-15T11:12:42","modified_gmt":"2014-08-15T04:12:42","slug":"dng-duong-tap-ch-to-bo-quoc-ngu-som-nhat-o-h-noi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/?p=270","title":{"rendered":"\u0110&ocirc;ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch&iacute; &ndash; t\u1edd b&aacute;o Qu\u1ed1c ng\u1eef s\u1edbm nh\u1ea5t \u1edf H&agrave; N\u1ed9i"},"content":{"rendered":"<p align=\"justify\">Archives &#8211;\u00a0 \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p kh\u00f4ng nh\u1ecf trong vi\u1ec7c t\u00ecm c\u00e1ch ph\u1ed5 bi\u1ebfn ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef trong m\u1ecdi t\u1ea7ng l\u1edbp d\u00e2n ch\u00fang.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ch\u01b0a \u0111\u1ea7y ch\u1ee5c n\u0103m sau khi th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc ta th\u00ec b\u00e1o ch\u00ed b\u1eaft \u0111\u1ea7u ra \u0111\u1eddi. T\u1edd b\u00e1o Qu\u1ed1c ng\u1eef ra \u0111\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf n\u01b0\u1edbc ta l\u00e0 Gia \u0110\u1ecbnh b\u00e1o, l\u00fac \u0111\u1ea7u do m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p l\u00e0 Ernest Potteaux, m\u1ed9t vi\u00ean th\u00f4ng ng\u00f4n l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i So\u00e1i ph\u1ee7 Nam K\u1ef3 l\u00e0m gi\u00e1m \u0111\u1ed1c; \u0111\u1ebfn n\u0103m 1869 th\u00ec Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh K\u00fd l\u00e0m gi\u00e1m \u0111\u1ed1c, Hu\u1ef3nh T\u1ecbnh C\u1ee7a l\u00e0m ch\u1ee7 b\u00fat. C\u00e0ng v\u1ec1 sau b\u00e1o ch\u00ed ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00e0ng m\u1ea1nh, c\u00f3 nhi\u1ec1u t\u1edd nh\u1eadt b\u00e1o, tu\u1ea7n b\u00e1o, b\u00e1n nguy\u1ec7t san, nguy\u1ec7t san ra \u0111\u1eddi nh\u01b0: Phan Y\u00ean b\u00e1o, \u0110\u1ea1i Nam \u0110\u1ed3ng V\u0103n nh\u1eadt b\u00e1o, N\u00f4ng c\u1ed5 m\u00edn \u0111\u00e0n, \u0110\u0103ng c\u1ed5 t\u00f9ng b\u00e1o, L\u1ee5c t\u1ec9nh t\u00e2n v\u0103n, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed, Nam Phong t\u1ea1p ch\u00ed\u2026.Trong s\u1ed1 n\u00e0y th\u00ec \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 t\u1edd b\u00e1o Qu\u1ed1c ng\u1eef ra \u0111\u1eddi s\u1edbm nh\u1ea5t \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i. (Tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t T\u00e2n B\u00e1o (1905-1908) v\u00e0 \u0110\u0103ng C\u1ed5 T\u00f9ng B\u00e1o (1907) ra \u0111\u1eddi s\u1edbm h\u01a1n \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed; tuy nhi\u00ean hai t\u1edd b\u00e1o n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 in ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef m\u00e0 l\u00e0 song ng\u1eef: m\u1ed9t b\u00ean l\u00e0 ch\u1eef H\u00e1n v\u00e0 m\u1ed9t b\u00ean l\u00e0 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t. Nh\u01b0 v\u1eady v\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c in ch\u1ee7 y\u1ebfu b\u1eb1ng ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef, v\u00e0 ch\u1ec9 r\u1ea5t \u00edt b\u00e0i di\u1ec5n v\u0103n c\u1ee7a To\u00e0n Quy\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00e8m theo ph\u1ea7n ti\u1ebfng Ph\u00e1p). T\u1edd b\u00e1o n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p r\u1ea5t l\u1edbn trong vi\u1ec7c truy\u1ec1n b\u00e1 ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef.<\/p>\n<p align=\"justify\">\u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed ra s\u1ed1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0o ng\u00e0y 15 th\u00e1ng 5 n\u0103m 1913 v\u00e0 \u0111\u00ecnh b\u1ea3n v\u00e0o n\u0103m 1917. C\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u t\u00e0i li\u1ec7u cho r\u1eb1ng s\u1ed1 cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c ra ng\u00e0y 15 th\u00e1ng 9 n\u0103m 1919, nh\u01b0ng qua kh\u1ea3o c\u1ee9u nh\u1eefng s\u1ed1 b\u00e1o hi\u1ec7n nay Trung t\u00e2m L\u01b0u tr\u1eef Qu\u1ed1c gia I c\u00f2n l\u01b0u th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ea5y s\u1ed1 b\u00e1o n\u00e0o c\u1ee7a n\u0103m 1919. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ee5 b\u1ea3n c\u1ee7a t\u1edd L\u1ee5c T\u1ec9nh t\u00e2n v\u0103n (xu\u1ea5t b\u1ea3n \u1edf S\u00e0i G\u00f2n), ra v\u00e0o th\u1ee9 5 h\u00e0ng tu\u1ea7n t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 ph\u1ed5 bi\u1ebfn r\u1ed9ng \u1edf B\u1eafc k\u1ef3 v\u00e0 Trung k\u1ef3.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed l\u00e0 do th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p mu\u1ed1n th\u1ef1c hi\u1ec7n \u00e2m m\u01b0u \u201cn\u00f4 d\u1ecbch v\u0103n ho\u00e1 tinh th\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n x\u1ee9\u201d, nh\u01b0 So\u00e1i ph\u1ee7 Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp: \u201c\u0110\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00fac c\u1ea7n m\u1edf mang gi\u00e1o d\u1ee5c, truy\u1ec1n b\u00e1 h\u1ecdc thu\u1eadt v\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng Ph\u00e1p, t\u1ea1o cho vi\u1ec7c \u0111\u01b0a ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef v\u00e0o qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o x\u00e2m l\u0103ng v\u0103n ho\u00e1 \u0111\u00e1nh b\u1ea1t ch\u1eef Nho\u201d. B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3, khi ch\u1eef H\u00e1n c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ed9i ng\u0169 nh\u00e0 nho ng\u00e0y m\u1ed9t b\u1ecb thu h\u1eb9p th\u00ec ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi \u0111\u1ed9i ng\u0169 t\u00e2n h\u1ecdc l\u1ea1i d\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng v\u00e0 s\u1ef1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2y c\u0169ng ng\u00e0y c\u00e0ng r\u00f5 n\u00e9t. Lu\u1ed3ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng m\u1edbi, ch\u1ea5t li\u1ec7u ng\u00f4n ng\u1eef m\u1edbi (ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef) c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 th\u1ec3 nghi\u1ec7m, ch\u00ednh \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 ch\u1eafp c\u00e1nh cho n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc, b\u00e1o ch\u00ed ph\u00e1t tri\u1ec3n. Nh\u01b0 v\u1eady, b\u00e1o ch\u00ed n\u00f3i chung v\u00e0 \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed n\u00f3i ri\u00eang \u0111\u1ec1u l\u00e0 s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn t\u1ed1i \u01b0u c\u1ee7a c\u1ea3 Ph\u00e1p v\u00e0 gi\u1edbi \u201cduy t\u00e2n\u201d. Nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u <a href=\"http:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ph%E1%BA%A1m_Th%E1%BA%BF_Ng%C5%A9\">Ph\u1ea1m Th\u1ebf Ng\u0169<\/a> c\u0169ng t\u1eebng nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh: \u201c\u0110\u1ed1i v\u1edbi Schneider v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p \u0111\u1ee9ng sau t\u1edd \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed, th\u00ec m\u1ee5c ti\u00eau ch\u00ednh tr\u1ecb l\u00e0 quan y\u1ebfu nh\u1ea5t. C\u00f2n \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam c\u1ed9ng t\u00e1c, \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh, h\u1eb3n c\u00e1c \u00f4ng c\u0169ng mu\u1ed1n l\u1ee3i d\u1ee5ng b\u00e1o \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01a1i tuy\u00ean truy\u1ec1n cho vi\u1ec7c duy t\u00e2n \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc v\u00e0 x\u00e2y d\u1ef1ng v\u0103n h\u1ecdc m\u1edbi&#8230;\u201d. \u0110\u1ea5y ch\u00ednh l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n, ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 d\u1eabn t\u1edbi s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed.<\/p>\n<p align=\"justify\">V\u1ec1 t\u00f4n ch\u1ec9 m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed, do l\u00fac \u0111\u1ea7u n\u1eb1m trong s\u1ef1 t\u00ednh to\u00e1n x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p n\u00ean to\u00e0n b\u1ed9 n\u1ed9i dung c\u1ee7a t\u1edd b\u00e1o \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ch\u1ecbu s\u1ef1 ki\u1ec3m duy\u1ec7t c\u1ee7a nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n, v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a t\u1edd b\u00e1o ph\u1ea3i thu\u1eadn l\u1ee3i v\u00e0 ph\u1ee5c v\u1ee5 cho m\u1ee5c \u0111\u00edch tuy\u00ean truy\u1ec1n c\u1ee7a th\u1ef1c d\u00e2n. Nh\u01b0 trong m\u1ee5c \u201cC\u1ea9n c\u00e1o\u201d tr\u00ean \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed s\u1ed1 ra m\u1eaft \u0111\u1ea7u ti\u00ean ng\u00e0y 15 th\u00e1ng 5 n\u0103m 1913, \u0111\u00e3 vi\u1ebft: \u201cB\u1ea3n b\u00e1o v\u00ec c\u00f3 vi\u1ec7c nguy-bi\u1ebfn ph\u1ea3i v\u1ed9i-v\u00e0ng in ra, cho n\u00ean k\u1ef3 \u0111\u1ea7u n\u00e0y kh\u00f4ng k\u1ecbp tr\u00ecnh duy\u1ec7t-b\u00e1o ch\u01b0 qu\u00e2n t\u1eed, ch\u1ee7-ngh\u0129a b\u00e1o n\u00e0y th\u1ebf n\u00e0o, v\u00e0 l\u1ed1i in, l\u1ed1i so\u1ea1n ch\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c b\u00e1o c\u00f3 nh\u1eefng g\u00ec, kh\u00f4ng k\u1ecbp n\u00f3i cho r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn k\u1ef3 sau b\u1ed5n-qu\u00e1n xin k\u1ec3 minh b\u1ea1ch ch\u01b0\u01a1ng-tr\u00ecnh, ch\u1ee7- ngh\u0129a. Nay h\u00e3y n\u00f3i \u0111\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 c\u00e1c ng\u00e0i bi\u1ebft. M\u1ed7i k\u1ef3 s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t b\u00e0i t\u1ed5ng thu\u1eadt c\u00e1c vi\u1ec7c trong tu\u1ea7n-l\u1ec5, m\u1ed9t b\u00e0i \u0111\u1ea1i lu\u1eadn v\u1ec1 th\u1eddi-s\u1ef1, c\u00e1c \u0111i\u1ec7n- b\u00e1o- ho\u00e0n-c\u1ea7u, c\u00e1c \u0111i\u1ec1u n\u00ean bi\u1ebft v\u1ec1 bu\u00f4n b\u00e1n\u2026\u201d(1). Theo \u0111\u00f3, b\u00e0i c\u0169ng n\u00eau ra: \u201cC\u1ed5 \u0111\u1ed9ng cho d\u00e2n An-nam l\u1ea5y v\u0103n Qu\u1ed1c-ng\u1eef l\u00e0m qu\u1ed1c v\u0103n, l\u00e0m g\u1ed1c ngh\u1ec1 h\u1ecdc\u201d, \u201cB\u1ed5n qu\u00e1n l\u1ea1i m\u1edf ra m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1 l\u00e0 \u0110\u0103ng-v\u0103n c\u1ed5 \u0111\u1ec3 l\u1ea5y ra nh\u1edd s\u1edf- \u01b0\u1edbc th\u1ef1c v\u00e0 l\u1ebd ph\u1ea3i c\u1ee7a d\u00e2n an-nam m\u00e0 d\u00e2ng l\u00ean cho ch\u00e1nh- ph\u1ee7 bi\u1ebft v\u00e0 \u0111em nh\u1eefng \u00fd cao Nh\u00e0-n\u01b0\u1edbc m\u00e0 t\u1ecf cho d\u00e2n hay\u201d(2). V\u00e0, trong s\u1ed1 b\u00e1o th\u1ee9 2, ra ng\u00e0y 22\/5\/1913, \u1edf m\u1ee5c \u201cCh\u1ee7-ngh\u0129a\u201d, t\u00f4n ch\u1ec9, m\u1ee5c \u0111\u00edch c\u1ee7a \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau l\u1ea1i r\u00f5 r\u00e0ng v\u00e0 c\u1ee5 th\u1ec3 h\u01a1n, \u0111\u00f3 l\u00e0: \u201cPh\u1ed5 bi\u1ebfn v\u0103n ho\u00e1 T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng, c\u1ed5 \u0111\u1ed9ng h\u1ecdc ch\u1eef qu\u1ed1c ng\u1eef, gi\u1edbi thi\u1ec7u ki\u1ebfn th\u1ee9c th\u1ef1c nghi\u1ec7p nh\u01b0 canh n\u00f4ng, c\u00f4ng ngh\u1ec7 v\u00e0 tuy\u00ean truy\u1ec1n cho ch\u00ednh ph\u1ee7 b\u1ea3o h\u1ed9\u201d. Theo \u0111\u00e1nh gi\u00e1 c\u1ee7a nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Nguy\u1ec5n V\u0103n Trung th\u00ec : \u201cT\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c m\u1ee5c ti\u00eau m\u00e0 \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u1ec1 ra \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng v\u1edbi m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a phong tr\u00e0o \u0110\u00f4ng kinh ngh\u0129a th\u1ee5c, tr\u1eeb vi\u1ec7c tuy\u00ean truy\u1ec1n cho ch\u00ednh ph\u1ee7 b\u1ea3o h\u1ed9\u201d.<\/p>\n<p align=\"justify\">V\u1ec1 c\u00e1ch th\u1ee9c tr\u00ecnh b\u00e0y c\u1ee7a t\u1edd \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed nh\u01b0 sau: \u1ede \u0111\u1ea7u trang nh\u1ea5t, d\u01b0\u1edbi t\u00ean \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed c\u00f3 vi\u1ebft: \u201cEdition sp\u00e9ciale du \u201cL\u1ee5c t\u1ec9nh t\u00e2n v\u0103n\u201d Pour le Tonkin et L\u2019 Annam\u201d (\u1ea5n b\u1ea3n \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a L\u1ee5c t\u1ec9nh t\u00e2n v\u0103n \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 v\u00e0 Trung K\u1ef3), ti\u1ebfp \u0111\u00f3 l\u00e0 d\u00f2ng ch\u1eef \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1eef H\u00e1n, ti\u1ebfp theo l\u00e0 ph\u1ea7n m\u1ee5c l\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t \u1edf ph\u00eda l\u1ec1 b\u00ean tr\u00e1i c\u1ee7a t\u1edd b\u00e1o.<\/p>\n<p align=\"justify\">Theo nh\u1eefng s\u1ed1 b\u00e1o m\u00e0 Trung t\u00e2m L\u01b0u tr\u1eef Qu\u1ed1c gia I c\u00f2n l\u01b0u, th\u00ec qua g\u1ea7n 5 n\u0103m t\u1ed3n t\u1ea1i \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed ph\u00e1t tri\u1ec3n theo c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n sau :<\/p>\n<p align=\"justify\">T\u1eeb n\u0103m 1913 (s\u1ed1 1- s\u1ed1 33) \u0111\u1ebfn n\u0103m 1914 (s\u1ed1 34 \u2013 s\u1ed1 52):<\/p>\n<p align=\"justify\">\u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed c\u00f3 khu\u00f4n kh\u1ed5 l\u1edbn, \u0111\u1ed9 d\u00e0y c\u1ee7a b\u00e1o dao \u0111\u1ed9ng t\u1eeb 16 \u0111\u1ebfn 24 trang. S\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1c chuy\u00ean m\u1ee5c trong m\u1ed7i s\u1ed1 b\u00e1o l\u00e0 kh\u00e1 l\u1edbn. Trong qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t h\u00e0nh, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed c\u00f3 s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i th\u00eam b\u1edbt \u00edt nhi\u1ec1u v\u1ec1 chuy\u00ean m\u1ee5c, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 chuy\u00ean m\u1ee5c \u201cT\u00e2n h\u1ecdc c\u1ed5 h\u1ecdc b\u00ecnh lu\u1eadn\u201d, v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 chuy\u00ean m\u1ee5c ph\u1ee5c v\u1ee5 cho c\u00e1c m\u1ee5c \u0111\u00edch ch\u00ednh tr\u1ecb, x\u00e3 h\u1ed9i, th\u1eddi s\u1ef1\u2026 l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd ; \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t t\u1eeb s\u1ed1 45, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ee5c \u201cT\u00e2n h\u1ecdc v\u0103n t\u1eadp\u201d v\u1edbi hai n\u1ed9i dung l\u1edbn l\u00e0: V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng khoa v\u00e0 s\u01b0 ph\u1ea1m h\u1ecdc khoa. Song v\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n trong hai n\u0103m n\u00e0y, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed v\u1eabn gi\u1eef nhi\u1ec1u chuy\u00ean m\u1ee5c \u1ed5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0 xuy\u00ean su\u1ed1t, c\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0 nh\u1eefng chuy\u00ean m\u1ee5c:<\/p>\n<p align=\"justify\">1. K\u00ednh Khai<\/p>\n<p align=\"justify\">2. C\u1ea9n c\u00e1o<\/p>\n<p align=\"justify\">3. Th\u1eddi s\u1ef1 t\u1ed5ng thu\u1eadt<\/p>\n<p align=\"justify\">4. \u0110i\u1ec7n b\u00e1o<\/p>\n<p align=\"justify\">5. Quan b\u00e1o l\u01b0\u1ee3c l\u1ee5c<\/p>\n<p align=\"justify\">6. \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng th\u1eddi s\u1ef1<\/p>\n<p align=\"justify\">7. Nh\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0<\/p>\n<p align=\"justify\">8. V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng<\/p>\n<p align=\"justify\">9. T\u1ef1 do di\u1ec5n \u0111\u00e0n<\/p>\n<p align=\"justify\">10. D\u01b0\u1ee1ng anh nhi ph\u00e1p<\/p>\n<p align=\"justify\">11. Vi\u1ec7c bu\u00f4n b\u00e1n<\/p>\n<p align=\"justify\">12. Lu\u00e2n l\u00fd h\u1ecdc<\/p>\n<p align=\"justify\">13. S\u00e1ch d\u1ea1y ti\u1ebfng An-nam.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u0103m 1915<\/p>\n<p align=\"justify\">B\u01b0\u1edbc sang n\u0103m th\u1ee9 3, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i c\u1ea3 h\u00ecnh th\u1ee9c l\u1eabn n\u1ed9i dung. V\u1ec1 khu\u00f4n kh\u1ed5, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed t\u1eeb c\u1ee1 l\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i th\u00e0nh c\u1ee1 nh\u1ecf, \u0111\u00f3ng th\u00e0nh t\u1eadp nh\u01b0 s\u00e1ch v\u1edbi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng tr\u00ean d\u01b0\u1edbi 40 trang v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c ra h\u00e0ng tu\u1ea7n. V\u1ec1 n\u1ed9i dung ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u1ec1 c\u1eadp t\u1edbi v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, h\u1ecdc thu\u1eadt. H\u1ec7 th\u1ed1ng chuy\u00ean m\u1ee5c c\u1ee7a \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed bao g\u1ed3m:<\/p>\n<p align=\"justify\">1. Ph\u00e1p v\u0103n<\/p>\n<p align=\"justify\">2. H\u00e1n v\u0103n<\/p>\n<p align=\"justify\">3. G\u01b0\u01a1ng phong t\u1ee5c<\/p>\n<p align=\"justify\">4. Chuy\u1ec7n Hoa ti\u00ean<\/p>\n<p align=\"justify\">5. Kim V\u00e2n Ki\u1ec1u<\/p>\n<p align=\"justify\">6. B\u00ecnh ph\u1ea9m s\u00e1ch m\u1edbi<\/p>\n<p align=\"justify\">7. V\u0103n N\u00f4m c\u1ed5<\/p>\n<p align=\"justify\">8. V\u0103n N\u00f4m \u0111\u00e0ng trong<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u0103m 1916 (t\u1eeb s\u1ed1 51 \u0111\u1ebfn s\u1ed1 104)<\/p>\n<p align=\"justify\">V\u1ec1 h\u1ec7 th\u1ed1ng chuy\u00ean m\u1ee5c c\u1ee7a \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed n\u0103m 1916, t\u00e0i li\u1ec7u c\u00f2n l\u01b0u tr\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 chuy\u00ean m\u1ee5c V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng (c\u1ed5 kim v\u0103n h\u1ee3p th\u00e1i). Chuy\u00ean m\u1ee5c n\u00e0y bao g\u1ed3m c\u00e1c n\u1ed9i dung sau: Ph\u00e1p v\u0103n, H\u00e1n v\u0103n, v\u0103n N\u00f4m, G\u01b0\u01a1ng phong t\u1ee5c, Kim &#8211; V\u00e2n &#8211; Ki\u1ec1u, B\u00ecnh ph\u1ea9m s\u00e1ch m\u1edbi.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u0103m 1917 (s\u1ed1 104 \u0111\u1ebfn s\u1ed1 134)<\/p>\n<p align=\"justify\">C\u00e1c chuy\u00ean m\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh theo th\u1ee9 t\u1ef1 ch\u1eef La m\u00e3, bao g\u1ed3m c\u00e1c chuy\u00ean m\u1ee5c ch\u00ednh nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p align=\"justify\">I. Ti\u1ec3u thuy\u1ebft t\u00e2y di\u1ec5n n\u00f4m.<\/p>\n<p align=\"justify\">II. Ti\u1ec3u thuy\u1ebft t\u00e0u.<\/p>\n<p align=\"justify\">III. T\u00e2n h\u1ecdc v\u0103n t\u1eadp (V\u0103n qu\u1ed1c ng\u1eef, c\u00e1ch tr\u00ed, t\u1eadp \u0111\u1ecdc, gi\u1ea3ng ngh\u0129a v\u00e0 h\u1ecdc thu\u1ed9c l\u00f2ng, Nam s\u1eed).<\/p>\n<p align=\"justify\">IV. V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng (Ph\u00e1p v\u0103n, H\u00e1n v\u0103n, Kim V\u00e2n Ki\u1ec1u, B\u00ecnh ph\u1ea9m s\u00e1ch m\u1edbi).<\/p>\n<p align=\"justify\">V.\u00a0 C\u00f4ng v\u0103n t\u1eadp.<\/p>\n<p align=\"justify\">VI. Thi\u1ec7t h\u00e0nh \u0111i\u1ec7n h\u1ecdc.<\/p>\n<p align=\"justify\">Nh\u01b0 v\u1eady, 2 n\u0103m \u0111\u1ea7u (1913-1914), \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 c\u1ee7a m\u1ed9t t\u1edd b\u00e1o cung c\u1ea5p n\u1ed9i dung kh\u00e1 phong ph\u00fa v\u1ec1 m\u1ecdi m\u1eb7t trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng x\u00e3 h\u1ed9i l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. M\u1eb7c d\u00f9 v\u1eady \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed c\u0169ng kh\u00f4ng qu\u00ean m\u1ed9t trong nh\u1eefng m\u1ee5c \u0111\u00edch, nhi\u1ec7m v\u1ee5 \u0111\u1ec1 ra ban \u0111\u1ea7u l\u00e0, x\u00e2y \u0111\u1eafp m\u1ed9t n\u1ec1n qu\u1ed1c v\u0103n m\u1edbi. T\u1eeb n\u0103m 1915, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u00e3 c\u00f3\u00a0 m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t l\u1edbn, n\u1ed9i dung c\u1ee7a t\u1edd b\u00e1o ch\u1ee7 y\u1ebfu ch\u1ec9 d\u1ecbch thu\u1eadt \u0111\u0103ng t\u1ea3i c\u00e1c t\u01b0 t\u01b0\u1edfng h\u1ecdc thu\u1eadt v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ch\u00fa tr\u1ecdng \u0111i s\u00e2u v\u00e0o \u0111\u1ec1 t\u00e0i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p align=\"justify\">V\u1edbi nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i v\u1ec1 n\u1ed9i dung v\u00e0 chuy\u00ean m\u1ee5c, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p kh\u00f4ng nh\u1ecf trong vi\u1ec7c ph\u1ed5 c\u1eadp ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef. Vai tr\u00f2 c\u1ee7a \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c GS. Tr\u1ecbnh V\u00e2n Thanh \u0111\u00e1nh gi\u00e1: \u201cM\u1eb7c d\u00f9 \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed ra \u0111\u1eddi kh\u00f4ng ngo\u00e0i m\u1ee5c \u0111\u00edch ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p&#8230; Nh\u01b0ng h\u1ecd \u0111\u00e3 th\u1ea5t v\u1ecdng v\u00ec c\u00e1c c\u00e2y b\u00fat vi\u1ebft cho b\u00e1o kh\u00f4ng theo \u0111\u00fang m\u1ee5c \u0111\u00edch ch\u00ednh tr\u1ecb, m\u00e0 ch\u1ec9 c\u1ed1t th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t n\u1ec1n qu\u1ed1c v\u0103n m\u1edbi cho d\u00e2n t\u1ed9c&#8230;C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ea1p ch\u00ed, tr\u01b0\u1edbc nh\u1ea5t chuy\u00ean v\u1ec1 vi\u1ec7c d\u1ecbch thu\u1eadt H\u00e1n v\u0103n v\u00e0 Ph\u00e1p v\u0103n, nh\u1eb1m m\u1ee5c \u0111\u00edch n\u00e2ng cao d\u00e2n tr\u00ed. B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3, nh\u00f3m \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed c\u0169ng \u0111\u00e3 s\u00e1ng t\u00e1c nhi\u1ec1u lo\u1ea1t b\u00e0i v\u1edbi l\u1ed1i v\u0103n b\u00ecnh d\u1ecb, nh\u1eafm v\u00e0o vi\u1ec7c gi\u00e1o d\u1ee5c gi\u1edbi thanh ni\u00ean tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn h\u00f3a\u2026Sau khi g\u1ea1t b\u1ecf nh\u1eefng g\u00ec c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t ch\u00ednh tr\u1ecb m\u00e0 th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p \u0111\u00e3 d\u1ee5ng \u00fd, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed qu\u1ea3 th\u1eadt l\u00e0 \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00f4ng x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t c\u01a1 s\u1edf v\u1eefng v\u00e0ng cho n\u1ec1n qu\u1ed1c v\u0103n m\u1edbi trong <a href=\"http:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD\">l\u1ecbch s\u1eed<\/a> <a href=\"http:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/V%C4%83n_h%E1%BB%8Dc_Vi%E1%BB%87t_Nam\">v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam<\/a> \u1edf \u0111\u1ea7u <a href=\"http:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Th%E1%BA%BF_k%E1%BB%B7_20\">th\u1ebf k\u1ef7 20<\/a>\u201d.<\/p>\n<p align=\"justify\">Qu\u1ea3 th\u1ef1c, \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p kh\u00f4ng nh\u1ecf trong vi\u1ec7c t\u00ecm c\u00e1ch ph\u1ed5 bi\u1ebfn ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef trong m\u1ecdi t\u1ea7ng l\u1edbp d\u00e2n ch\u00fang v\u00e0 thay \u0111\u1ed5i l\u1ed1i h\u00e0nh v\u0103n trong c\u00e1ch vi\u1ebft. \u0110\u1ed3ng th\u1eddi t\u1ea1p ch\u00ed c\u0169ng truy\u1ec1n b\u00e1 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u00c2u T\u00e2y b\u1eb1ng c\u00e1ch d\u1ecbch nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m hay v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u t\u01b0 t\u01b0\u1edfng n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc \u00c1 \u0110\u00f4ng tr\u00ean tinh th\u1ea7n m\u1edbi. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, t\u1edd b\u00e1o c\u00f2n \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 l\u1edbn trong ti\u1ebfn tr\u00ecnh hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u00f3a v\u0103n h\u1ecdc 30 n\u0103m \u0111\u1ea7u Th\u1ebf k\u1ef7 XX V\u00ec v\u1eady, nh\u1eefng s\u1ed1 b\u00e1o hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u tr\u1eef \u1edf Trung t\u00e2m L\u01b0u tr\u1eef Qu\u1ed1c gia I l\u00e0 ngu\u1ed3n t\u01b0 li\u1ec7u gi\u00e1 tr\u1ecb cho nh\u1eefng nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u0103n h\u1ecdc c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed b\u00e1o ch\u00ed.<\/p>\n<p align=\"justify\">Ho\u00e0ng C\u01b0\u01a1ng \u2013 Thu H\u01b0\u1eddng \u2013Trung t\u00e2m L\u01b0u tr\u1eef qu\u1ed1c gia I<\/p>\n<p align=\"justify\">Ch\u00fa th\u00edch:<\/p>\n<p align=\"justify\">(1), (2): \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed s\u1ed1 1, h\u1ed3 s\u01a1 46538-04, ph\u00f4ng RST<\/p>\n<p align=\"justify\">Ngu\u1ed3n b\u00e0i: <a href=\"http:\/\/www.archives.gov.vn\/Pages\/Tin%20chi%20ti%E1%BA%BFt.aspx?itemid=219&amp;listId=c2d480fb-e285-4961-b9cd-b018b58b22d0&amp;ws=content\">http:\/\/www.archives.gov.vn\/Pages\/Tin%20chi%20ti%E1%BA%BFt.aspx?itemid=219&amp;listId=c2d480fb-e285-4961-b9cd-b018b58b22d0&amp;ws=content<\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_dongduongtapchi4_thumb.jpg\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-265\" src=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_dongduongtapchi4_thumb.jpg\" alt=\"120516_dongduongtapchi4_thumb.jpg\" width=\"254\" height=\"354\" srcset=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_dongduongtapchi4_thumb.jpg 254w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_dongduongtapchi4_thumb-215x300.jpg 215w\" sizes=\"(max-width: 254px) 100vw, 254px\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_dongduongtapchi0_thumb.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-267\" src=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_dongduongtapchi0_thumb.jpg\" alt=\"120516_dongduongtapchi0_thumb.jpg\" width=\"254\" height=\"354\" srcset=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_dongduongtapchi0_thumb.jpg 254w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_dongduongtapchi0_thumb-215x300.jpg 215w\" sizes=\"(max-width: 254px) 100vw, 254px\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_odongduongtapchi_thumb.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-269\" src=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_odongduongtapchi_thumb.jpg\" alt=\"120516_odongduongtapchi_thumb.jpg\" width=\"360\" height=\"238\" srcset=\"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_odongduongtapchi_thumb.jpg 360w, https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_odongduongtapchi_thumb-300x198.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 360px) 100vw, 360px\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\">Tr\u1ee5 s\u1edf t\u1edd \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed<\/p>\n<p align=\"center\">Ngu\u1ed3n \u1ea3nh: http:\/\/numismatique-hanoi.blogspot.com\/2009\/06\/lhotel-de-lavenir-du-tonkin.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Archives &#8211;\u00a0 \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng t\u1ea1p ch\u00ed \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p kh\u00f4ng nh\u1ecf trong vi\u1ec7c t\u00ecm c\u00e1ch ph\u1ed5 bi\u1ebfn ch\u1eef Qu\u1ed1c ng\u1eef trong m\u1ecdi t\u1ea7ng l\u1edbp d\u00e2n ch\u00fang. Ch\u01b0a \u0111\u1ea7y ch\u1ee5c n\u0103m sau khi th\u1ef1c d\u00e2n Ph\u00e1p x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc ta th\u00ec b\u00e1o ch\u00ed b\u1eaft \u0111\u1ea7u ra \u0111\u1eddi. T\u1edd b\u00e1o Qu\u1ed1c ng\u1eef ra \u0111\u1eddi \u0111\u1ea7u [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":267,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/120516_dongduongtapchi0_thumb.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/270"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=270"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/270\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1387,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/270\/revisions\/1387"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/267"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tannamtu.id.vn\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}